tuyến đường 1C

Những năm 1966, đường Hồ Chí Minh trên biển bị Mỹ phát hiện, việc chi viện hậu cần từ Bắc vào Nam rất khó khăn. Trước tình thế đó, tuyến đường 1C cấp tốc được hình thành với nhiệm vụ vận chuyển vũ khí, lương thực, đưa rước cán bộ vào khu Tây Nam bộ. Tuyến đường này tiếp nối đường Trường Sơn, bắt đầu từ Tây Ninh, qua biên giới tại Vĩnh Điều (H.Giang Thành, Kiên Giang cũ; nay là An Giang) rồi về các trạm phân phối tới Cà Mau.

Bà Lê Thị Hương tham gia thanh niên xung phong (TNXP) trên tuyến đường chiến lược này khi mới 16 tuổi. Dù trẻ nhưng người con gái quê Cà Mau đã được trui rèn bản lĩnh thép. "Tôi có 8 anh chị thì 4 người đã tham gia kháng chiến. Anh hai đi chuyến tàu không số. Anh năm đi bộ đội không quân. Chị tám hoạt động ở ấp chiến lược. Chị chín đi TNXP Nguyễn Việt Khái 1. Tôi là em út nên khi được nối bước các anh chị thì vui lắm", bà nhớ lại.

Cựu TNXP Lê Thị Hương từng tham gia vận tải trên tuyến đường 1C huyền thoại. ẢNH: THANH DUY

Bà Hương kể những năm 1957, đặc khu Hải Yến - Bình Hưng là nỗi ám ảnh đối với người dân Cà Mau. Lấy lý do chống cộng, địch bắt bớ, giết hại thường dân. Cả nhà bà phải chạy lánh nạn trong rừng. Bà xúc động: "Mẹ tôi vì bảo vệ con cái mà bị địch đánh rồi mang bệnh phổi. Bà mất khi tôi mới 5 tuổi nên tôi rất ghét giặc ngoại xâm và khát khao đất nước hòa bình".

Sau khi tập huấn, bà Hương được xếp vào đại đội Nguyễn Việt Khái 2 (vận chuyển đoạn từ Campuchia về Hà Tiên) - chặng khốc liệt bậc nhất trên tuyến đường 1C. Đầu năm 1967, từ Cà Mau, bà cùng hàng trăm TNXP chèo xuồng đi Campuchia. "Chiếc xuồng chở được khoảng 10 người, nhưng chỉ có 1 hoặc 2 người đi thôi vì còn chở gạo, súng đạn về. Xuồng có thể chở 400 - 500 kg hàng hóa", bà kể.

Hành quân qua rừng tràm Hà Tiên là một trong những kỷ niệm khó quên, bởi địa hình nơi đây có tới 3 mùa. Ngoài mùa nước nổi, mùa khô, còn có mùa "lỡ nước, lỡ khô" nên có đoạn chèo xuồng, có đoạn phải vác xuồng đi bộ. Bà vừa nói vừa diễn tả: "Trên vai mỗi người lúc nào cũng có khoảng 30 kg, nào là gạo, đồ cá nhân, thuốc men, súng đạn. Nhiều chị nhỏ con thấy thương lắm, đất lún ngang hông, ba lô chấp tới nước".

Thời điểm đó, TNXP phải đối mặt rất nhiều thử thách. Thiếu thuốc đặc trị, nhiều người không chống chọi nổi với bệnh sốt rét rừng. Bà Hương kể tiếp: "Để hành trang bớt nặng, nhiều người chỉ mặc một bộ đồ dính da. Dưới rừng tràm là nước phèn mặn nhưng ngày nào chúng tôi cũng lội xuống. Đầu tóc bết rệt, mình đầy ghẻ lở, mặt mày đen sạm. Bữa ăn thì bẻ kèo nèo và lá giang độn cơm, vì khi đó gạo rất quý".