VĨNH BIỆT THIẾU TƯỚNG VÕ BẨM, MỘT TRONG NHỮNG CÔNG THẦN ĐẦU TIÊN MỞ ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN

Sáng ngày 09 tháng 7 năm 2008, tại Nhà Tang lễ Bộ Quốc phòng ở Hà Nội, từng đoàn người đến viếng và tiễn đưa Thiếu tướng Võ Bẩm về nơi an nghỉ cuối cùng. Bên sắc phục màu xanh của các tướng lĩnh, cán bộ, chiến sĩ Quân đội Nhân dân Việt Nam, là những cụ già tuổi xưa nay hiếm, nhiều mái tóc bạc phơ, lưng hơi còng, có cụ phải chống gậy. Đó là những cựu chiến binh bộ đội Trường Sơn đã từng một thời được sống, chiến đấu trên đường Trường Sơn năm xưa dưới sự chỉ huy của vị chỉ huy đầu tiên của Đoàn 559: lúc đó là Thượng tá Võ Bẩm.

Mọi người lặng lẽ thì thầm:

- Thế lại thêm một trong những công thần mở đường Trường Sơn đã vĩnh biệt chúng ta!

Ông sinh ra trong một gia đình nho học, thuộc xã Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Ngay từ nhỏ ông đã chịu ảnh hưởng về lòng yêu nước của người cha là cụ Võ Thạc, một trong những yêu nhân của phong trào khởi nghĩa chống Pháp của vua Duy Tân tại Quảng Ngãi vào năm 1916. Mẹ là bà Trương Thị Bằng, con cháu một dòng họ yêu nước cùng quê.


Mười lăm tuổi ông đã tham gia Cách mạng. Tháng 8 năm 1934, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Nhiều lần ông bị giặc Pháp bắt tra tấn dã man và bị giam cầm tại các nhà lao Quảng Ngãi, nhà tù Ba Tơ, nhà tù Lao Bảo, nhà tù Buôn Mê Thuột. Sau khi ra tù, đến tháng 10 năm 1945 ông được Xứ uỷ điều động vào quân đội.


Trong kháng chiến chống Pháp ông đã giữ các chức vụ: Trưởng ban Tác chiến - Huấn luyện, kiêm Trưởng ban Du kích chiến tranh Liên khu 5; Chính uỷ Trung đoàn 803, hoạt động mạnh trên các trục đường 14, 19, 21... góp phần đánh bại cuộc hành quân Át Lăng của địch ở Tây Nguyên, phối hợp với mặt trận Điện Biên Phủ.


Sau khi hiệp định Giơ ne vơ ký kết, miền Nam tạm thời dưới quyền cai trị của chính quyền Mỹ - Diệm, với luật 10 - 59, Mỹ Diệm lê máy chém đi khắp miền Nam. Biết bao chiến sĩ Cộng sản và đồng bào yêu nước đã ngã xuống dưới ách tàn bạo của kẻ thù. Biết bao người con của miền Nam sống trong cảnh ngày Bắc đêm Nam muốn được trở về chiến đấu giải phóng quê hương.


Tháng 01 năm 1959, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ướng khoa II đã xác định; "... Con đường cách mạng miền Nam là con đường bạo lực cách mạng. Kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang để đánh đổ ách thống trị của Mỹ -Diệm...”.


Ngày 05 tháng 5 năm 1959, đồng chí Nguyễn Văn Vịnh - Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Trưởng ban Thống nhất Trung - ương đã truyền đạt chỉ thị của Bộ Chính trị và trực tiếp giao nhiệm vụ cho ông Võ Bẩm: Mở một con đường đặc biệt trên dãy Trường Sơn. Nhiệm vụ trong năm 1959 là: Tổ chức thiết lập tuyến hành lang, nối thông liên lạc, vận chuyển gấp một số hàng thiết yếu quân sự cho chiến trường Khu 5 khoảng 7.000 súng bộ binh và bảo đảm đưa 500 cán bộ tăng cường cho chiến trường...


Lúc này ông đang là Cục phó Cục Nông trưởng, nên việc đầu tiên là tới các đơn vị có bộ đội miền Nam tập kết để tuyển quân. Tại Sư đoàn 305, Sư đoàn 324, các tập đoàn sản xuất miền Nam, khu công nghiệp Việt Trì, nông trường Việt Lâm, nông trường Đồn Vàng Phú Thọ... theo tiếng gọi của quê hương, các đồng chí đã gạt sang một bên những toan tính của đời thường để lên đường về Nam chiến đấu.


