Vị tướng biết... bay!

ông Lê Duy Từ, cháu trực hệ đời thứ 4, người đang coi sóc nhà thờ và phần mộ của Đề đốc Lê Trực kể những câu chuyện huyền tích về vị danh tướng Cần Vương này.

Lật lại gia phả và sử sách, ông Từ cho biết, Lê Trực đỗ tiến sĩ võ, sau đó được cử đi nhiều địa phương làm quan, năm 1880 triều đình điều ông về Huế nhận chức mới, nhưng Tổng đốc Hoàng Diệu tiến cử ông ở lại Hà Nội với chức Đề đốc thành Hà Nội. Khi Hà Nội thất thủ, ông bị triệu hồi về kinh nghị tội chém đầu, nhưng vua Tự Đức nghĩ tình ông cương trực mà cho về quê an trí.

Ở quê, Lê Trực nhận chiếu Cần Vương vào năm 1885, từ đó ông kêu gọi sĩ phu, thân sĩ trong vùng theo Hàm Nghi chống Pháp. Chỉ sau hai tháng Lê Trực đã chiêu mộ được hơn 500 lính, rồi phát triển dần lên đến hơn 2.000 binh sĩ. “Ông cụ đánh quân Pháp ở Quảng Bình khiến nhiều phen Pháp khiếp vía. Điển hình là đêm 9 rạng ngày 10-5-1886, nghĩa quân đột nhập thành Đồng Hới, đốt trại lính Pháp, làm chủ toàn thành, cắt đứt giao thông liên lạc Bắc-Nam gần 2 tháng.

Ở vùng bắc Quảng Bình nghĩa quân của cụ luôn làm cho quân Pháp thất kinh cả đường bộ và đường thủy. Trận lớn nhất là tháng 6-1986, khi quân Pháp ngược sông Gianh xây đồn bốt, nghĩa quân Lê Trực nghênh chiến, đánh tan hơn 200 thuyền Pháp và tay sai, giành thắng lợi lớn. Cụ có địa bàn hoạt động rộng từ thượng nguồn sông Gianh đến hạ nguồn, kết hợp với nhiều nghĩa quân các tướng lĩnh trong vùng khiến quân Pháp và tay sai thiệt hại rất lớn.

Với nhiều chiến tích lẫy lừng, trong dân gian ở vùng sông Gianh kể rằng Lê Trực là một vị tướng rất giỏi võ nghệ, đặc biệt có thuật khinh công, có thể bay từ dưới đất lên đỉnh núi và từ lèn núi này qua lèn núi khác một cách nhẹ nhàng...” - ông Từ kể.

Ông Lê Duy Từ hiện đang còn lưu giữ cẩn thận nhiều kỷ vật của Đề đốc Lê Trực như bát hương được ông đưa từ Hà Nội về thờ tự gia tiên, khẩu súng ông cướp được ở thành Đồng Hới, đao kiếm của nghĩa quân... Những kỷ vật đó nhắc ông Từ và con cháu hậu thế luôn nhớ về Đề đốc Lê Trực như một niềm tự hào về lòng yêu nước của tiền nhân.