Vị quan kiên trung Phạm Bành

Phạm Bành sinh năm 1825 tại làng Trương Xá (nay thuộc xã Hòa Lộc), huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Ông vốn là người học rộng tài cao, đỗ Cử nhân dưới triều Nguyễn và từng trải qua nhiều chức vụ hành chính quan trọng trong bộ máy chính quyền, cao nhất là chức Án sát tỉnh Nghệ An. Trên cương vị một vị quan triều đình, ông luôn nổi tiếng là người liêm chính, thương dân, ghét cay ghét đắng sự hống hách của thực dân Pháp và sự nhu nhược của phe chủ hòa trong triều đình Huế.

Sau biến động tại kinh thành Huế năm 1885 và sự xuất hiện của Chiếu Cần Vương, Phạm Bành đã có một quyết định dứt khoát: treo ấn từ quan, từ bỏ vinh hoa phú quý để trở về quê hương Thanh Hóa dựng cờ khởi nghĩa. Nhờ uy tín lớn lao của một bậc đại thần, ông dễ dàng kêu gọi, tập hợp được hàng nghìn sĩ phu, văn thân và đông đảo người dân địa phương tham gia kháng chiến. Tại chiến khu Ba Đình, ông giữ vai trò chỉ huy chung về mặt tổ chức, hậu cần và chính trị, phối hợp chặt chẽ với Đinh Công Tráng để duy trì sự đoàn kết và ý chí chiến đấu sắt đá của nghĩa quân.

Khi tiếng súng tại chiến lũy Ba Đình tạm tắt và căn cứ rơi vào tay giặc Pháp vào đầu năm 1887, Phạm Bành rút lui để tìm cách khôi phục phong tào. Tuy nhiên, thực dân Pháp đã hèn hạ bắt giữ mẹ già và các con của ông nhằm gây áp lực, buộc ông phải ra đầu thú. Để bảo toàn khí tiết của một nhà nho yêu nước, không chịu khuất phục trước sự mua chuộc, tra tấn của kẻ thù, đồng thời cứu người thân và các binh sĩ đang bị giam giữ, ông đã chọn cách uống thuốc độc tự sát vào ngày 18 tháng 3 năm 1887