Cuối tháng 5 năm 1959, Đoàn 301 được thành lập gồm 440 cán bộ, chiến sĩ, được biên chế thành 11 đội, trong đó có 9 đội làm nhiệm vụ mở đường, giao liên, vận chuyển; 1 đội trinh sát, 1 đội xây dựng hậu cứ. Đoàn 301 chọn Khe Hó ở miền Tây Quảng Trị làm điểm xuất phát cho tuyến giao liên - vận tải quân sự Trường Sơn. Yêu cầu giữ bí mật theo khẩu hiệu: Đi không dấu. Nấu không khói. Nói không tiếng.


Từ Khe Hó, Đoàn 301 chọn hướng tuyến qua làng Mít, vượt đỉnh 1001, đỉnh 1600 và đỉnh Voi Mọp - động Hàm Nghi ở cao độ 1701. Lịch sử còn ghi lại: từ hơn một thế kỷ trước vào năm 1885 vua Hàm Nghi hạ chiếu cần Vương chống Pháp, ông Tôn Thất Thuyết cùng nhiều sĩ phu yêu nước và các thuộc hạ hộ giá vua Hàm Nghi rút lên đây lập căn cứ tiếp tục chống Pháp. Biết bao người trong Đoàn 301 vẫn còn nhớ những ngày bám trụ bị sốt rét đã được ăn những múi cam hiếm hoi, uống bát nước chè xanh tươi mát của các bậc tiền nhân trồng để lại, nay đã thành hoang dã.


Đầu năm 2003 đoàn cựu chiến binh Trường Sơn về thăm chiến trường xưa đã tới khu vực này thăm Công ty Xây dựng Lũng Lô đang mở đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh. Đồng chí Trung tá Trương Thiếu Dư tâm sự: Hơn nửa thế kỷ trước các bậc tiền nhân đã tới đây chống Pháp. Cách đây hơn 40 năm bộ đội Trường Sơn đã mở đường chống Mỹ cứu nước thắng lợi. Hôm nay chúng tôi rất tự hào được kế tục truyền thống và đi tiếp con đường của cha anh xây dựng đường Hồ Chí Minh, góp phần nâng cao đời sống ấm no hạnh phúc cho đồng bào các dân tộc...


Ngày 13 tháng 8 năm 1959, sau tám ngày đêm, chuyến hàng đầu tiên của Đoàn 301 đã vào tới Tà Riệp, bắc A Lưới trực tiếp giao cho đồng chí Nguyễn Vạn, Thường vụ Khu uỷ Khu 5, gồm 40 súng tiểu liên, súng trường, 10 thùng đạn và một số quân dụng. Được tin báo về, mọi người vui mừng khôn xiêt, cảm động nghẹn ngào. Sinh thời, khi đã được nghỉ hưu, Võ Bẩm nhớ lại những ngày đầu nhận nhiệm vụ, chủ trương của trên chỉ cho vận chuyển hàng tới bắc sông Bến Hải. Song với tình hình thực tế của chiến trường, ông đã báo cáo và đề nghị đồng chí Nguyễn Văn Vịnh cho vận chuyển hàng vào sâu qua đường 9, ông sẵn sàng chịu kỷ luật khi phải vượt rào vì cách mạng miền Nam. Sau này được cấp trên chấp thuận, niềm vui ấy như được nhân lên gấp đôi đối với ông và cán bộ chiến sĩ trong Đoàn.


Khi vượt đường 9 có biết bao nhiêu khó khăn, địch thường xuyên tuần tra kiểm soát cả ngày lẫn đêm, nhiều toán thám báo đi lẻ và nằm vùng, nhiều tên chỉ điểm, mật vụ cài cắm trong dân bản... Đoàn chỉ còn cách chọn điểm vắng ban đêm để chuyển hàng qua sông Đăkrông. Để xoá dấu vết trên mặt đường khi đi qua, lúc đầu anh em dùng nhiều mảnh gỗ, người đi sau cùng phải thu gom hết. Sau dùng ni lông, người đi sau cùng phải cuộn lại. Một lần đồng chí Tổng Bí thư Lê Duẩn, sau khi nghe ông báo cáo đã gợi ý: Có thể đào hầm qua đường 9? Từ gợi ý này cán bộ trong Đoàn đã tìm được một cống ngầm, rộng 1 mét, gần đồn Rào Quán, một vị trí chuyển hàng thật lý tưởng, cả một thời gian dài địch không hề hay biết. Tiếc rằng khi nâng cấp đường 9 trong những năm gần đây, chiếc cống đã bị phá huỷ không còn vết tích.


