VỊ QUAN TỪ BỎ QUAN TRƯỜNG, THAM GIA KHỞI NGHĨA BA ĐÌNH

Cuối thế kỷ XIX, khi thực dân Pháp từng bước mở rộng quyền kiểm soát tại Việt Nam, nhiều sĩ phu và quan lại triều Nguyễn đã lựa chọn con đường tham gia phong trào chống Pháp. Trong số đó, Phạm Bành là một nhân vật tiêu biểu của phong trào Cần Vương ở Thanh Hóa. Từng giữ chức Án sát dưới triều Nguyễn, ông rời quan trường, trở về quê tập hợp lực lượng và cùng các thủ lĩnh khác lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Ba Đình.

1. Xuất thân và con đường khoa cử

Phạm Bành sinh năm 1827 tại làng Trương Xá, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Ông xuất thân trong một gia đình nhà Nho, có truyền thống học tập và quan tâm đến việc nước.

Năm 1864, ông đỗ Cử nhân khoa Giáp Tý. Sau khi thi đỗ, Phạm Bành bước vào con đường làm quan dưới triều Nguyễn. Trong quá trình công tác, ông từng đảm nhiệm chức Án sát tỉnh Nghệ An, một chức vụ liên quan đến hoạt động tư pháp và giám sát việc thi hành pháp luật tại địa phương.

Các tài liệu lịch sử địa phương mô tả ông là người thanh liêm, quan tâm đến đời sống nhân dân. Quãng thời gian làm quan giúp ông hiểu rõ hơn tình hình xã hội và những vấn đề mà người dân phải đối mặt dưới chế độ phong kiến trong bối cảnh đất nước ngày càng chịu sức ép từ thực dân Pháp.

2. Rời quan trường, hưởng ứng phong trào Cần Vương

Năm 1885, sau sự kiện kinh thành Huế thất thủ, vua Hàm Nghi rời khỏi kinh đô và ban Chiếu Cần Vương, kêu gọi các sĩ phu, văn thân và nhân dân đứng lên giúp vua chống Pháp.

Hưởng ứng phong trào này, Phạm Bành quyết định từ bỏ chức vụ quan lại, trở về quê hương Thanh Hóa để vận động những người cùng chí hướng. Ông liên kết với Hoàng Bật Đạt và nhiều sĩ phu, hào trưởng tại địa phương, từng bước tập hợp lực lượng tham gia phong trào kháng chiến.

Việc một viên quan từng giữ chức vụ cấp tỉnh rời quan trường để tham gia phong trào Cần Vương phản ánh sự phân hóa trong giới quan lại triều Nguyễn trước tình hình đất nước cuối thế kỷ XIX.

3. Góp phần xây dựng căn cứ Ba Đình

Năm 1886, Phạm Bành cùng Đinh Công Tráng, Hoàng Bật Đạt và các thủ lĩnh địa phương tham gia xây dựng căn cứ Ba Đình tại huyện Nga Sơn, Thanh Hóa. Căn cứ được hình thành trên địa bàn ba làng Mậu Thịnh, Thượng Thọ và Mỹ Khê. Mỗi làng có một ngôi đình, từ đó hình thành tên gọi Ba Đình.

Phạm Bành là một trong những người lãnh đạo chủ chốt của cuộc khởi nghĩa. Ông giữ vai trò quan trọng trong việc tập hợp lực lượng, kết nối các sĩ phu và tổ chức sự tham gia của người dân địa phương. Trong hệ thống chỉ huy tại căn cứ, ông trực tiếp phụ trách một khu vực, phối hợp với Đinh Công Tráng và những thủ lĩnh khác.

Căn cứ Ba Đình trở thành một trung tâm hoạt động quan trọng của phong trào Cần Vương tại Thanh Hóa, thu hút nghĩa quân từ nhiều địa phương tham gia.

4. Vai trò trong cuộc khởi nghĩa Ba Đình

Cuộc khởi nghĩa Ba Đình diễn ra trong giai đoạn 1886–1887, là một trong những phong trào chống Pháp đáng chú ý ở Bắc Trung Bộ cuối thế kỷ XIX.

Phạm Bành cùng Đinh Công Tráng và các thủ lĩnh khác tham gia điều hành hoạt động của nghĩa quân. Trong đó, Phạm Bành có vai trò kết nối các lực lượng địa phương, hỗ trợ tổ chức và duy trì hoạt động của căn cứ.

