ÚT TỊCH – NGỌN LỬA BẤT DIỆT TRONG TRÁI TIM NGƯỜI CON TRÀ VINH

HỒ SƠ THỰC HIỆN ĐỀ ÁN “CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA”

Thông tin tác giả: NGÔ THỊ CẨM LINH

 Đơn vị: Chi đoàn Trường Tiểu học Trần Văn Vân

 Đối tượng viết: Nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân Nguyễn Thị Út (Út Tịch), (1931–1968)

 Nguồn tư liệu: Báo Trà Vinh (12/11/2020), “Chân dung người phụ nữ Trà Vinh anh hùng qua truyện ký Người mẹ cầm súng của Nguyễn Thi”. Báo Tuổi Trẻ (2013), “Những đứa con chị Út Tịch, 45 năm sau...”. Báo Người Lao Động (01/02/2014), “Con chị Út Tịch”. Nguyễn Thi, Người mẹ cầm súng, Nhà xuất bản Trẻ, 1999. Cổng thông tin điện tử tỉnh Vĩnh Long, tư liệu giới thiệu Khu tưởng niệm nữ Anh hùng Nguyễn Thị Út (Út Tịch). Báo Trà Vinh (2024), “Hành trình về nguồn, gặp gỡ nhân chứng lịch sử tại xã Tam Ngãi, huyện Cầu Kè”.

ÚT TỊCH – NGỌN LỬA BẤT DIỆT

TRONG TRÁI TIM NGƯỜI CON TRÀ VINH

“Có những cuộc đời khép lại nhưng ánh sáng từ cuộc đời ấy chưa bao giờ tắt. Có những người mẹ đã đi xa, nhưng tình yêu thương và sự hy sinh của họ vẫn âm thầm nâng đỡ bao thế hệ lớn lên trong hòa bình.”

Có một điều mà tôi luôn cảm thấy may mắn và tự hào, đó là được sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Trà Vinh – vùng quê hiền hòa, chân chất, nơi tình người đằm sâu như dòng sông Cổ Chiên, nơi những hàng dừa xanh soi bóng xuống miền sông nước. Quê hương tôi không chỉ đẹp bởi cảnh sắc bình dị, bởi sự giao hòa văn hóa của ba dân tộc Kinh, Khmer, Hoa, mà còn đẹp bởi những trang sử thấm đẫm lòng yêu nước và sự hy sinh của biết bao thế hệ.

Trong những trang sử ấy, có một người phụ nữ mà mỗi lần nhắc đến, lòng tôi lại dâng lên niềm xúc động, kính phục và tự hào. Đó là nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Thị Út – chị Út Tịch, người mẹ cầm súng của quê hương Tam Ngãi, Cầu Kè, Trà Vinh (nay thuộc tỉnh Vĩnh Long).

Tôi sinh ra khi đất nước đã hòa bình, chưa từng trải qua những tháng ngày bom rơi, đạn nổ. Tôi biết đến chiến tranh qua những trang sách, những câu chuyện lịch sử và lời kể của các thế hệ đi trước. Thế nhưng, khi tìm hiểu về cuộc đời chị Út Tịch, tôi nhận ra rằng lịch sử không hề xa xôi. Lịch sử hiện hữu ngay trên chính mảnh đất quê hương mình, trong tên tuổi của những con người bình dị đã sống một cuộc đời phi thường.

Từ tuổi thơ cơ cực đến người nữ chiến sĩ kiên cường

Chị Nguyễn Thị Út sinh ngày 19 tháng 4 năm 1931, tại vùng đất Tam Ngãi, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh trước đây (nay thuộc tỉnh Vĩnh Long). Chị lớn lên trong một gia đình nông dân nghèo. Tuổi thơ của chị không có những tháng ngày hồn nhiên, êm đềm như bao đứa trẻ hôm nay. Khi còn rất nhỏ, chị đã phải đi ở đợ, chịu nhiều cực nhọc, tủi hờn và bất công.

Mỗi lần đọc về tuổi thơ của chị, tôi lại không khỏi chạnh lòng.

Ở độ tuổi mà những đứa trẻ hôm nay được đến trường, được vui chơi trong vòng tay yêu thương của cha mẹ, cô bé Út năm ấy đã phải sớm đối diện với những khắc nghiệt của cuộc đời. Nhưng chính từ gian khó, một nghị lực mạnh mẽ đã được hình thành. Người con gái nhỏ bé ấy không chấp nhận sống mãi trong cảnh áp bức mà từng bước đến với cách mạng, tham gia hoạt động giao liên, trinh sát rồi trở thành một nữ chiến sĩ du kích gan dạ.

