VỊ TƯỚNG TÀI BA ĐẶT NỀN MÓNG CHO HẢI QUÂN NHÂN DÂN VIỆT NAM VÀ CHIẾN LƯỢC BIỂN ĐẢO TỔ QUỐC
Trong lịch sử xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Quân chủng Hải quân nhân dân Việt Nam, Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Bá Phát là một trong những vị tướng chỉ huy kiệt xuất, người đặt nền móng vững chắc cho nghệ thuật tác chiến thủy quân cách mạng. Từ người thuyền trưởng yêu nước dấn thân vào bão lửa Nam Bộ kháng chiến đến Tư lệnh Hải quân trong những năm tháng chống chiến tranh phá hoại và phong tỏa thủy lôi của đế quốc Mỹ, ông đã cống hiến trọn đời cho chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc. Tài thao lược, tầm nhìn chiến lược về biển và khí phách kiên trung của ông đã tạc nên một tượng đài mẫu mực của người lính biển thời đại Hồ Chí Minh.
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, vùng biển miền Bắc và tuyến chi viện chiến lược trên biển (Đường Hồ Chí Minh trên biển) giữ vai trò sống còn:
Đế quốc Mỹ ráo riết dùng không quân và hải quân phong tỏa bờ biển miền Bắc bằng mạng lưới thủy lôi, bom từ trường dày đặc; đồng thời tổ chức các biên đội tàu chiến tuần tiễu, ngăn chặn tàu không số chở vũ khí chi viện cho chiến trường miền Nam.
Xây dựng lực lượng hải quân non trẻ từ những con thuyền gỗ, tàu tuần tiễu nhỏ bé thành một quân chủng chính quy, tinh nhuệ, đủ sức rà phá bom mìn hiện đại, đánh lui tàu chiến tối tân của đối phương và giữ vững huyết mạch vận tải biển là một bài toán lịch sử đầy thử thách.
Trên cương vị Tư lệnh Quân chủng Hải quân, đồng chí Nguyễn Bá Phát đã đem toàn bộ tài năng hàng hải, nhãn quan quân sự sâu sắc và bản lĩnh quyết đoán để lãnh đạo bộ đội lập nên những kỳ tích chấn động.
Người con xứ Quảng am tường sông nước và khí phách cứu quốc
Nguyễn Bá Phát sinh năm 1921 tại xã Hòa Hải, huyện Hòa Vang (nay thuộc phường Hòa Hải, quận Ngũ Hành Sơn), thành phố Đà Nẵng – mảnh đất miền Trung giàu truyền thống cách mạng, nơi đầu sóng ngọn gió gắn liền với biển cả:
Thuở thiếu thời, ông theo học ngành hàng hải, tốt nghiệp Trường Hàng hải và sớm trở thành một thủy thủ, thuyền trưởng tàu buôn viễn dương dày dạn kinh nghiệm sông nước.
Sống dưới chế độ thực dân, chứng kiến cảnh nước mất nhà tan, người thuyền trưởng trẻ tuổi đã sớm giác ngộ tư tưởng cứu quốc.
Mùa thu năm 1945, Cách mạng Tháng Tám thành công, ông hăng hái tham gia phong trào cách mạng tại quê hương Quảng Nam – Đà Nẵng, rồi được cử vào chỉ huy các đơn vị tự vệ chiến đấu.
Trong 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 – 1954), ông đảm nhận các chức vụ chỉ huy quân sự quan trọng ở Liên khu 5: Trung đoàn trưởng, Tham mưu trưởng Phân liên khu miền Tây Nam Bộ, nổi tiếng với tài mưu lược tổ chức các trận đánh úp tàu chiến Pháp trên sông rạch miền Nam.
Vị tướng Tư lệnh Hải quân và trận chiến phá phong tỏa sông biển miền Bắc
Năm 1954, tập kết ra Bắc, ông được Đảng và Quân đội giao trọng trách tham gia xây dựng Cục Phòng thủ bờ bể (tiền thân của Quân chủng Hải quân Việt Nam):
Trải qua các cương vị Phó Cục trưởng Cục Hải quân, Tham mưu trưởng, rồi Tư lệnh Quân chủng Hải quân (1961 – 1976), ông là kiến trúc sư trưởng chỉ đạo việc xây dựng lực lượng, trang bị kỹ thuật và huấn luyện các binh chủng tàu mặt nước, đặc công nước và pháo bờ biển.
Chỉ huy Chiến thắng trận đầu ngày 2 và 5 tháng 8 năm 1964: Dưới sự lãnh đạo, chỉ huy kiên quyết của ông và Đảng ủy Quân chủng, các biên đội tàu phóng lôi nhỏ bé của ta đã dũng cảm đánh đuổi tàu khu trục Maddox tối tân của Mỹ, phối hợp với lực lượng phòng không bắn rơi nhiều máy bay giặc, mở đầu trang sử chiến đấu vẻ vang của Hải quân nhân dân Việt Nam.
