Văn Cao

Văn Cao, tên khai sinh Nguyễn Văn Cao (1923–1995), là nhạc sĩ, họa sĩ, nhà thơ, chiến sĩ biệt động, tác giả Tiến quân ca, quốc ca Việt Nam. Ông thuộc thế hệ tân nhạc tiên phong, nhóm Đồng Vọng, với tình ca Bến xuân, Suối mơ, Thiên Thai, Trương Chi, rồi hùng ca Trường ca Sông Lô, Tiến về Hà Nội. Nhiều người xếp ông cùng Phạm Duy và Trịnh Công Sơn là ba nhạc sĩ nổi bật nhất thế kỷ XX. Không được đào tạo chính quy sâu, thành tựu được gọi là trời cho. Sau Nhân văn–Giai phẩm ông sống khép kín. Năm 1996 được Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt đầu.

Ông sinh Hải Phòng, nguyên quán An Lễ, Nam Định. Năm 16 tuổi viết Buồn tàn thu; Phạm Duy hát làm bài phổ biến. Năm 1942 lên Hà Nội, học dự thính Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Tranh Cuộc khiêu vũ những người tự tử gây chấn động nhưng không bán được. Cuối 1944 Vũ Quý thuyết phục ông vào Việt Minh, viết Tiến quân ca; ngày 13 tháng 8 năm 1945 Hồ Chí Minh duyệt làm quốc ca. Ông lập Đội danh dự Việt Minh, ám sát chỉ điểm Võ Văn Cầm và Đỗ Đức Phin. Năm 1947 phụ trách điều tra Công an Liên khu 10 ở Lào Cai, kết nghĩa Hoàng A Tưởng. Tháng 3 năm 1948 kết nạp Đảng.

Sau Genève về Hà Nội, ít sáng tác. Năm 1956 thơ Anh có nghe không trên Giai phẩm mùa Xuân; 1958 đi học tập chính trị, nhạc lãng mạn không được trình diễn miền Bắc. Cuối 1975 viết Mùa xuân đầu tiên. Đổi Mới cuối thập niên 1980, tác phẩm được hát lại. Phạm Duy coi Trường ca Sông Lô đỉnh nhạc kháng chiến, Văn Cao cha đẻ hùng ca. Thiên Thai dùng trong phim Người Mỹ trầm lặng 2001.

Ông kết hôn Nghiêm Thúy Băng năm 1947, năm con. Tính trầm, sành rượu, học võ từ 9 tuổi. Ông mất 10 tháng 7 năm 1995 tại Bệnh viện Hữu Nghị vì ung thư phổi. Tên ông đặt cho nhiều phố lớn.