VÁCH ĐÈN PHA ĐIN VÀ BẢN HÙNG CA CỦA NHỮNG BÀN TAY KÉO HÀNG ĐIỆN BIÊN

1. Lời mở đầu: Nhớ vệt ngàm gỗ khét lẹt trên dốc đèo Lũng Lô

Trong căn nhà chan hòa ánh sáng tại phường Phước Long B (TP. Thủ Đức), bà Nguyễn Thị Xuân trân trọng lật mở chiếc hộp gỗ sưa bọc vải nhung. Bên trong là một chiếc ngàm gỗ thắng xe đạp đã cháy sém góc và chiếc mai tơ bạt quấn vai ngả màu thời gian. Đó là hai kỷ vật sinh tử đã cùng bà đẩy hàng trăm kilôgam gạo vượt hàng ngàn kilômét đường núi hiểm trở từ Thanh Hóa lên lòng chảo Điện Biên Phủ mùa xuân năm 1954.

"Chiến sĩ bộ binh gác súng trên đồi A1, chiến sĩ pháo binh kéo pháo qua đèo; còn hàng vạn nữ dân công hỏa tuyến chúng tôi lại chiến đấu bằng đôi chân trần, tấm lưng gầy và chiếc xe thồ thô sơ. Kẻ thù có máy bay B-26, có tập đoàn căn cứ điểm kiên cố; nhưng chúng không bao giờ lường được sức mạnh của những đoàn xe thồ Việt Nam – những chiếc xe gỗ bọc vải có thể tải hàng trăm ký gạo vượt qua những con đèo thẳng đứng mà máy bay không thể đánh chặn," bà Xuân bồi hồi mở đầu câu chuyện, đôi mắt ngời sáng ký ức một thời hoa lửa.

Đối với thế hệ hôm nay, Chiến dịch Điện Biên Phủ là một trang sử vàng chói lọi của dân tộc. Nhưng với bà Xuân và hàng vạn dân công hỏa tuyến trong Thời kỳ Kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954), đó là những đêm dài phơi lưng dưới mưa rừng, chân tày đá sỏi, đẩy từng bao gạo qua đèo Pha Đin, đèo Lũng Lô để "tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng".

2. Tuổi 20 gác tay thoi ra hỏa tuyến: Lời thề với hậu phương Thanh Hóa

Sinh ra tại vùng quê Hoằng Hóa (Thanh Hóa), mùa thu năm 1953, nghe theo lời kêu gọi của Đảng và Bác Hồ, cô gái 19 tuổi Nguyễn Thị Xuân hăng hái viết đơn gia nhập Đoàn Dân công Hỏa tuyến tỉnh Thanh Hóa.

Mỗi đoàn viên dân công được trang bị một chiếc xe đạp thồ (gia cố thêm tay ngài bằng gỗ, cột dọc sườn xe) để tải từ 150kg đến 250kg gạo, đạn pháo vượt qua hàng trăm kilômét đường rừng Tây Bắc.

"Bài học nhập môn của dân công xe thồ là: 'Hạt gạo là máu của đồng đội ngoài mặt trận. Dù người có ngã, xe có đổ, gạo quyết không được để ẩm ướt hay rơi vãi xuống đường'. Mệnh lệnh đó khắc sâu vào tim tôi," bà Xuân nhớ lại.

3. Ký ức thời hoa lửa: Những đợt đẩy xe vượt 'Tọa độ chết' Pha Đin

Vượt dốc đèo Pha Đin dưới bão bom Napalm (1954)

Đèo Pha Đin và đèo Lũng Lô thời kỳ đầu năm 1954 là những "tọa độ lửa" bị không quân Pháp liên tục dội bom Napalm và bom phá nhằm chặt đứt tuyến tiếp tế của ta.

"Đêm tháng 3 năm 1954, đoàn xe thồ 50 chiếc của chúng tôi nhận lệnh vượt đèo Pha Đin trong đêm. Mưa rừng tầm tã, đường đèo trơn như đổ mỡ, một bên là vách đá dựng đứng, một bên là vực sâu hun hút. Đèn pin không được bật, chị em phải lấy lạt nứa bọc giẻ rách đốt làm đuốc nhỏ dẫn đường. Xe thồ chất cao như ngọn núi, hai người đằng sau đẩy, một người đằng trước cầm tay ngài kéo," bà Xuân kể, bàn tay tái hiện động tác ghì tay ngài năm xưa.

Bất ngờ, máy bay C47 đối phương thả pháo sáng rực bầu trời và trút bom xuống lưng đèo.

