Võ Lai – Người anh hùng bất khuất của quê hương Tây Sơn
Trong dòng chảy lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam, mỗi tấc đất, mỗi ngọn rau đều thấm đượm máu xương của biết bao người con ưu tú. Trên mảnh đất Bình Định giàu truyền thống thượng võ và cách mạng, có một tên tuổi đã trở thành biểu tượng cho lòng quả cảm, tinh thần mưu trí và sự hy sinh bất khuất – đó chính là Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Võ Lai (tên thật là Võ Lợi). Cuộc đời của ông tuy ngắn ngủi nhưng đã kịp viết nên những trang sử vàng chói lọi, để lại niềm tự hào sâu sắc cho quê hương Tây Sơn nói riêng và cả dân tộc nói chung.
Sinh năm 1939 tại thôn Tả Giang, xã Tây Giang, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định, cậu bé Võ Lợi đã lớn lên trong chiếc nôi của một gia đình cố nông nghèo nhưng giàu lòng yêu nước sâu sắc. Ngay từ những ngày đầu cắp sách tới trường làng, ông đã sớm bộc lộ tư chất thông minh, tính cách nhanh nhẹn và lòng trung thực, được thầy yêu bạn mến. Thế nhưng, tuổi thơ yên bình của ông sớm phải chứng kiến những cảnh tượng đau thương của quê hương dưới gót giày xâm lược. Tiếng khóc than của người dân lành vô tội trước những trận càn quét, sự bạo tàn của thực dân phong kiến và bè lũ tay sai đã chạm mạnh vào trái tim yêu nước của người thiếu niên trẻ tuổi. Ý chí căm thù giặc sâu sắc ấy chính là ngọn lửa thiêng liêng, thôi thúc ông gác lại chuyện bút nghiên, rời xa mái trường làng để dấn thân vào con đường cách mạng, đi theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc.
Tháng 1 năm 1959 đánh dấu bước ngoặt lớn trong cuộc đời Võ Lai khi ông chính thức thoát ly để tham gia kháng chiến. Từ một người chiến sĩ trẻ, ông nhanh chóng rèn luyện và trưởng thành qua khói lửa chiến trường. Cuối năm 1959, đầu năm 1960, ông vinh dự trở thành một trong những chiến sĩ đầu tiên được điều động lên căn cứ, đứng vào hàng ngũ của Đại đội 2, Tiểu đoàn 52 Bộ binh thuộc tỉnh Bình Định. Với lối đánh mưu trí, dũng cảm và đầy táo bạo, trong giai đoạn đầu tham gia cách mạng, ông đã trực tiếp chiến đấu 48 trận, tiêu diệt 40 tên địch và thu giữ nhiều vũ khí. Sự kiên định và lòng trung thành tuyệt đối với lý tưởng cách mạng đã đưa người chiến sĩ trẻ bước vào hàng ngũ của Đảng Cộng sản Việt Nam vào ngày 10 tháng 8 năm 1961. Đây là cột mốc chắp cánh cho những chiến công lẫy lừng của ông về sau.
Nhắc đến cuộc đời binh nghiệp của Anh hùng Võ Lai, không thể không nhắc đến trận đánh huyền thoại tại Thuận Hạnh (Bình Thuận) vào mùa hè năm 1966. Trên cương vị là Đại đội phó, ông nhận nhiệm vụ xây dựng làng chiến đấu bảo vệ vùng giải phóng. Ngày 22 tháng 8 năm 1966, khi phát hiện nơi đóng quân của ta, Lữ đoàn 1 thuộc Sư đoàn 101 của quân đội Mỹ đã huy động một lực lượng khổng lồ gồm pháo tầm xa, 46 máy bay trực thăng và 1.500 quân đổ bộ hòng xóa sổ lực lượng cách mạng. Trận chiến diễn ra không cân sức, nhưng dưới sự chỉ huy tài tình của Võ Lai, quân ta đã chủ động đón đánh địch. Ngay phát súng mở màn, cối 60 ly và súng đại liên của ta đã dập tắt sự kiêu ngạo của quân viễn chinh, tiêu diệt 150 tên và bắn rơi 4 chiếc trực thăng.