Điều làm tôi khâm phục ở chị không chỉ là sự dũng cảm, mà còn là tinh thần không chịu khuất phục trước hoàn cảnh. Chị không được học nhiều, không có điều kiện sống đủ đầy, nhưng lại có một trái tim lớn, một ý chí mạnh mẽ và tình yêu quê hương tha thiết.

Từ một người phụ nữ nông dân lam lũ, chị đã trở thành người chiến sĩ kiên cường, góp phần viết nên những trang sử hào hùng của quê hương Trà Vinh.

“Còn cái lai quần cũng đánh!” – Khí phách của người phụ nữ Nam Bộ

Trong cuộc đời chiến đấu của chị Út Tịch, câu nói khiến tôi nhớ mãi chính là:

“Còn cái lai quần cũng đánh!”

Chỉ sáu tiếng ngắn gọn, mộc mạc, không một lời hoa mỹ, nhưng lại chứa đựng sức mạnh của cả một tinh thần bất khuất.

Đó không đơn thuần là lời nói thể hiện sự gan dạ. Với tôi, đó còn là lời khẳng định về lòng tự trọng, về ý chí không chịu khuất phục và khát vọng được sống trong độc lập, tự do của người dân Việt Nam.

Tôi hình dung về chị Út – một người phụ nữ Nam Bộ nhỏ bé, quen với ruộng đồng, bếp lửa và những nhọc nhằn của cuộc sống. Đôi bàn tay ấy từng làm lụng để nuôi sống gia đình, từng ôm ấp, vỗ về những đứa con thơ. Vậy mà khi quê hương bị giày xéo bởi chiến tranh, cũng chính đôi bàn tay ấy đã cầm súng chiến đấu.

Một người phụ nữ bình thường có thể trở nên phi thường khi trong trái tim họ có một tình yêu đủ lớn.

Chị Út Tịch đã chiến đấu không chỉ bằng vũ khí mà còn bằng lòng dũng cảm, sự mưu trí, bằng niềm tin mãnh liệt vào ngày quê hương được giải phóng. Chị cùng đồng đội tham gia nhiều trận đánh, thực hiện nhiều nhiệm vụ nguy hiểm và lập nên những chiến công đáng tự hào.

Nhưng đối với tôi, chiến công lớn lao nhất của chị không chỉ được ghi bằng những con số hay những trận đánh. Đó là việc chị đã để lại cho thế hệ hôm nay một bài học sâu sắc: Con người có thể nghèo về vật chất, nhỏ bé về vóc dáng, nhưng không bao giờ nhỏ bé nếu biết sống vì quê hương, đất nước.

Người mẹ cầm súng – Tình mẫu tử giữa những năm tháng chiến tranh

Nếu lòng dũng cảm của chị Út Tịch khiến tôi kính phục, thì câu chuyện về người mẹ phía sau người nữ chiến sĩ ấy lại khiến trái tim tôi thực sự nghẹn ngào.

Chị là vợ của anh Lâm Văn Tịch, một chiến sĩ cách mạng người Khmer. Hai vợ chồng cùng chung lý tưởng, cùng dành những năm tháng tuổi trẻ để chiến đấu cho quê hương. Trong cuộc sống đời thường, chị cũng như bao người mẹ khác, luôn thương yêu, chăm lo và mong muốn những điều tốt đẹp nhất cho các con.

Nhưng chiến tranh đã đặt người mẹ ấy trước biết bao thử thách.

Một bên là những đứa con thơ cần vòng tay chăm sóc, một bên là quê hương đang chìm trong khói lửa. Một bên là hạnh phúc gia đình, một bên là trách nhiệm với đất nước.

Tôi tự hỏi: Đã bao lần chị phải nén lòng khi xa con làm nhiệm vụ? Đã bao đêm chị thao thức nhớ những gương mặt bé thơ? Và đã bao lần, giữa hiểm nguy, điều chị nghĩ đến không phải bản thân mình mà là tương lai của những đứa con?

Không ai có thể hiểu hết những nỗi niềm của người mẹ giữa thời chiến. Nhưng tôi tin rằng, chính tình yêu thương các con đã tiếp thêm cho chị sức mạnh.

Bởi chị hiểu, muốn con mình được lớn lên trong bình yên, muốn những đứa trẻ không còn phải chịu cảnh đói nghèo, chia ly, thì quê hương phải được độc lập.

Chị cầm súng không phải vì tình yêu gia đình nhỏ bé đi, mà bởi tình yêu ấy đã lớn lên thành tình yêu Tổ quốc.

