Tú Xương và thành Nam

Trong cuộc đời ngắn ngủi 37 năm, Trần Tế Xương gắn bó sâu sắc với quê hương Nam Định. Ông sinh ra ở làng Vị Xuyên, huyện Mỹ Lộc, vùng đất về sau trở thành một phần của thành phố Nam Định.

Cuối thế kỷ XIX, Nam Định là một đô thị quan trọng ở Bắc Kỳ. Đây cũng là thời kỳ xã hội Việt Nam có nhiều biến chuyển. Chế độ khoa cử Nho học tồn tại trong khi ảnh hưởng của chế độ thuộc địa ngày càng rõ rệt. Những thay đổi ấy tác động trực tiếp đến đời sống của người dân thành Nam.

Tú Xương sống giữa những biến động đó. Ông không phải là một người đứng ngoài xã hội để quan sát từ xa. Những gì diễn ra xung quanh trở thành chất liệu cho thơ ông.

Trong sáng tác, ông thường hướng ngòi bút vào những cảnh đời, những con người và những hiện tượng mà ông nhìn thấy trong xã hội đương thời. Tiếng cười trong thơ Tú Xương vì thế thường không phải tiếng cười đơn thuần để mua vui. Đằng sau sự hài hước là thái độ phê phán và nỗi đau trước một xã hội đang thay đổi.

Một đặc điểm nổi bật trong thơ ông là khả năng đưa những chuyện rất đời thường vào văn chương. Những cảnh sinh hoạt của thành phố, chuyện thi cử, chuyện gia đình, chuyện danh lợi đều có thể trở thành đề tài.

Ngày nay, dấu tích về cuộc đời ông vẫn được lưu giữ tại Nam Định. Nhà lưu niệm Tú Xương ở khu vực gắn với nơi ông từng sống là một địa chỉ văn hóa dành cho những người quan tâm đến ông và văn học Việt Nam.

Việc tìm hiểu Tú Xương cũng đồng thời giúp người đọc hiểu hơn về Nam Định cuối thế kỷ XIX. Thành phố không chỉ là nơi ông sinh ra mà còn là môi trường xã hội góp phần hình thành phong cách sáng tác đặc biệt của ông.

Từ một con người sống trong một đô thị đang chuyển mình, Tú Xương đã ghi lại những biến động ấy bằng ngôn ngữ thơ.

Vì vậy, đọc thơ Tú Xương cũng là một cách nhìn vào xã hội Việt Nam thời ông sống.