Đỉnh điểm của sự ác liệt diễn ra vào lúc 11 giờ trưa, khi Mỹ điên cuồng đổ thêm quân chi viện. Trong làn mưa bom bão đạn, Đại đội phó Võ Lai đã thể hiện bản lĩnh kiên cường khi dũng cảm băng qua lửa đạn để chỉ huy, thậm chí huy động cả lực lượng nuôi quân và liên lạc cùng cầm súng ra trận. Sự linh hoạt và quyết đoán của ông đã biến nơi đổ quân của địch thành mồ chôn giặc. Trận đánh kéo dài đến chiều toán quân Mỹ phải tháo chạy nhục nhã, ta làm chủ hoàn toàn trận địa với chiến công lẫy lừng: tiêu diệt 380 tên giặc Mỹ và bắn cháy 8 máy bay. Trận thắng Thuận Hạnh không chỉ khẳng định tài thao lược của người chỉ huy Võ Lai mà còn là đòn giáng mạnh vào chiến thuật "tìm và diệt" của quân đội Mỹ.
Không chỉ là một người chỉ huy dũng mãnh trên chiến trường, đồng chí Võ Lai trong cuộc sống đời thường còn là một người đồng đội mẫu mực, giàu lòng nhân ái. Ông luôn đi đầu trong gian khổ, hết lòng chăm sóc thương bệnh binh và tạo nên một khối đoàn kết vững chắc trong đơn vị. Chính tấm lòng ấy đã giúp ông nhận được sự tin yêu, mến phục tuyệt đối từ đồng đội. Với những cống hiến không biết mệt mỏi, ông đã được trao tặng nhiều huân chương cao quý và đặc biệt, vào ngày 17 tháng 9 năm 1967, ông vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.
Giữa lúc nhận lệnh chuẩn bị ra Bắc tham dự Đại hội Anh hùng Chiến sĩ thi đua toàn quốc – một vinh dự lớn lao sau chuỗi chiến công bẻ gãy hành lang Quốc lộ 19 và đánh sập cầu Cháy, người anh hùng ấy lại đưa ra một quyết định cảm động. Khi biết đơn vị sắp bước vào trận đánh khốc liệt mang tên "Bình Định nông thôn" tại Phú Mỹ (nay là xã Tây Phú), ông đã tình nguyện xin ở lại sát cánh cùng anh em với tư cách giám sát đơn vị. Trận chiến diễn ra vô cùng cam go, trước cảnh đồng đội ngã xuống, người anh hùng ấy đã không ngần ngại lao vào giữa làn đạn như một con thoi, vừa nổ súng tiêu diệt hàng chục tên địch, vừa thét vang chỉ huy giữ vững trận địa. Và rồi, trong một trận chiến ác liệt khác tại Gò Cu (xã Phú Mỹ) vào ngày 28 tháng 8 năm 1968, Anh hùng Võ Lai đã anh dũng hy sinh. Ông ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ, máu của ông đã hòa vào đất mẹ, dâng trọn đời mình cho khát vọng hòa bình, độc lập của non sông.
Anh hùng Võ Lai đã đi xa, nhưng hương thơm từ cuộc đời trung hiếu của ông vẫn còn mãi với thời gian. Ngày nay, tại thị tứ Đồng Phó, xã Tây Giang, ngôi trường THPT mang tên Võ Lai đứng sừng sững giữa đất trời như một tượng đài tri ân của thế hệ mai sau. Dưới mái trường ấy, tiếng giảng bài vẫn vang lên, những thế hệ học sinh hôm nay và mai sau sẽ mãi mãi tự hào và tự hứa với lòng mình sẽ học tập, cống hiến để xứng đáng với sự hy sinh cao cả của người con anh hùng xứ sở Tây Sơn.
