Từ Oxford đến chiến khu Việt Bắc chế tạo vũ khí

Tạ Quang Bửu sinh ngày 23 tháng 7 năm 1910 tại thôn Hoành Sơn, xã Nam Hoành, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình nhà giáo. Thời còn trẻ, ông từng học tại Đại học Oxford của Anh và có bằng toán học cao cấp của Pháp. Tháng 8 năm 1945, ông tham gia Tổng khởi nghĩa ở Hà Nội, và từ tháng 9 năm 1945 đến tháng 1 năm 1946, ông đảm nhận chức vụ Tham nghị trưởng Bộ Ngoại giao trong Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, trước khi chuyển sang giữ chức Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.

Đảm nhận cương vị Thứ trưởng Bộ Quốc phòng trong điều kiện đất nước vừa giành độc lập, trình độ khoa học kỹ thuật quân sự hầu như chưa có gì, đây là một thử thách không nhỏ đối với ông. Trên cương vị phụ trách công tác hành chính quân sự, trang bị và sản xuất quốc phòng, ông đã cùng cán bộ, chiến sĩ nghiên cứu, cải tiến, chế tạo nhiều loại vũ khí, đạn dược, trang bị quân dụng phục vụ cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Ông không chỉ trực tiếp nghiên cứu mà còn tổ chức nhiều nhóm nghiên cứu nhằm giải quyết những vấn đề thực tiễn của cuộc kháng chiến.

Tháng 8 năm 1948, ông trở thành Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, sau đó một năm lại trở về cương vị Thứ trưởng. Cùng năm 1948, ông còn là Ủy viên Hội đồng Quốc phòng Tối cao vừa được thành lập, đồng thời làm Chánh văn phòng Quân ủy Trung ương. Những đóng góp của ông trong lĩnh vực khoa học quân sự đã góp phần vào việc xây dựng ngành công nghiệp quốc phòng còn non trẻ của Việt Nam trong giai đoạn đầy khó khăn của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.