"Một đợt nổ rung chuyển núi rừng! Đất đá văng phủ kín người. Chiếc xe thồ của tôi bị hất nghiêng sát vực. Thân cây ngàm gỗ hãm phanh bốc cháy khét lẹt. Không một chút hoảng loạn, tôi cùng hai chị em ôm chặt lấy bao gạo, dùng vai ghì chặt chiếc xe không cho trôi xuống vực. Khi dứt đợt bom, chúng tôi lại gạt nước mắt, dốc toàn lực đẩy chiếc xe vượt qua đỉnh đèo an toàn!"

Chị em nhường nhau từng hớp nước chè xanh và tình đồng chí

Nói về cuộc sống trên đường hỏa tuyến, bà Xuân xúc động nghẹn ngào. Đời sống dân công thời đó cực kỳ gian khổ: cơm gạt muối vung, ngủ hầm dã chiến lợp lá chuối rừng, đôi bàn chân phồng rộp chảy máu vì gai gọc.

"Thế nhưng tinh thần thì vui vô cùng. Đêm dừng chân bên suối, chị em lại quây quần chia nhau từng củ khoai nướng, từng ngụm nước chè xanh. Hát cho nhau nghe những bài ca quê hương. Có những chị em bị sốt rét rừng ngất đi trên tay lái, nhưng khi tỉnh lại câu đầu tiên vẫn hỏi: 'Bao gạo của tôi có còn nguyên vẹn không?'."

Chiều 7 tháng 5 năm 1975: Cờ đỏ tung bay trên hầm De Castries

Chiều ngày 7 tháng 5 năm 1954, khi bản tin chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu vang lên qua chiếc loa dã chiến, hàng vạn dân công trên tuyến đường đèo đã vỡ òa ôm nhau khóc nức nở.

"Nhìn ngọn cờ 'Quyết chiến Quyết thắng' tung bay trên nóc hầm De Castries, chúng tôi biết những giọt mồ hôi, máu và đôi bàn chân phồng rộp của hàng vạn dân công hỏa tuyến đã góp phần làm nên chiến thắng vĩ đại của Dân tộc!"

4. Giữ vững phẩm chất "Nữ Dân công Điện Biên" giữa thời bình

Sau năm 1954, bà Nguyễn Thị Xuân trở về quê hương Thanh Hóa, tích cực tham gia công tác lao động sản xuất, từng nhiều năm làm Cán bộ Hội Phụ nữ xã, sau đó cùng gia đình vào TP. Hồ Chí Minh định cư.

Trở về cuộc sống đời thường, người nữ dân công năm xưa vẫn giữ nguyên phẩm chất siêng năng, chịu khó. Bà cùng chồng vươn lên phát triển kinh tế gia đình và nuôi dạy các con thành tài.

Bà hiện là Phó Ban liên lạc Cựu Dân công Hỏa tuyến Điện Biên Phủ tại TP. Hồ Chí Minh, tích cực tham gia các phong trào nghĩa tình đồng đội, vận động Quỹ tri ân chiến sĩ Điện Biên, chăm lo cho các gia đình cựu dân công khó khăn và thường xuyên trò chuyện truyền cảm hứng lịch sử cho thế hệ trẻ.

"Ngày xưa trên lưng đèo Pha Đin chúng tôi đẩy xe chở gạo giải phóng quê hương. Ngày nay giữa thời bình, mình phải tiếp tục giữ gìn bản lĩnh để làm tấm gương sáng cho con cháu," bà Xuân bộc bạch.

5. Lời nhắn gửi cho thế hệ trẻ hôm nay

Bên chiếc ngàm gỗ thắng xe thồ kỷ vật, cựu nữ dân công hỏa tuyến gửi gắm tâm nguyện thiết tha tới thế hệ trẻ:

"Thế hệ chúng tôi trong Thời kỳ Kháng chiến chống Pháp đã lấy đôi chân trần, lưng gầy và ý chí thép để tải từng hạt gạo vượt đèo bão lửa, góp phần làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy. Con đường mà các cháu thanh niên Gen Z hôm nay đang bước đi là một Việt Nam hoàn toàn độc lập, hòa bình và ngợp ánh sáng phát triển.

Tôi mong các cháu hãy luôn trân trọng giá trị của độc lập, tự do và sự hy sinh của các thế hệ đi trước. Hãy học tập thật giỏi, giữ vững tinh thần cần cù, dũng cảm, sống có lý tưởng và cống hiến sức trẻ để xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng phồn vinh, hạnh phúc và vững bền!"