Từ thực tại bước vào huyền thoại

Văn học Việt Nam giai đoạn kháng chiến đã bất tử hóa hình ảnh này, biến nó thành chất liệu nghệ thuật đầy xúc động.

Bài thơ "Đồng chí" – Chính Hữu

Chính Hữu đã dùng những chi tiết chân thực nhất để định nghĩa về tình đồng chí. Không cần đao to búa lớn, tình bạn của họ hiện lên qua:

"Súng bên súng, đầu sát bên đầu

Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỷ"

Dù không trực tiếp nhắc đến bát cơm, nhưng cái "chung chăn" hay cái nắm tay "thương nhau tay nắm lấy bàn tay" chính là cùng một hệ tư tưởng với "bát cơm sẻ nửa" – sự cộng hưởng về cả vật chất lẫn tâm hồn.

Bài thơ "Tiểu đội xe không kính" – Phạm Tiến Duật

Người lính lái xe Trường Sơn trong khói lửa mịt mù vẫn lạc quan:

"Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời

Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy"

Câu thơ này đã nâng tầm "bát cơm sẻ nửa" lên một định nghĩa mới: Gia đình. Giữa chiến trường, đồng đội chính là người thân duy nhất, và việc ăn chung một bát, dùng chung đôi đũa là sợi dây thắt chặt tình thân ấy.