Tôi càng xúc động hơn khi biết cuộc đời chị đã trở thành nguồn cảm hứng cho nhà văn Nguyễn Thi viết nên tác phẩm Người mẹ cầm súng. Hình ảnh những đứa con của chị còn được tái hiện đầy cảm động trong câu chuyện Mẹ vắng nhà.

Có lẽ, điều khiến hình tượng chị Út Tịch sống mãi không chỉ là những trận đánh oanh liệt mà chính là vẻ đẹp rất đỗi đời thường ấy: một người mẹ thương con bằng tất cả trái tim, một người chiến sĩ yêu nước bằng cả cuộc đời.

Ngày người mẹ không còn trở về…

Tháng 11 năm 1968, trong một trận oanh tạc bằng máy bay B-52 của Mỹ tại Gò Quao, chị Út Tịch đã anh dũng hy sinh. Trong trận bom ấy, một người con gái của chị cũng không qua khỏi.

Khi ấy, chị mới 37 tuổi.

Ba mươi bảy tuổi – độ tuổi mà một người mẹ còn biết bao dự định, bao ước mơ dành cho gia đình và các con.

Điều khiến tôi đau lòng hơn cả là khi hy sinh, chị vừa sinh người con út được 14 ngày.

Mười bốn ngày tuổi! Một sinh linh bé bỏng vừa mới chào đời, còn chưa kịp cảm nhận trọn vẹn hơi ấm của mẹ, đã phải chịu cảnh mất mẹ mãi mãi.

Tôi đã lặng người khi đọc đến chi tiết ấy.

Bởi có những mất mát mà không một lời văn nào có thể diễn tả hết. Có những nỗi đau mà thời gian dẫu trôi qua bao lâu cũng không thể xóa nhòa.

Tôi nghĩ đến những đứa con của chị, nghĩ đến những tháng ngày các con lớn lên mà không còn được nghe tiếng mẹ gọi, không còn được nép vào vòng tay mẹ sau mỗi lần vấp ngã. Tôi nghĩ đến những bữa cơm gia đình mãi mãi thiếu một người, những mùa đoàn tụ không bao giờ còn trọn vẹn.

Chị đã ra đi trước ngày đất nước thống nhất, không được tận mắt chứng kiến nền hòa bình mà mình cùng đồng đội đã dành cả tuổi xuân để chiến đấu.

Nhưng sự hy sinh của chị không vô nghĩa.

Chị không thể tiếp tục nắm tay những đứa con mình trên đường đời, nhưng chị cùng biết bao người mẹ, người chiến sĩ năm ấy đã góp phần mở ra con đường hòa bình cho hàng triệu đứa trẻ Việt Nam.

Người mẹ ấy đã mất đi mùa xuân của riêng mình để đất nước có được những mùa xuân độc lập.

Tự hào là người con quê hương Trà Vinh

Là một người con Trà Vinh, tôi luôn có một niềm tự hào rất riêng khi nhắc đến chị Út Tịch.

Bởi chị không phải một nhân vật lịch sử ở nơi nào xa lạ. Chị sinh ra từ chính miền quê sông nước thân thương, từ những xóm làng bình dị, từ cuộc sống lao động lam lũ mà nghĩa tình của người dân quê tôi.

Hôm nay, khi nhắc đến Tam Ngãi, Cầu Kè, tôi không chỉ nghĩ về một miền quê xanh mát những vườn cây trái, mà còn nghĩ đến vùng đất đã sinh ra một người phụ nữ kiên cường, bất khuất.

Tại ấp Ngọc Hồ, xã Tam Ngãi, Khu tưởng niệm nữ Anh hùng Nguyễn Thị Út được xây dựng trang trọng, trở thành địa chỉ giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ. Công trình ấy không chỉ lưu giữ hình ảnh, hiện vật và những dấu ấn về cuộc đời chị, mà còn nhắc nhở mỗi người về cái giá của hòa bình, độc lập.

Tôi thấy xúc động khi nghĩ rằng trên mảnh đất từng hứng chịu bom đạn, hôm nay những ngôi trường vẫn ngày ngày vang tiếng đọc bài, những con đường quê đã rộn ràng nhịp sống, những đứa trẻ được lớn lên trong vòng tay yêu thương của gia đình.

Những điều bình dị ấy chính là ước mơ mà chị Út Tịch và biết bao thế hệ đi trước đã không tiếc máu xương để bảo vệ.