Cuộc khởi nghĩa nhận được sự tham gia của nhiều tầng lớp nhân dân, trong đó có nông dân, sĩ phu và những người từng phục vụ trong bộ máy triều Nguyễn. Sự phối hợp giữa các lực lượng này cho thấy phong trào Cần Vương không chỉ là hoạt động của một nhóm quan lại hay nhà Nho, mà còn có sự tham gia của cộng đồng địa phương.

5. Căn cứ Ba Đình thất thủ

Đầu năm 1887, quân Pháp mở các cuộc tiến công quy mô lớn vào căn cứ Ba Đình. Trước ưu thế về trang bị và lực lượng của đối phương, nghĩa quân gặp nhiều khó khăn trong việc giữ căn cứ.

Ngày 21 tháng 1 năm 1887, căn cứ Ba Đình thất thủ. Sau sự kiện này, các thủ lĩnh tổ chức đưa lực lượng rút khỏi căn cứ và tiếp tục hoạt động tại những địa bàn khác. Phạm Bành cùng một số nghĩa quân chuyển đến căn cứ Mã Cao, tiếp tục duy trì phong trào trong điều kiện ngày càng khó khăn.

Sự thất thủ của Ba Đình là tổn thất lớn đối với phong trào Cần Vương ở Thanh Hóa. Tuy nhiên, một số lực lượng vẫn tiếp tục hoạt động tại địa phương, cho thấy phong trào chống Pháp chưa chấm dứt ngay sau khi căn cứ bị chiếm.

6. Những ngày cuối đời

Sau khi căn cứ Mã Cao bị đánh phá, phong trào khởi nghĩa Ba Đình suy yếu. Phạm Bành rơi vào hoàn cảnh khó khăn khi lực lượng bị phân tán và gia đình cũng chịu sức ép từ chính quyền thực dân.

Theo một số tài liệu lịch sử địa phương, trong quá trình truy bắt các thủ lĩnh khởi nghĩa, quân Pháp bắt giữ người thân của Phạm Bành. Trước tình cảnh gia đình bị khống chế, ông phải đối diện với lựa chọn vô cùng khó khăn.

Phạm Bành qua đời năm 1887, sau khi cuộc khởi nghĩa Ba Đình thất bại. Các tài liệu kể lại hoàn cảnh cuối đời của ông có một số khác biệt về chi tiết, nhưng đều ghi nhận ông mất trong giai đoạn phong trào bị đàn áp và tan rã.

Báo Thanh Hóa

+1

7. Dấu ấn của Phạm Bành trong phong trào Cần Vương

Phạm Bành là một trong những nhân vật giữ vai trò lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Ba Đình, cùng với Đinh Công Tráng, Hoàng Bật Đạt và nhiều thủ lĩnh khác. Hoạt động của ông gắn liền với quá trình tập hợp sĩ phu, xây dựng căn cứ và tổ chức phong trào tại Thanh Hóa.

Cuộc khởi nghĩa Ba Đình không đạt được mục tiêu chống lại sự cai trị của thực dân Pháp, nhưng là một phần quan trọng trong lịch sử phong trào Cần Vương. Sự kiện này phản ánh những nỗ lực của các sĩ phu và nhân dân trong việc tìm kiếm con đường đấu tranh trước những biến động chính trị của đất nước.

Ngày nay, tên tuổi Phạm Bành được lưu giữ qua các công trình nghiên cứu, tài liệu lịch sử và địa điểm tưởng niệm tại quê hương Thanh Hóa. Di tích căn cứ Ba Đình cũng là nơi giúp thế hệ sau tìm hiểu về phong trào Cần Vương và những nhân vật đã tham gia lãnh đạo cuộc khởi nghĩa.

8. Tưởng nhớ người thủ lĩnh quê Thanh Hóa

Cuộc đời Phạm Bành gắn với hai chặng đường đáng chú ý: thời gian làm quan dưới triều Nguyễn và giai đoạn tham gia phong trào Cần Vương. Từ một viên quan từng giữ chức Án sát, ông trở về quê, tham gia tập hợp lực lượng và trở thành một trong những thủ lĩnh của cuộc khởi nghĩa Ba Đình.

Câu chuyện về Phạm Bành cũng cho thấy phong trào Cần Vương được hình thành từ sự tham gia của nhiều thành phần xã hội, với những lựa chọn và hoàn cảnh khác nhau. Tìm hiểu về ông giúp người đọc hiểu thêm về vai trò của các sĩ phu địa phương trong lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIX, cũng như bối cảnh xã hội đã dẫn đến những cuộc khởi nghĩa chống Pháp.