Út Tịch – người mẹ cầm súng của Nam Bộ anh hùng
Út Tịch – người mẹ cầm súng của Nam Bộ anh hùng
Út Tịch, tên thật là Nguyễn Thị Út (1920–1969), là một trong những nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân tiêu biểu của cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX. Cuộc đời bà là biểu tượng sinh động cho hình ảnh người phụ nữ Nam Bộ kiên cường, bất khuất, vừa cầm súng chiến đấu, vừa làm tròn thiên chức của một người mẹ trong khói lửa chiến tranh.
Bà sinh ngày 19 tháng 4 năm 1920 tại làng Tích Thiện, tổng Thạnh Trị, quận Cầu Kè, tỉnh Cần Thơ (nay thuộc xã Tam Ngãi, tỉnh Vĩnh Long). Sinh ra trong một gia đình nghèo khổ, cha mất sớm khi bà mới 13 tuổi, tuổi thơ của Nguyễn Thị Út gắn liền với kiếp sống làm thuê, ở đợ cho địa chủ. Chính trong hoàn cảnh bị áp bức đó, tinh thần phản kháng và ý chí đấu tranh của bà sớm được hun đúc. Trong ba chị em, Út là người cứng cỏi, gan góc nhất, dám chống trả lại sự hà khắc, bất công mà gia đình địa chủ áp đặt.
Nhờ sự giúp đỡ của các cán bộ Việt Minh, năm 13 tuổi, bà được chuộc thân, thoát khỏi kiếp nô lệ. Từ đây, Nguyễn Thị Út sớm giác ngộ cách mạng, tích cực tham gia các hoạt động ủng hộ phong trào kháng chiến tại địa phương. Khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược Nam Bộ, dù còn rất trẻ, bà đã xung phong xin đi đánh giặc. Câu nói mộc mạc nhưng đầy khí phách: “Nó đánh mình, mình đánh nó!” đã trở thành tuyên ngôn chiến đấu theo bà suốt cuộc đời.
Do tuổi còn nhỏ, bà chưa được trực tiếp cầm súng, nhưng vẫn tích cực tham gia công tác giao liên, trinh sát, làm nhiệm vụ dẫn đường, nắm tình hình địch. Trong Chiến dịch Cầu Kè cuối năm 1949 – chiến dịch công kích lớn đầu tiên của lực lượng kháng chiến ở Nam Bộ – bà được giao nhiệm vụ trinh sát, góp phần quan trọng vào các trận đánh gây tổn thất nặng cho quân Pháp.
Sau khi lập gia đình với Lâm Văn Tịch, một chiến sĩ Việt Minh địa phương, bà tiếp tục hoạt động trong đội du kích. Từ đây, bà được gọi với cái tên thân thương Út Tịch, gắn liền với cả cuộc đời chiến đấu. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, bà tham gia nhiều trận công đồn, thể hiện tinh thần mưu trí, dũng cảm, không quản hiểm nguy.
Sau Hiệp định Genève năm 1954, vợ chồng bà được phân công ở lại miền Nam hoạt động hợp pháp. Trong bối cảnh chính quyền Ngô Đình Diệm thực hiện chính sách đàn áp những người kháng chiến cũ, gia đình bà nhiều lần bị theo dõi, khủng bố, chồng bà bị bắt giam. Dù vậy, Út Tịch vẫn kiên cường đấu tranh, cùng nhiều phụ nữ địa phương gây sức ép buộc chính quyền phải thả người.
Từ cuối những năm 1950, khi phong trào Đồng khởi bùng nổ, bà tiếp tục tham gia lực lượng vũ trang của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Trong điều kiện vừa nuôi con, vừa chiến đấu, bà vẫn trực tiếp tham gia binh vận, du kích, trinh sát, vận động binh lính địch bỏ hàng ngũ, nhiều lần dẫn bộ đội vào diệt đồn bốt mà không tốn đạn. Tính đến năm 1965, bà đã tham gia 23 trận đánh lớn nhỏ, góp phần tiêu diệt và làm tan rã hơn 200 tên địch, thu nhiều vũ khí.
Với những chiến công xuất sắc đó, năm 1965, Út Tịch được kết nạp vào Đảng Nhân dân Cách mạng miền Nam và được phong tặng Danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Hình ảnh người phụ nữ “còn cái lai quần cũng đánh” đã trở thành biểu tượng sống động cho tinh thần quật cường của phụ nữ miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ.
Năm 1968, trong một trận ném bom B-52 của Không quân Hoa Kỳ tại vùng Tân Châu – Châu Đốc, bà và người con gái thứ ba bị thương nặng và anh dũng hy sinh ngày 27 tháng 11 năm 1968, khi mới 48 tuổi. Sự hy sinh của bà để lại niềm tiếc thương sâu sắc cho đồng đội, nhân dân và đặc biệt là những người con thơ còn dang dở.
Cuộc đời và chiến công của Út Tịch đã được nhà văn Nguyễn Thi khắc họa bất hủ trong tác phẩm “Người mẹ cầm súng”, sau này được chuyển thể thành bộ phim “Mẹ vắng nhà”, góp phần lan tỏa hình tượng người mẹ Việt Nam anh hùng đến nhiều thế hệ. Tên bà được đặt cho đường phố, công trình tưởng niệm và đi vào âm nhạc, văn học như một biểu tượng không phai mờ của chủ nghĩa anh hùng cách mạng.
