Từ nhà tù Sơn La đến những ngày chuẩn bị Tổng khởi nghĩa

Đầu năm 1945, Nguyễn Lam được trả tự do sau những năm tháng trong nhà tù thực dân. Nhưng thay vì trở về quê nghỉ ngơi sau thời gian dài tù đày, ông lập tức nhận nhiệm vụ mới từ Xứ ủy.

Ông được phân công làm “công tác đội” tại An toàn khu — nơi Trung ương xây dựng các cơ sở chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa. Nhiệm vụ của ông là xây dựng cơ sở, tập hợp lực lượng và chuẩn bị điều kiện cho cuộc nổi dậy giành chính quyền. Địa bàn hoạt động của ông là Phúc Yên và Bắc Ninh.

Đây là một nhiệm vụ đòi hỏi người cán bộ phải có khả năng vận động quần chúng, giữ bí mật và thích ứng nhanh với tình hình. Nguyễn Lam khi ấy mới ngoài 20 tuổi nhưng đã có nhiều năm hoạt động cách mạng và từng trải qua nhà tù thực dân.

Khi thời cơ cách mạng xuất hiện vào tháng Tám năm 1945, ông cùng đồng đội tham gia lãnh đạo nhân dân vùng lên giành chính quyền ở Phúc Yên và Bắc Ninh.

Từ một người thanh niên hoạt động bí mật, từng bị đày trong nhà tù Sơn La, Nguyễn Lam đã trực tiếp bước vào những ngày lịch sử của dân tộc, góp phần vào thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám.