Vị Trạng nguyên được vua vẽ chân dung đặt cạnh ngai vàng

Năm Nhâm Tuất (1442), dưới triều vua Lê Thái Tông, Nguyễn Trực lều chõng tham dự kỳ thi Đình. Bài văn sách "Đình đối sách văn" của ông với những kiến giải độc đáo, bộc lộ tư duy độc lập và nhân cách thanh liêm của một kẻ sĩ trước thời cuộc đã hoàn toàn chinh phục vị chủ khảo danh tiếng Nguyễn Trãi. Nguyễn Trực xuất sắc đỗ ngôi vị Trạng nguyên, trở thành người đầu tiên được lưu danh ở đầu tấm bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. [1, 2, 3, 4, 5, 6]

Ông là một vị quan vô cùng liêm khiết, chính trực nên rất được vua Lê Nhân Tông thương mến, nể trọng. Có một câu chuyện vô cùng hiếm hoi trong lịch sử phong kiến ghi lại rằng, khi thân mẫu của Nguyễn Trực qua đời, ông phải xin cáo quan về quê chịu tang mẹ ba năm theo đúng lễ nghĩa. Vì quá nhớ thương và tiếc nuối một bậc hiền tài, vua Lê Nhân Tông đã sai các họa sư ngự lâm vẽ lại một bức tranh truyền thần chân dung của Trạng nguyên Nguyễn Trực, rồi trân trọng treo ngay sát cạnh ngai vàng nơi triều đình nghị sự. Mỗi khi bàn việc nước cùng trăm quan, nhà vua lại nhìn vào bức tranh như thể vị Trạng nguyên vẫn đang ở cạnh hiến kế, chứng minh cho một nhân cách ngời sáng được thiên tử kính trọng bậc nhất. [1, 2]