VÀI MẨU CHUYỆN VỀ ĐỜCÁTXTƠRI
Đoạn hồi ký kể lại quá trình thất bại của quân đội Pháp tại Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, tập trung vào số phận của tướng chỉ huy Pháp Christian de Castries. Ban đầu, ông được ca ngợi và phong hàm tướng giữa lúc tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ đang bị bao vây, nhưng thực tế quân Pháp ngày càng lâm vào thế tuyệt vọng do các đợt tiến công mạnh mẽ của quân đội Việt Nam, đặc biệt là các đơn vị như Đại đoàn 308 và Đại đoàn 312. Đỉnh điểm là chiều ngày 7/5/1954, khi vòng vây siết chặt, lực lượng
Đại tá Đờcátxtơri là dòng dõi nhà võ, quý tộc của nước Pháp, được chỉ định làm tư lệnh quân khu Tây Bắc kiêm tư lệnh Điện Biên Phủ, được các tướng lĩnh Mỹ và Pháp tâng bốc, khen ngợi hết lời. Đờ-cát kiêu căng rải truyền đơn thách ta đánh Điện Biên Phủ.
Đợt 1 mở đầu trận Him Lam và tiếp đến Độc Lập - Bản Kéo (13.3 - 17.3.1954) Phân khu Bắc bị tiêu diệt, tư lệnh pháo binh không khóa được miệng pháo binh Việt Minh nên đã tự tử, hai thiếu tá Kak và Mecquenem đang bàn giao ở đồi Độc Lập thì bị bắt, mất 3 đồn quan trọng ở cả phía bắc, đông, tây.
Để hà hơi tiếp sức cho tập đoàn cứ điểm, Bộ chỉ huy quân đội viễn chinh Pháp phong hàm thiếu tướng cho Đờcátxtơri, họ chu đáo gửi cả hàm (lon) sao vạch, kèm theo mấy két rượu sâm banh, bánh kẹo quý để chỉ huy Điện Biên Phủ ăn mừng phong cấp...
Vợ Đờcátxtơri thì gửi dao cạo râu, xà phòng, nước hoa… để chuẩn bị cho lễ gắn hàm cấp tướng. Nhưng ác thay, quân của Đại đoàn 308 và Đại đoàn 312 đã cắt đứt sân bay. Pháo cao xạ của 367 đã áp sát, phong tỏa đường tiếp tế hàng không. Quà mừng tướng Đờ-cát bay đâu mất, không đến được tay tân thiếu tướng. Đờ-cát đành sai tùy tùng làm lon tướng 2 sao bằng vật liệu tại chỗ, ăn bánh mỳ khô, uống nước suông và nghe pháo Việt Minh bắn vào trung tâm chỉ huy trong lễ nhận cấp. Được phong cấp tướng trong lúc Điện Biên Phủ bị vây hãm, binh lính chui rúc trong chiến hào ngập bùn nước, thương bệnh binh kêu la trong hầm, bị dồn ép về trung tâm. Máy bay tiếp tế thả dù lương thực, vũ khí đạn dược, bị cao xạ ta bắn phải vọt lên cao, nên số nhận được lúc có lúc không.
Đợt 2: Từ 16 giờ 30 phút ngày 30 tháng 3 năm 1954, ta mở đợt tấn công vào hệ thống cứ điểm phía đông, tiêu diệt 3 cứ điểm, bức rút 1 cứ điểm, địch cố giữ điểm số 5. Phía tây bắc ta diệt 1 cứ điểm, bức hàng 1 cứ điểm. Tiếp đến đợt 3, bắt đầu đêm 30 tháng 4 năm 1954, vòng vây ngày càng thắt chặt. Ta tấn công ào ạt. 17 giờ ngày 7 tháng 5 năm 1954, Đờ-cát và Cô-nhi gọi điện cho nhau.
Đờ-cát: Thưa tướng quân của tôi, tình hình thật trầm trọng. Tôi nghĩ cuộc chiến đã gần đến hồi kết thúc. Chúng tôi sẽ chiến đấu đến cùng.
Cô-nhi: Vâng, tôi hiểu rõ. Ngài sẽ chiến đấu đến cùng. Không có việc kéo cờ hàng phải không?
Đờ-cát: Không. Chúng tôi sẽ phá hủy các đại bác đồ quân dụng và máy vô tuyến điện vào lúc 17 giờ 30 phút.
Cô-nhi: Xin cảm ơn.
Đờ-cát: Chúng tôi sẽ chiến đấu đến phút cuối cùng. Tạm biệt tướng quân. Nước Pháp muôn năm!
Ít ai, kể cả tướng Cô-nhi và Na-va, biết được rằng lúc 16 giờ ngày 7 tháng 5 năm 1954, ở Hà Nội phu nhân Đờcátxtơri đã nhận được điện của chồng. Trong tiếng vọng của đạn pháo Việt Minh, Đờ-cát nói với vợ: “Em yên tâm, đừng lo ngại gì. Anh bị bắt làm tù binh. Anh sẽ trở về gặp em”.
17 giờ 30 phút ngày 7 tháng 5 năm 1954, đội trưởng Tạ Quốc Luật cùng 4 chiến sĩ xung kích của Đại đoàn 312 đã thọc vào hầm chỉ huy của Đờ-cát, trong khi các mũi khác tỏa ra tiêu diệt các ổ đề kháng và bao vây chặt khu vực sở chỉ huy. Đội trưởng Tạ Quốc Luật lệnh cho đồng chí Nhỏ ném thủ pháo vào cửa hầm, tiểu đội trưởng Hoàng Đăng Vinh, đội trưởng Luật và đồng chí Nhỏ cùng xông vào cửa hầm hô to: Hô lê manh (giơ tay lên). Một tên sĩ quan Pháp run run nói: “Toàn thể bộ tư lệnh Điện Biên Phủ xin đầu hàng”.