Là một giáo viên, tôi càng thấm thía ý nghĩa của việc gìn giữ và kể lại những câu chuyện lịch sử cho thế hệ trẻ. Tôi mong rằng các em học sinh không chỉ biết đến chị Út Tịch qua tên một nhân vật hay một bài học trong sách, mà còn cảm nhận được ở chị lòng dũng cảm, tình yêu thương và tinh thần sống có trách nhiệm.

Tôi muốn các em hiểu rằng phía sau những trang sử là những con người bằng xương bằng thịt, cũng từng có gia đình, có ước mơ, có những yêu thương rất đỗi đời thường. Họ đã chấp nhận hy sinh những điều quý giá nhất để thế hệ hôm nay được học tập, trưởng thành trong hòa bình.

Và tôi cũng tự nhắc nhở mình rằng: Tri ân lịch sử không chỉ là nhớ về quá khứ mà còn phải biến lòng biết ơn thành những việc làm ý nghĩa trong hiện tại.

Đó là trách nhiệm trong từng bài giảng, là sự tận tâm với học sinh, là việc nuôi dưỡng trong các em tình yêu quê hương, lòng nhân ái và ý thức cống hiến.

Bởi tôi tin rằng, mỗi bài học về lịch sử được truyền đi bằng cả trái tim sẽ góp phần giữ cho ngọn lửa yêu nước tiếp tục cháy sáng trong tâm hồn thế hệ trẻ.

Ngọn lửa thời hoa lửa – Sống mãi cùng quê hương

Thời gian vẫn lặng lẽ trôi. Những thế hệ từng đi qua chiến tranh ngày một ít dần. Những vết tích của bom đạn có thể được xóa đi bởi sự đổi thay của quê hương. Nhưng có những điều không bao giờ được phép lãng quên.

Đó là sự hy sinh của những người đã ngã xuống.

Đó là nước mắt của những người mẹ, người vợ, những đứa con trong chiến tranh.

Và đó còn là trách nhiệm của chúng ta hôm nay đối với lịch sử dân tộc.

Viết về chị Út Tịch, tôi không chỉ viết bằng những điều mình tìm hiểu được qua tư liệu, sách báo, mà còn bằng niềm tự hào của một người con Trà Vinh(nay thuộc tỉnh Vĩnh Long), bằng sự biết ơn của một người đang được sống trong hòa bình.

Tôi biết rằng những dòng chữ này không thể kể hết cuộc đời chị, càng không thể nói hết những hy sinh mà chị đã trải qua. Nhưng tôi mong rằng, qua câu chuyện nhỏ này, hình ảnh người mẹ cầm súng sẽ thêm một lần nữa được nhắc nhớ, để các thế hệ hôm nay biết trân trọng quá khứ và sống xứng đáng hơn với hiện tại.

Nếu có ai hỏi tôi: “Điều gì khiến bạn tự hào nhất khi nhắc đến quê hương Trà Vinh?”, tôi sẽ không chỉ kể về những dòng sông, những vườn cây trái hay những nét văn hóa đặc sắc của quê hương mình.

Tôi còn muốn kể về chị Út Tịch.

Kể về một cô bé nghèo không chịu khuất phục trước bất công.

Kể về một người phụ nữ nhỏ bé nhưng mang ý chí kiên cường.

Kể về một người mẹ đã gửi lại tình thương trong lòng các con, gửi tuổi xuân nơi chiến trường và gửi cả cuộc đời mình cho quê hương, đất nước.

Để rồi mỗi khi nghe câu nói “Còn cái lai quần cũng đánh!”, tôi không chỉ cảm nhận được khí phách của người phụ nữ Nam Bộ năm xưa, mà còn nghe như có một lời nhắn gửi vọng về từ lịch sử: Hãy sống xứng đáng với những gì cha anh đã hy sinh.

Tôi tự hào vì mình là người con của Trà Vinh.

Tôi tự hào vì quê hương mình đã sinh ra những con người bình dị mà anh hùng như chị Út Tịch.

Và tôi nguyện mang theo niềm tự hào ấy trong từng việc làm, từng trang giáo án, từng bài học gửi đến học trò, để góp phần gìn giữ và lan tỏa những giá trị tốt đẹp của quê hương.

Chị Út Tịch đã đi xa, nhưng ngọn lửa từ cuộc đời chị chưa bao giờ tắt. Ngọn lửa ấy vẫn cháy trong ký ức quê hương, trong những trang sử dân tộc và trong trái tim của những người con Trà Vinh hôm nay.

Bởi một người mẹ có thể không còn hiện diện giữa cuộc đời, nhưng tình yêu của mẹ dành cho Tổ quốc sẽ còn mãi cùng những mùa hòa bình!