Từ “Tú tài” đến “Tú Xương”

Tên tuổi Trần Tế Xương thường được nhắc đến cùng biệt danh Tú Xương. Cái tên này gắn trực tiếp với con đường khoa cử của ông.

Trước khi được gọi là Tú Xương, ông là một người theo học Nho giáo và nhiều lần tham dự các kỳ thi.

Khoa Giáp Ngọ năm 1894 là một bước ngoặt. Sau nhiều lần thi không thành công, ông đỗ Tú tài.

Tuy nhiên, đây không phải là kết quả cao nhất.

Trong hệ thống khoa cử thời Nguyễn, Tú tài vẫn đứng dưới Cử nhân. Vì thế, ông tiếp tục dự thi những khoa sau với hy vọng tiến thêm trên con đường khoa bảng.

Nhưng kết quả không thay đổi như mong muốn.

Năm 1897, ông dự khoa Đinh Dậu. Sau đó là các khoa Canh Tý năm 1900, Quý Mão năm 1903 và Bính Ngọ năm 1906. Cuối cùng, ông vẫn chỉ dừng ở học vị Tú tài.

Thế nhưng điều đáng nói là chính danh xưng “Tú Xương” sau này lại trở thành một cái tên rất nổi tiếng trong văn học Việt Nam.

Một người chỉ đỗ Tú tài trong hệ thống khoa cử lại trở thành một trong những nhà thơ được nhắc đến nhiều nhất khi nói về văn học Việt Nam cuối thế kỷ XIX.

Điều đó cho thấy giá trị của một con người không thể chỉ được đánh giá bằng bằng cấp.

Tú Xương không thành công trên con đường khoa cử, nhưng ông thành công trên con đường văn chương.

Ông dùng những trải nghiệm của chính mình để sáng tác. Trường thi, sĩ tử, chuyện công danh và những thất bại cá nhân đều trở thành chất liệu nghệ thuật.

Những thất bại ấy thậm chí còn góp phần tạo nên giọng thơ riêng của ông.

Từ “Tú tài” vốn chỉ là một học vị, nhưng khi gắn với tên Trần Tế Xương, nó trở thành một phần của lịch sử văn học.

Ngày nay, người ta vẫn gọi ông bằng cái tên Tú Xương với sự trân trọng.