Vệ úy Phó Đề đốc Trần Xuân Soạn (1849-1923)
Trần Xuân Soạn, là tướng nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam. Ông là người làng Thọ Hạc, huyện Đông Sơn (nay là phường Đông Thọ, thành phố Thanh Hóa), tỉnh Thanh Hóa. Trần Xuân Soạn xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo. Đến tuổi trưởng thành do có sức khỏe, nhanh nhẹn và ưa võ nghệ, ông đi tòng quân thay cho con một nhà phú hào trong làng để lấy tiền giúp đỡ gia đình. Trong quân ngũ, vì có sức khỏe và mưu trí dũng cảm, ông đã lập được nhiều chiến công xuất sắc nên được thăng chức và được ti
Vua Hàm Nghi ra chiếu Cần Vương kêu gọi sĩ phu và nhân dân trong cả nước đứng lên đánh Pháp. Trong khi đó tại kinh thành Huế, thực dân Pháp ép triều thần lập vua Đồng Khánh lên ngôi và hạ lệnh cho triệu các ông Tôn Thất Thuyết và Trần Xuân Soạn đưa Hàm Nghi trở về. Khi các ông không chịu đưa xe vua Hàm Nghi trở về, triều đình Huế đã ra lệnh đày Tôn Thất Đính (là cha Tôn Thất Thuyết, đã 70 tuổi) ra đảo Côn Lôn, tịch thu gia sản của Hồ Văn Hiển và Trần Xuân Soạn. Treo giải thưởng cho ai bắt sống được Tôn Thất Thuyết sẽ thưởng 1000 lạng bạc, chém được Tôn Thất Thuyết sẽ thưởng 800 lạng; bắt sống được Trần Xuân Soạn thưởng 600 lạng bạc, chém được thì thưởng 300 lạng bạc. Qua đó có thể thấy vai trò của Trần Xuân Soạn trong phái chủ chiến và phong trào Cần Vương rất lớn.
Sau khi kinh thành thất thủ, từ sơn phòng Quảng Trị, Trần Xuân Soạn cùng Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi ra sơn phòng Hà Tĩnh. Trần Xuân Soạn trở về Thanh Hóa để chỉ đạo phong trào Cần Vương chống Pháp. Ông đã cùng với các sĩ phu yêu nước trong tỉnh chủ trương xây dựng cứ điểm Ba Đình ở Nga Sơn để trấn giữ cửa ngõ miền Trung. Sau đó, ông được phân công trực tiếp chỉ huy cánh quân ở Quảng Hóa (nay là Vĩnh Lộc) để hỗ trợ mặt ngoài cho căn cứ Ba Đình và Mã Cao, và giữ mối hiện hệ giữa Ba Đình và Mã Cao. Cuối năm 1886, Ba Đình và Mã Cao nối nhau thất thủ, Trần Xuân Soạn cùng Hà Văn Mao rút quân lên Điền Lư, huyện Bá Thước dự định dựa vào núi rừng hiểm trở để xây dựng lại phong trào.
Đến khi tình thế bất lợi, quân giặc tăng cường đàn áp phong trào Cần Vương, Trần Xuân Soạn đã sang Long Châu (Quảng Tây, Trung Quốc) gặp Tôn Thất Thuyết để bàn chuyện xin viện trợ và tổ chức lại lực lượng. Việc không kết quả, bản thân ông cũng bị mắc kẹt không về nước tiếp tục chỉ đạo và tham gia chống Pháp được, ông đành sống lưu vong bên cạnh Tôn Thất Thuyết.
Ngày 17-12-1923, Trần Xuân Soạn mất tại Long Châu, Trung Quốc, thọ 74 tuổi.
Gia đình Trần Xuân Soạn là một gia đình yêu nước bất khuất. Quân Pháp đã từng cho đào lấy hài cốt thân phụ ông xếp giữa đường rồi dùng củi thiêu hủy, cốt để lung lạc tinh thần và để chiêu dụ ông. Nhưng ông vẫn không chịu khuất phục. Em trai ông là Trần Xuân Huấn cũng tham gia kháng chiến và hy sinh, người con trai thứ hai của ông là Trần Xuân Kháng cũng tham gia tích cực phong trào chống Pháp, rồi bị địch bắt giam, quản thúc. Có thể nói, Trần Xuân Soạn và cả gia đình đã một lòng hy sinh vì nghĩa lớn chống giặc ngoại xâm, bảo vệ độc lập dân tộc.
