Vị Tướng Của Những Trận Đánh Lớn Và Khí Tiết Không Đầu Hàng
Giữa thế kỷ XIX, khi triều nhà Nguyễn chao đảo trước những biến động thời cuộc và sự xâm lăng của thực dân phương Tây, có một vị đại thần văn võ song toàn đã đi suốt những thăng trầm của đất nước. Đó là Nguyễn Tri Phương – người con xuất thân từ một gia đình nông dân nghèo ở làng Châu Đô, xã Phong Chương, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế.
Cuộc đời ông là một thước phim bi tráng, nơi khởi đầu từ bùn đất bằng ý chí tự lực, vươn lên thành trụ cột của triều đình, và khép lại bằng một khí tiết thép khiến cả kẻ thù cũng phải ngả mũ kính phục.
Từ cậu thiếu niên nghèo khó đến vị tướng phò tá ba triều
Thuở nhỏ, vì hoàn cảnh gia đình khó khăn, Nguyễn Tri Phương không có cơ hội theo đuổi con đường khoa bảng trốn son sẻ. Thế nhưng, bù lại cho sự nghèo khó ấy là một trí tuệ mẫn tiếu, nghị lực phi thường và khát vọng vươn lên. Bằng con đường tự học và tinh thần cầu tiến, ông bước chân vào chốn quân ngũ từ những bậc thang thấp nhất, rồi từng bước khẳng định tài năng dưới các đời vua Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức.
Không chỉ là một vị tướng bách chiến bách thắng nơi chiến trận – từ việc dẹp yên các cuộc bạo loạn phương Nam, dựng lũy cầm chân liên quân Pháp - Tây Ban Nha tại Đà Nẵng (1858) – ông còn là một nhà cải cách thực tế. Thấu hiểu nỗi khổ của người nông dân, ông đã xin triều đình cho khai hoang, lập đồn điền ở Nam Kỳ. Sáng kiến này vừa giúp hàng vạn dân nghèo có ruộng cày, ổn định đời sống, vừa tạo ra nguồn lương thực tại chỗ để nuôi quân mà không phụ thuộc vào triều đình.
Khúc ca bi tráng tại thành Hà Nội
Đỉnh cao của lòng trung nghĩa và sự hi sinh oanh liệt của Nguyễn Tri Phương diễn ra vào năm 1873, khi thực dân Pháp đánh ra thành Hà Nội lần thứ nhất.
Lúc bấy giờ, ở tuổi 73, đáng lẽ phải được nghỉ ngơi sum vầy bên con cháu, nhưng mang trọng trách Tổng đốc Hà Ninh, ông vẫn trực tiếp cùng con trai là Tổng đốc Nguyễn Lâm kiên cường chỉ huy quân dân giữ thành.
Trước vũ khí tối tân và hỏa lực mạnh mẽ của quân Pháp, thành Hà Nội thất thủ. Trong trận chiến khốc liệt ấy, người con trai Nguyễn Lâm đã anh dũng hy sinh trên chiến trường. Bản thân Nguyễn Tri Phương cũng bị trọng thương và bị quân địch bắt giữ.
Nhận thấy ông là một vị tướng tài ba và có uy tín lớn, phía thực dân Pháp tìm mọi cách chữa trị vết thương, đồng thời dùng mọi lời lẽ dụ dỗ, lôi kéo ông đầu hàng để sai khiến triều đình Huế. Thế nhưng, đối mặt với sự cám dỗ và uy hiếp từ kẻ thù, vị lão tướng xứ Huế đã chọn con đường giữ trọn danh dự của một người con đất Việt.
Ông cự tuyệt mọi sự chăm sóc, tự giật đứt băng bó để vết thương nhiễm trùng và tuyệt thực đến hơi thở cuối cùng. Trước lời khuyên can hay ép buộc của kẻ thù, ông đãkhảng khái để lại câu nói bất hủ, vang dội ngàn đời:
"Bấy nay ta chỉ biết có đánh giặc, chứ chưa biết đầu hàng là gì!"
Sự hy sinh lẫm liệt của cha con Nguyễn Tri Phương tại thành Hà Nội năm 1873 đã khép lại một đời cống hiến trọn vẹn cho non sông. Câu chuyện về ông không chỉ là niềm tự hào của người dân xứ Huế mà còn là tượng đài vĩnh cửu về lòng yêu nước, tinh thần bất khuất và đạo lý sáng ngời của dân tộc Việt Nam.