Hai chiến sĩ khác xuống cửa hầm thứ 2. Trong hầm có Đờ-cát và hơn 20 sĩ quan bộ tham mưu, máy phát điện vẫn chạy, đèn sáng, trên bàn vẫn còn một đống giấy đang cháy âm ỉ.
Tiểu đội trưởng Hoàng Đăng Vinh kể lại: Khi đồng chí Luật hạ lệnh đầu hàng. Tất cả đều giơ tay hàng, trừ Đờ-cát. Đồng chí Luật bảo đồng chí Vinh bắt Đờ-cát phải giơ tay hàng. Hoàng Đăng Vinh tiến lên trước, mắt mở to, môi mím chặt để gây ấn tượng, khẩu Tôm-xơn chĩa về phía Đờ-cát. Ông ta vội đứng lên, chìa bàn tay phải ra. Nghĩ rằng Đờ Cát muốn bắt tay, Vinh hơi lúng túng nhưng lại tự nhủ không thể chấp nhận được, liền hô to: “Hô lê manh” rồi dí nòng súng vào bụng Đờ-cát. Hắn lùi lại 2 bước, giơ tay lên và nói một câu được đồng chí Luật dịch là: “Đừng bắn! Tôi xin hàng”.
Ngày 20 tháng 5 năm 1954, Hoàng Đăng Vinh gặp lại Đờ-cát trong cảnh quay phim của nhà điện ảnh Rôman Cácmen, Khi đối mặt, một cán bộ ta chỉ đồng chí Vinh và hỏi Đờ-cát: “Ông biết anh này là ai không? Ông ta nghĩ một lúc rồi trả lời: Nếu không nhầm tôi gặp anh ấy rồi.
Anh cán bộ khen Đờ-cát có trí nhớ tốt, Đờ-cát nói với Hoàng Đàng Vinh: “Tôi sẽ rất vinh dự nếu được chỉ huy những người lính dũng cảm như anh”. Đồng chí Vinh trả lời: “Ông chỉ láo toét. Ông làm sao chỉ huy được tôi. Chính tôi là người đã bắt ông”.
Khi tất cả bộ chỉ huy của Pháp ở Điện Biên Phủ được giải về Sở chỉ huy Đại đoàn 312. Đại đoàn trưởng Lê Trọng Tấn báo cáo lên Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Đại tướng thận trọng hỏi lại: “Có chắc chắn là tướng Đờ-cát không? Phải thận trọng đối chiếu với ảnh và chữ ký, kiểm tra nhân dạng của Đờ-cát”. Đồng chí Hồ Quang Hóa lúc đó là Trưởng ban Tác chiến Đại đoàn 312 đã kiểm tra kỹ lưỡng. Tuy vậy, Đại tướng vẫn cử đồng chí Cao Pha - Phó ban 2 mặt trận trực tiếp xuống xác minh, đề phòng địch đánh tráo chỉ huy. Đứng ở hàng trên, Đờ-cát đội mũ đỏ, cầm gậy chỉ huy, mặt cúi xuống đất.
Đại đoàn 304 tiếp tục tiêu diệt nốt bọn địch ở Hồng Cúm. Đến 2 giờ 30 phút ngày 8 tháng 5 năm 1954, toàn bộ quân địch còn lại ở Điện Biên Phủ bị bắt. Sau khi Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký, ta chủ trương nghiêm chỉnh chấp hành việc trao trả tù binh. 9 giờ sáng thứ 7 ngày 3 tháng 9 năm 1954, tại Việt Trì. Hôm ấy vào ngày nghỉ lễ của người Pháp, nên các sĩ quan Pháp về Hà Nội từ sớm để chuẩn bị tiệc rượu và vui chơi. Ở lại chỉ có hạ sĩ quan, binh lính, thì xe của ta chở tướng Đờ-cát tới. Ta trao trả theo đúng thủ tục nhưng phía Pháp lính tráng đang cởi trần, mặc đồ lót, râu rậm rì. Vì vậy cuộc đón tiếp của phía Pháp dành cho Đờ-cát không được trang trọng lắm. Không rõ khi về Hà Nội, tướng Đờ-cát có được đón tiếp long trọng không? Nhưng dù sao cuộc nói chuyện với vợ hồi 16 giờ ngày 7 tháng 5 năm 1954 cũng đã được thực hiện.
Năm 1968, đoàn đại biểu của ta đàm phán với Mỹ ở Pa-ri, trong một bữa tiệc, ta có mời Đờ-cát dự. Tướng Hồ Quang Hóa, thành viên của Đoàn, nguyên Trưởng ban Tác chiến Đại đoàn 312, người ta đã thẩm tra nhân thân Đờcátxtơri ở Điện Biên Phủ kể lại: “Trong bữa tiệc, nhiều phóng viên nước ngoài đã xúm lại hỏi ông ta về cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam. Đờ-cát trả lời: Mỹ hãy cút khỏi Việt Nam”.
Khi trở về với vợ con và gia đình, Đờcátxtơri cũng muốn trở lại thăm Điện Biên Phủ nhưng ông ta đã không may mắn như nhiều cựu chiến binh Pháp năm xưa. Nhiều người trong số họ đã quay lại thăm Điện Biên Phủ ngày nay. Riêng Đờ-cát đã không thực hiện được điều đó. Thật đáng tiếc!
