Võ An Ninh – Người dùng ống kính để lưu giữ lịch sử

Người nhiếp ảnh gia dành cả đời cho ống kính

Võ An Ninh tên thật là Võ An, sinh năm 1907 tại Hà Nội. Từ khi còn trẻ, ông đã dành sự quan tâm đặc biệt cho nhiếp ảnh và bắt đầu hành trình gắn bó với chiếc máy ảnh trong nhiều thập kỷ.

Khác với nhiếp ảnh chỉ đơn thuần ghi lại vẻ đẹp, Võ An Ninh thường tìm đến những nơi mà lịch sử đang diễn ra. Ông đi nhiều, quan sát kỹ và ghi lại những con người, phong cảnh cũng như những biến động của đất nước. Qua ống kính của ông, Việt Nam hiện lên với cả vẻ đẹp bình dị lẫn những góc khuất đau thương.

Những bức ảnh về nạn đói năm 1945

Một trong những dấu ấn lớn nhất trong sự nghiệp của Võ An Ninh là những bức ảnh ghi lại nạn đói năm 1945. Đây là một trong những thảm họa nhân đạo nghiêm trọng nhất trong lịch sử Việt Nam hiện đại. Hàng triệu người dân miền Bắc phải chịu cảnh đói khát, bệnh tật và mất mát.

Trong hoàn cảnh ấy, Võ An Ninh đã tìm đến những vùng chịu ảnh hưởng nặng nề và ghi lại những hình ảnh chân thực về cuộc sống của người dân. Những bức ảnh ấy không cần nhiều lời giải thích. Những thân hình tiều tụy, những gương mặt khắc khổ và những con người vật lộn để tồn tại đã trở thành những chứng nhân bằng hình ảnh của lịch sử.

Ngày nay, khi nhìn lại nạn đói năm 1945, những bức ảnh của Võ An Ninh là nguồn tư liệu có giá trị đặc biệt. Chúng giúp các thế hệ sau không chỉ biết về nạn đói qua những con số, mà còn có thể hình dung được phần nào nỗi đau của những con người đã sống qua thảm họa ấy.

Ghi lại vẻ đẹp của đất nước

Không chỉ chụp những khoảnh khắc đau thương, Võ An Ninh còn dành phần lớn cuộc đời để ghi lại vẻ đẹp của thiên nhiên và con người Việt Nam. Ông đi qua nhiều vùng miền, từ đồng bằng đến miền núi, từ những làng quê bình dị đến những thắng cảnh nổi tiếng.

Những bức ảnh của ông cho thấy một Việt Nam vừa hùng vĩ vừa gần gũi: những dãy núi, dòng sông, làng mạc, con người và cuộc sống đời thường. Đặc biệt, Võ An Ninh có nhiều tác phẩm nổi tiếng về Sa Pa, Hạ Long, Hương Sơn, Tây Bắc và nhiều vùng đất khác. Với ông, nhiếp ảnh không chỉ là việc bấm máy. Đó là cách lưu giữ ký ức 

Người chụp ảnh giữa những biến động của lịch sử

Điều làm nên giá trị trong sự nghiệp Võ An Ninh là ông đã sống và làm việc xuyên qua nhiều giai đoạn quan trọng của Việt Nam thế kỷ XX. Từ thời thuộc địa, Cách mạng Tháng Tám, các cuộc kháng chiến cho đến thời kỳ đất nước hòa bình, ông vẫn tiếp tục cầm máy. Qua hàng chục năm, những bức ảnh của ông trở thành một dạng “ký ức bằng hình ảnh” về đất nước. Nếu các nhà sử học ghi lại lịch sử bằng tư liệu và những con số, thì Võ An Ninh ghi lại lịch sử bằng ánh sáng, khuôn hình và những gương mặt con người.

Di sản của Võ An Ninh

Võ An Ninh được Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng và danh hiệu, trong đó có Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật.  Ông qua đời năm 2009, hưởng thọ 102 tuổi. Hơn một thế kỷ sống và làm nghệ thuật, Võ An Ninh để lại một kho tàng hình ảnh có giá trị lớn đối với nhiếp ảnh cũng như lịch sử Việt Nam.

Những bức ảnh ấy nhắc chúng ta rằng lịch sử không chỉ nằm trong những cuốn sách. Đôi khi, lịch sử nằm trong một gương mặt, một con đường, một cảnh đời hay một khoảnh khắc được giữ lại qua ống kính. Và đó chính là điều khiến Võ An Ninh trở thành một trong những nhiếp ảnh gia có vị trí đặc biệt trong lịch sử nghệ thuật Việt Nam.