TỪ NƯỚC PHÁP TRỞ VỀ VIỆT NAM – HÀNH TRÌNH GẦN 70 NĂM CỦA BỨC TƯỢNG BÁC HỒ
Một bức tượng nhỏ có thể kể lại câu chuyện dài về lịch sử, ký ức và trách nhiệm gìn giữ di sản. Bức tượng bán thân Chủ tịch Hồ Chí Minh từng được các chiến sĩ cách mạng bí mật lưu giữ tại nhà tù Côn Đảo là một hiện vật như vậy. Sau nhiều thập kỷ ở Pháp, bức tượng đã trở về Việt Nam nhờ sự gìn giữ của gia đình viên giám ngục Paul Antoine Miniconi.
Câu chuyện bắt đầu từ những năm 1940, khi các chiến sĩ cộng sản tại Côn Đảo bí mật bảo vệ bức tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong điều kiện nhà tù bị kiểm soát nghiêm ngặt, hiện vật là biểu tượng của lòng kính yêu và niềm tin vào vị lãnh tụ. Các chiến sĩ đặt tượng trang nghiêm trong những buổi sinh hoạt chính trị bí mật.
Trong thời gian làm giám ngục tại Côn Đảo, Paul Antoine Miniconi phát hiện bức tượng khi tiến hành kiểm tra nơi giam giữ. Ông nghi ngờ những người tù đang cất giấu vật nguy hiểm và quyết định khám xét. Kết quả là bức tượng bán thân Chủ tịch Hồ Chí Minh được phát hiện.
Miniconi đã chứng kiến sự trân trọng mà các chiến sĩ dành cho bức tượng. Ông hiểu rằng hiện vật có ý nghĩa tinh thần sâu sắc đối với những người tù cộng sản. Sau đó, ông quyết định giữ lại bức tượng như một kỷ niệm về quãng thời gian làm việc tại Việt Nam.
Năm 1952, Miniconi rời Côn Đảo và trở về đảo Corse của Pháp. Bức tượng được ông mang theo và bảo quản tại nhà riêng. Từ đó, hiện vật tiếp tục được gìn giữ trong gia đình qua nhiều năm.
Trước khi qua đời, Miniconi để lại bức tượng cho con trai là Paul Miniconi. Người con tiếp tục bảo quản kỷ vật gắn với cuộc đời của cha mình. Bức tượng trở thành một phần ký ức gia đình, đồng thời vẫn mang trong mình câu chuyện về những chiến sĩ cách mạng Việt Nam.
Nhiều thập kỷ trôi qua, bức tượng vẫn được lưu giữ tại Pháp. Hành trình trở về bắt đầu khi câu chuyện về hiện vật được kết nối với những người quan tâm đến lịch sử Việt Nam. Nhà sử học Pháp Frank Sénateur đã cùng Paul Miniconi tham gia việc trao lại bức tượng cho phía Việt Nam.
Ngày 1 tháng 12 năm 2019, Paul Miniconi cùng nhà sử học Frank Sénateur trao bức tượng cho Đại sứ Việt Nam tại Pháp Nguyễn Thiệp. Đây là một thời điểm có ý nghĩa đặc biệt đối với việc bảo tồn hiện vật. Sau gần bảy thập kỷ kể từ khi Miniconi rời Việt Nam, bức tượng đã có cơ hội trở về nơi gắn với câu chuyện ban đầu của nó.
Ngày 25 tháng 2 năm 2020, bức tượng được chuyển giao cho Bảo tàng Hồ Chí Minh tại Hà Nội. Bảo tàng tiếp nhận hiện vật để bảo quản, nghiên cứu và giới thiệu đến công chúng. Đến tháng 5 năm 2020, nhân dịp kỷ niệm 130 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, bức tượng được giới thiệu trong trưng bày về chân dung Người.
Cuộc trao tặng có ý nghĩa vượt ra ngoài một thủ tục bàn giao hiện vật. Nó thể hiện sự trân trọng đối với một kỷ vật có giá trị lịch sử, đồng thời cho thấy vai trò của các cá nhân và gia đình trong việc gìn giữ di sản. Nếu không được bảo quản cẩn thận, nhiều hiện vật có thể đã bị thất lạc hoặc mất đi dấu tích của quá khứ.
Câu chuyện còn có một chi tiết đặc biệt: Đại sứ Nguyễn Thiệp là con trai của một người từng bị giam tại Côn Đảo trong giai đoạn Miniconi làm việc ở đó. Hai gia đình, vốn gắn với những vị trí khác nhau trong bối cảnh lịch sử, đã gặp nhau thông qua bức tượng. Sự kiện này tạo nên một mối liên hệ đầy ý nghĩa giữa ký ức gia đình và lịch sử dân tộc.
Bức tượng được làm bằng thạch cao, có kích thước nhỏ và khắc họa khuôn mặt Chủ tịch Hồ Chí Minh với những đường nét giản dị. Giá trị của nó không chỉ nằm ở chất liệu hay hình dáng. Giá trị sâu sắc nhất là câu chuyện về các chiến sĩ đã bí mật gìn giữ tượng, về người giám ngục đã bảo quản hiện vật và về gia đình trao trả nó sau nhiều thập kỷ.
Ngày nay, bức tượng là một tư liệu giúp công chúng hiểu rõ hơn về đời sống tinh thần của những người tù cách mạng. Nó cho thấy trong hoàn cảnh bị giam cầm, các chiến sĩ vẫn tìm cách gìn giữ niềm tin và những biểu tượng gắn với lý tưởng của mình. Đồng thời, câu chuyện nhắc nhở chúng ta về trách nhiệm bảo tồn những hiện vật lịch sử cho các thế hệ tương lai.
Từ Côn Đảo đến đảo Corse rồi trở về Hà Nội, bức tượng đã trải qua một hành trình dài. Trên hành trình ấy, hiện vật được gìn giữ qua nhiều thế hệ và cuối cùng trở về Việt Nam để tiếp tục kể câu chuyện của mình. Đó là hành trình kết nối quá khứ với hiện tại, ký ức riêng với lịch sử chung.
Hành trình trở về của bức tượng Bác Hồ là minh chứng cho ý nghĩa lâu dài của việc gìn giữ di sản lịch sử. Một kỷ vật được bảo quản bằng ký ức gia đình đã trở thành tài sản văn hóa chung, giúp thế hệ hôm nay hiểu hơn về lòng yêu nước, ý chí kiên cường và những năm tháng đấu tranh của dân tộc Việt Nam.
