Vị Tổng Tham mưu trưởng luôn yêu cầu: "Phải nhìn tận nơi, không chỉ nhìn trên bản đồ"

Thời gian: Kháng chiến chống thực dân Pháp (1947–1954)
Địa điểm: Việt Bắc và các chiến trường

Trong công tác quân sự, bản đồ là công cụ quan trọng để người chỉ huy nghiên cứu địa hình và xây dựng kế hoạch. Tuy nhiên, với Đại tướng Hoàng Văn Thái, bản đồ không bao giờ đủ để đưa ra quyết định cuối cùng.

Theo nhiều cán bộ từng công tác tại Bộ Tổng Tham mưu, ông luôn yêu cầu cán bộ tham mưu phải xuống thực địa trước khi hoàn thiện phương án tác chiến. Ông thường nhắc rằng: "Địa hình trên bản đồ chỉ là một phần. Người chỉ huy phải biết tận mắt quan sát, tận tai lắng nghe và tận nơi kiểm tra."

Trong nhiều chiến dịch lớn như Biên giới năm 1950, Tây Bắc năm 1952 và Điện Biên Phủ năm 1954, Hoàng Văn Thái đều trực tiếp cùng các tổ trinh sát khảo sát địa hình. Những chuyến đi ấy không hề dễ dàng. Đường rừng hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt và luôn có nguy cơ chạm địch.

Nhưng theo ông, nếu người tham mưu chỉ ngồi trong sở chỉ huy để nghiên cứu bản đồ thì rất dễ đưa ra nhận định thiếu chính xác. Một con suối cạn trên bản đồ có thể trở thành dòng nước lớn vào mùa mưa. Một quả đồi tưởng dễ tiếp cận có thể bị che khuất bởi rừng già hoặc trở thành vị trí thuận lợi cho đối phương bố trí hỏa lực.

Phong cách làm việc ấy đã ảnh hưởng đến nhiều thế hệ cán bộ tham mưu của Quân đội nhân dân Việt Nam. Nhiều học trò của ông sau này kể lại rằng mỗi lần chuẩn bị chiến dịch, Hoàng Văn Thái luôn hỏi rất kỹ: "Đồng chí đã trực tiếp đến đó chưa?" Nếu câu trả lời là chưa, ông thường yêu cầu tiếp tục khảo sát trước khi trình phương án.

Chính sự cẩn trọng ấy góp phần hạn chế những đánh giá chủ quan và giúp các kế hoạch tác chiến sát với thực tế chiến trường.

Đối với Hoàng Văn Thái, tham mưu không phải là công việc giấy tờ, mà là quá trình kết hợp giữa nghiên cứu, trinh sát và thực tiễn. Đó cũng là một trong những nguyên tắc làm việc mà ông kiên trì giữ vững trong suốt cuộc đời binh nghiệp.