Từ trải nghiệm chiến dịch đến Chiến thắng Điện Biên

Trong những ngày cuối của chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, Đồng chí Đỗ Nhuận đi cùng lực lượng văn công và tham gia những công việc tại chiến trường. Khi chiến thắng đến gần, ông nhận đề nghị viết một ca khúc ghi dấu sự kiện. Người nhạc sĩ không định dựng lại toàn bộ chiến dịch bằng một tác phẩm đồ sộ. Ông muốn tạo một mốc âm nhạc cô đọng, dễ phổ biến để bộ đội và nhân dân có thể nhớ về trận thắng. Ý định ấy gắn với hoàn cảnh sáng tác: bản nhạc được viết giữa chiến dịch, trong những ngày Đồng chí Đỗ Nhuận vẫn làm việc cùng đoàn văn công. Ông hoàn thành bản viết tay, đưa cho đoàn và tự hát để anh em nghe. Sau đó, bài hát được phổ biến trong một đơn vị pháo binh. Từ trang giấy viết tay đến tiếng hát trong đơn vị, tác phẩm đi vào sinh hoạt tập thể ngay khi sự kiện lịch sử đang diễn ra. Đồng chí Đỗ Nhuận từng nhấn mạnh sự góp sức của nhiều dân tộc trong cuộc chiến, từ bộ đội đến dân công. Vì vậy, Chiến thắng Điện Biên không chỉ đánh dấu một trận thắng quân sự mà còn gợi lại sức mạnh của cả hậu phương và tiền tuyến. Ca khúc trở thành một cách lưu giữ ký ức bằng âm nhạc. Câu chuyện sáng tác này diễn ra sau thời gian ông bị giam ở Sơn La, tại một chặng đời khác, khi ông theo đoàn văn công phục vụ kháng chiến. Giai điệu ra đời từ công việc thực tế, mang theo nhịp sống của một chiến dịch mà người viết trực tiếp trải qua.