*Võ Duy Dương (Thiên hộ Dương) – Thủ lĩnh kháng Pháp trên vùng Đồng Tháp Mười

Võ Duy Dương, thường được gọi là Thiên hộ Dương, là một thủ lĩnh chống Pháp nổi bật ở Nam Kỳ sau khi quân Pháp chiếm Gia Định và mở rộng đánh chiếm. Ông dựa vào địa hình sông rạch, đầm lầy Đồng Tháp Mười để tổ chức căn cứ và phối hợp với các lực lượng yêu nước. Câu chuyện của ông gắn với lối đánh dựa vào địa thế và sự che chở của cư dân vùng sông nước.

Đồng Tháp Mười với vùng trũng, kênh rạch và thảm thực vật dày đặc tạo ra điều kiện đặc biệt cho chiến tranh chống Pháp. Thay vì đối đầu lâu dài trên địa hình trống trải, nghĩa quân có thể dựa vào hiểu biết địa phương, di chuyển bằng đường nước và sử dụng căn cứ khó tiếp cận. Võ Duy Dương được nhớ đến như một thủ lĩnh biết tận dụng môi trường ấy để duy trì kháng chiến. Câu chuyện của ông cũng phản ánh sự tham gia của cư dân Nam Kỳ trong việc bảo vệ làng xóm và chống lại sự mở rộng quyền lực thuộc địa.

Đồng Tháp Mười tạo ra chiến trường đặc biệt: đồng lầy, sông rạch và mùa nước làm việc di chuyển khó khăn với quân đội có tổ chức, trong khi người am hiểu địa hình có thể tận dụng lối đi và nơi trú ẩn. Nghĩa quân cần dựa vào dân để có lương thực, thuyền bè, người dẫn đường và tin tức. Căn cứ vì thế không chỉ là một vị trí mà là mạng lưới quan hệ với cộng đồng địa phương. Khi quân Pháp tăng cường càn quét, căn cứ bị đánh phá và lực lượng phải rút lui. Một số chi tiết về giai đoạn cuối đời Thiên hộ Dương được kể khác nhau, nên không nên khẳng định nơi mất hay ngày tháng cụ thể khi chưa có căn cứ vững chắc.