Tháng 11 năm 1959, sau khi giao hàng xong, trung đội Trinh sát của đồng chí Nguyễn Minh Thông đã gặp thám báo địch, buộc phải nổ súng chặn địch để đơn vị rút lui an toàn. Thiếu uý Nguyễn Minh Thông, quê Nghệ An đã hy sinh sau khi cùng đơn vị tiêu diệt 4 tên địch. Thượng sĩ Huỳnh Tương, quê Quảng Nam bị giặc bắt, đưa về Đông Hà tra tấn đã man, nhưng anh nhất định không khai báo. Do vết thương nặng và đòn thù tra tấn anh đã hy sinh anh dũng.


Đó là những liệt sĩ đầu tiên trên đường Trường Sơn.

Đầu năm 1960 là những ngày khó khăn ác liệt, do những trận càn quét của dịch kéo dài hàng tháng trời, chúng chà đi xát lại, lập vành đai trắng hai bên đường 9. Bà con nhiều bản đã phải chạy lên núi cao tránh địch. Nhiều cơ sơ của ta bị phá vỡ, nhiều cán bộ và đồng bào bị bắt và bị giết...


Qua mùa khô đến mùa mưa, nước dâng đầy các khe suối, hàng không thể nào vận chuyển nổi ở phía Đông, bên đất Việt Nam. Trước tình hình đó, ông đã báo cáo và đề nghị lên cấp trên lật cánh vận chuyển sang phía Tây Trường Sơn, phá thế độc canh ở phía Đông Trường Sơn. Đồng thời xin lực lượng công binh Quân khu 4 mở đường 129 dài gần 140 ki lô mét nối với đường 12 từ Xóm Péng đến Kê Pô đường 9 trên đất Lào. Đề nghị của ông đã được cấp trên chấp thuận.


Phương thức vận chuyển cũng được ông cùng tập thể chỉ huy nghiên cứu, thay đổi nhằm nâng cao năng lực đưa hàng ra phía trước để đáp ứng cho chiến trường miền Nam: Từ dùng sức người gùi hàng tiến tới dùng xe đạp thồ và cả một số xe ô tô Gatz 51, Gatz 63 mới được trang bị. Được sự giúp đỡ của Bộ Tư lệnh Không quân và Công binh Quân khu 4, một khối lượng hàng hóa khá lớn được chuyển bằng máy bay xuống sân bay Thà Khống, ngoài vũ khí đạn dược còn có cả thiết bị toàn bộ để lắp đặt Đài Phát thanh Giải phóng - Tiếng nói của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam vừa mới thành lập.


Ngày 23 tháng 10 năm 1961, Bộ Quốc phòng ra Quyết định số 96/QĐ-QP, phát triển Đoàn 559 tương đương cấp Sư đoàn, được tổ chức biên chế đồng bộ các cơ quan.

Tháng 5 nam 1962, đồng chí Võ Bẩm vinh dự được thay mặt lãnh đạo, chỉ huy Đoàn 559, trực tiếp báo cáo với Bác Hồ về tình hình mở tuyến vận tải quân sự đặc biệt chi viện cho Cách mạng miền Nam và đời sống đồng bào các dân tộc có tuyến vận tải đi qua. Bác chăm chú nghe đồng chí Võ Bẩm báo cáo. Bác rất xúc động, được biết nhiều bà con dân tộc đã nhường cơm gạo cho bộ đội cách mạng, còn mình lại đào củ rừng để ăn thay cơm. Nhiều đồng bào bị địch bắt tra tấn da man nhưng quyết không khai báo cho địch, rất nhiều người hy sinh anh dũng... Thể hiện tấm lòng của đồng bào dân tộc với cách mạng, với Bộ đội Cụ Hồ, trọn tình vẹn nghĩa.


Bác ân cần nói với đồng chí Võ Bẩm:

“Các chú mở đường vận chuyển hàng vào miền Nam như vậy là rất tốt. Các chú cần phải khôn khéo hơn, nhanh chóng hơn mở đường vào sâu tới Tây Nguyên, tới Nam Bộ. Đồng thời chú tổ chức chuyển ngay cho đồng bào những nơi tuyến vận tải đi qua 30 tấn muối, 10 tấn vải..."


