"Vạn thế sư biểu" Chu Văn An và bản "Thất trảm sớ" chấn động lịch sử

Trong dòng chảy lịch sử hàng ngàn năm của dân tộc Việt Nam, nếu các bậc danh tướng dùng gươm giáo để giữ gìn bờ cõi, thì lại có những bậc danh nhân dùng ngòi bút và nhân cách để bồi đắp nền văn hiến nước nhà. Đứng ở vị trí chói lọi nhất trong vòm trời văn hóa – giáo dục ấy chính là Chu Văn An, người được ngợi ca là "Vạn thế sư biểu" – người thầy của muôn đời.

Chu Văn An, tên chữ là Linh Triệt, quê ở làng Văn Thôn, xã Quang Liệt, huyện Thanh Đàm (nay thuộc Thanh Trì, Hà Nội). Từ thuở thiếu thời, ông đã nổi tiếng là người thông minh, cương trực và miệt mài kinh sử. Dẫu học vấn uyên thâm, vượt xa bao bạn bè đồng trang lứa, nhưng ông không ra làm quan để cầu danh lợi mà chọn con đường lập nếp nhà, mở trường dạy học tại quê hương (trường Huỳnh Cung) để đào tạo nhân tài cho đất nước.

Uy tín và đức độ của thầy Chu Văn An vang xa khắp chốn. Học trò từ khắp các trấn tìm về theo học đông như trẩy hội. Trường của ông không phân biệt sang hèn, chỉ trọng người có chí. Dưới sự dạy dỗ nghiêm khắc mà tận tâm của ông, rất nhiều học trò đã đỗ đạt cao, trở thành những trụ cột của triều đình như Lê Quát, Phạm Sư Mạnh. Dân gian còn lưu truyền giai thoại kỳ bí rằng, ngay cả Thủy thần cũng mến mộ đức độ của người thầy vĩ đại mà hóa thân thành thư sinh đến xin nghe giảng, sau này còn cãi lệnh trời, làm mưa cứu dân chúng qua đợt hạn hán.

Tiếng thơm về thầy Chu Văn An thấu đến tận cửu trùng. Vua Trần Minh Tông đã trân trọng mời ông ra kinh thành Thăng Long, giao giữ chức Tư nghiệp (Hiệu trưởng) Quốc Tử Giám – trường đại học đầu tiên của nước nhà, đồng thời đích thân dạy dỗ Thái tử Trần Vượng. Dưới bàn tay chèo lái của ông, Quốc Tử Giám đã bước vào một thời kỳ hoàng kim, trở thành cái nôi rèn đũa những bậc hiền tài xuất chúng.

Thế nhưng, khi vua Trần Dụ Tông lên ngôi, triều đại nhà Trần bắt đầu trượt dài vào suy vi. Vua quan lơi lỏng việc nước, ham mê tửu sắc, gian thần lộng hành, đẩy bá tánh vào cảnh lầm than. Đứng trước sự suy đồi của triều chính, không thể làm ngơ trước nỗi khổ của nhân dân, Chu Văn An đã thể hiện khí tiết của một trí thức chân chính. Ông dâng lên vua bản "Thất trảm sớ", yêu cầu chém đầu 7 tên gian thần quyền thế nhất lúc bấy giờ.

Sự kiện ấy làm chấn động cả non sông. Đó không chỉ là một tờ tấu, mà là tiếng sấm giữa trời quang, là biểu tượng của tinh thần dũng cảm, coi thường uy quyền bạo lực để bảo vệ công lý. Khi vua Trần không chấp thuận, Chu Văn An đã dứt khoát rũ áo từ quan, trả lại mũ áo cho triều đình, lui về ẩn cư tại núi Phượng Hoàng (Chí Linh, Hải Dương), giữ trọn vẹn thanh danh và tiếp tục viết sách, làm thơ, dạy học cho đến cuối đời.

Cả cuộc đời Chu Văn An là một bài ca tuyệt đẹp về đạo đức, trí tuệ và khí tiết của người trí thức Việt Nam. Lời răn dạy và nhân cách của ông vẫn vượt qua mọi lớp bụi thời gian, trở thành ngọn đuốc sáng soi đường cho các thế hệ nhà giáo và học sinh. Tên tuổi của ông đã được hóa thân thành những ngôi trường danh tiếng trên khắp mọi miền Tổ quốc, nhắc nhở chúng ta mãi mãi về đạo lý "Tôn sư trọng đạo" của dân tộc.