Đánh bại chiến dịch phong tỏa thủy lôi của Mỹ (1967 – 1973): Khi Mỹ thả hàng vạn quả thủy lôi và bom từ trường xuống các cửa sông, hải cảng miền Bắc hòng bóp nghẹt tuyến tiếp vận, Tư lệnh Nguyễn Bá Phát đã chỉ đạo các kỹ sư, cán bộ kỹ thuật quân sự nghiên cứu thành công các phương tiện rà phá sáng tạo (như tàu phóng từ, máy kéo từ, canô tự hành), làm thất bại hoàn toàn âm mưu phong tỏa đường thủy của Lầu Năm Góc.
Chỉ đạo Đoàn tàu Không số (Đoàn 125): Ông dành nhiều tâm huyết chỉ đạo tổ chức tuyến đường vận tải chiến lược trên Biển Đông, đưa hàng trăm chuyến tàu chở hàng vạn tấn vũ khí, đạn dược chi viện đắc lực cho các chiến trường Nam Bộ, Khu 5.
Thần tốc giải phóng các đảo thuộc quần đảo Trường Sa mùa Xuân 1975
Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975:
Nhận định thời cơ chiến lược ngàn năm có một, Tư lệnh Nguyễn Bá Phát cùng Bộ Tư lệnh Hải quân đã chủ động tham mưu cho Quân ủy Trung ương và trực tiếp tổ chức lực lượng thần tốc tiến ra biển Đông.
Đầu tháng 4 năm 1975, ông chỉ đạo các biên đội tàu vận tải vũ trang của Quân chủng chở lực lượng đặc công nước phối hợp với Quân khu 5 tiến công giải phóng hoàn toàn các đảo thuộc quần đảo Trường Sa (Song Tử Tây, Sơn Ca, Nam Yết, Sinh Tồn, Trường Sa Lớn...) do quân đội Sài Gòn đóng giữ.
Chiến công giải phóng và làm chủ quần đảo Trường Sa trước ngày 30 tháng 4 năm 1975 có ý nghĩa lịch sử thiêng liêng, khẳng định và bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh hải của Tổ quốc cho đến muôn đời sau.
Tầm nhìn kinh tế biển và những năm tháng tận tụy thời bình
Sau ngày đất nước thống nhất, đáp ứng yêu cầu khôi phục kinh tế và phát triển tiềm lực biển quốc gia:
Đồng chí Nguyễn Bá Phát được Nhà nước điều động sang giữ chức vụ Thứ trưởng Thường trực Bộ Hải sản (sau là Bộ Thủy sản, nay sáp nhập vào Bộ Nông nghiệp và Môi trường).
Với sự am hiểu sâu sắc về biển cả và kỹ thuật hàng hải, ông đã có những đóng góp to lớn trong việc xây dựng ngành đánh bắt thủy hải sản xa bờ, quy hoạch hệ thống cảng cá, hiện đại hóa đội tàu thuyền đánh bắt và kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế biển với thế trận an ninh quốc phòng bảo vệ chủ quyền biển đảo.
Ông từ trần vào năm 1993 tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 72 tuổi.
Mốc son phong tặng danh hiệu Anh hùng năm 2010
Cuộc đời và sự nghiệp vẻ vang của Thiếu tướng Nguyễn Bá Phát là biểu tượng sáng ngời của tinh thần quyết chiến, quyết thắng và tầm nhìn chiến lược sâu rộng của người cán bộ quân sự cao cấp Quân đội nhân dân Việt Nam.
Ghi nhận những chiến công đặc biệt xuất sắc và sự cống hiến trọn đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc, năm 2010, Thiếu tướng Nguyễn Bá Phát đã vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý nhất: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Ông cũng được tặng thưởng nhiều phần thưởng cao quý:
Huân chương Độc lập hạng Nhất;
Huân chương Quân công hạng Nhất, Nhì, Ba;
Huân chương Chiến công hạng Nhất;
Huân chương Kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ hạng Nhất.
Để đời đời ghi nhớ công ơn vị tướng tài ba:
Tên tuổi của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Bá Phát được trân trọng đặt cho các tuyến phố lớn tại quê hương thành phố Đà Nẵng và thành phố Hải Phòng (thành phố gắn bó sâu sắc với Quân chủng Hải quân).
Cuộc đời 72 năm của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Bá Phát là một bản hùng ca bất tử gắn liền với sóng gió trùng khơi của non sông. Từ người thuyền trưởng yêu nước xứ Quảng đến vị tướng Tư lệnh Hải quân đánh đuổi tàu chiến đế quốc, giải phóng quần đảo Trường Sa và xây dựng ngành thủy sản quốc gia, tên tuổi của ông mãi mãi ngời sáng trên hải đồ lịch sử của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.