Mặc dù đang mùa mưa nhưng Đoàn 559 đã vận chuyển số hàng trên giao cho chính quyền địa phương để phân phát cho đồng bào. Với thực tế chiến đấu, trải nghiệm trên chiến trường, ông đã báo cáo đề xuất tổ chức thí điểm vận tải cơ giới trên đường 129. Mùa khô năm 1963 - 1964, Đoàn vận tải ô tô 245 của Tổng cục Hậu cần đã tham gia. So sánh 6 tháng đầu năm 1963, cả 2 Trung đoàn 70, 71 chỉ vận chuyển được 94 tấn hàng cho chiến trường, thì 6 tháng mùa khô 1963 - 1964 toàn Đoàn đã vận chuyển cho Khu 5 và Trị Thiên được trên 200 tấn súng đạn và quân dụng. Đó là ưu điểm nổi bật của vận chuyển cơ giới. Trải qua hai mùa khô vận chuyển cơ giới (1964-3 966) với những tổn thất khá nặng nề và vượt qua những cuộc đấu tranh tư tưởng bảo thủ, mới khẳng định được: Vận chuyển cơ giới là phương thức chủ đạo.


Trên cơ sở đó ông đã cùng tập thể Bộ Tư lệnh tiếp tục chỉ đạo Trung đoàn 98 Công binh mở tuyến đường Sê Pôn - Mường Noòng - La Hạp - Bạc và tiếp tục cùng Trung đoàn 279 mở tuyến Bạc - Phi Hà - Tà xẻng vào tới Tây Nguyên. Năm 1965, Công trường 128 Bộ Giao thông vận tải phối thuộc mở tuyến đường 128 trong mùa mưa dài 176 ki lô mét từ Mụ Giạ qua Lùm Pùm, Vang Mu, nối với đường 9 tại Na Bo.


Ngày 21 tháng 01 năm 1966, đúng sáng mồng một Têt, ông Nguyễn Tường Lân, Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải, Phó Tư lệnh Đoàn 559 phát lệnh khởi công đường 20 Quyết Thắng. Những qủa bộc phá thay cho tiếng pháo, nổ ùng uỳnh vang cả khu rừng đại ngàn. Ngày 14 tháng 5 năm 1966 con đường đã hoàn thành, từng đoàn xe nối nhau chạy từ Phong Nha về Lùm Pùm. Sau này trọng điểm liên hoàn ATP đã để lại dấu ấn lịch sử trên đường Trường Sơn. Trên tuyến đường này có nhiều tập thể và cá nhân được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trong đó có Anh hùng Vũ Tiến Đề, Nguyễn Thị Nhạ và Đỗ Thị Vân Liệu.


Một sự trùng hợp kỳ lạ: Năm 1960, ông Võ Bẩm cùng đồng đội đã tới khu vực này tìm mở tuyến giao liên. Sáu năm sau, cũng chính ông được tham gia chỉ đạo thi công tuyến đường này. Nhìn những đoàn xe đang chạy, tâm hồn ông như mơ, như thực...


Ngày 27 tháng 01 năm 2008, đồng chí Thiếu tướng Võ sở, cùng một số đồng chí trong Ban Liên lạc Bộ đội Trường Sơn dã tới nhầ riêng chúc Tết ông và gia đình. Bà Trần Thị Thứ, vợ ông định đánh thức ông dậy, mọi người ra hiệu để ông nằm nghỉ. Nhìn khuôn mặt ông thanh thản như người nông dân gặt xong vụ mùa bội thu. Chúng tôi không ngờ rằng, đây là lần gặp ông cuối cùng để rồi xa, xa mãi...


Đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh là một chiến công chói lọi, một kỳ tích của dân tộc Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Thiếu tướng Võ Bẩm ra đi nhưng mãi mãi để lại dấu ấn lịch sử trên đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh: Người đầu tiên mở đường Trường Sơn.

Và các thế hệ sau học tập tấm gương sáng ngời về tư tưởng luôn luôn tẫn công và đạo đức cách mạng của người cộng sản Võ Bẩm.

Xin ghi lại nguyên văn bức trướng của nhà văn - nhà báo Nguyễn Trần Thiết tới viếng Hương hồn Công thần đường Trường Sơn Võ Bẩm sáng ngày 09 tháng 7 năm 2008:

CÔNG đầu Anh khai phá tuyến Trường Sơn
THÂN tượng là Bác Hồ, được Bác quý yêu, tin tưởng
VÕ tướng đánh trận nào cũng thắng
BẨM báo với đời: sứ mạng đã hoàn thành!