Võ Quý Huân: Nhà khoa học, Kỹ sư luyện kim kiệt xuất và người đặt nền móng cho ngành Công nghiệp Nặng Việt Nam

Trong lịch sử phát triển khoa học - kỹ thuật và công nghiệp cách mạng Việt Nam thế kỷ XX, Giáo sư, Kỹ sư Võ Quý Huân (1912 – 1967, quê ở xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh) là một trí thức yêu nước tiêu biểu, người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh và là kiến trúc sư trưởng đặt nền móng cho ngành luyện kim Việt Nam. Sau khi tốt nghiệp xuất sắc ngành Kỹ sư Cơ khí - Luyện kim tại Pháp, ông đang có sự nghiệp và cuộc sống đầy hứa hẹn tại châu Âu. Tuy nhiên, năm 1946, nhận lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong chuyến công tác ngoại giao tại Pháp, ông cùng các trí thức lớn như Trần Đại Nghĩa, Phạm Quang Lễ đã từ bỏ vinh hoa phú quý, quyết định trở về phụng sự Tổ quốc giữa lúc đất nước vừa giành độc lập.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1946 – 1954), kỹ sư Võ Quý Huân xông pha lên chiến khu Việt Bắc, đảm nhiệm các chức vụ quan trọng như Trưởng phòng Kỹ thuật Cục Quân giới, Cục trưởng Cục Đúc luyện. Với kiến thức chuyên môn sâu rộng và tinh thần sáng tạo trong điều kiện thiếu thốn vô vàn, ông đã chỉ đạo nghiên cứu, chế tạo và nấu đúc thành công các loại gang, thép, hợp kim phục vụ sản xuất vũ khí, đạn dược, đòn bẩy quân giới cung cấp cho các chiến dịch lớn, góp phần quan trọng vào chiến thắng Điện Biên Phủ.

Khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, đồng chí Võ Quý Huân tiếp tục được Đảng và Nhà nước giao trọng trách làm Cục trưởng Cục Luyện kim, Thứ trưởng Bộ Công nghiệp nặng. Tên tuổi của ông gắn liền với đại công trình công nghiệp đầu tiên của nước nhà: Khu Công nghiệp Gang thép Thái Nguyên – "đứa con đầu lòng" của ngành luyện kim Việt Nam. Với vai trò chỉ đạo kỹ thuật và xây dựng, ông đã cống hiến toàn bộ tri thức, tâm huyết để đào tạo hàng ngàn kỹ sư, công nhân kỹ thuật, đưa dòng gang đầu tiên của Việt Nam ra lò vào năm 1963, đặt nền móng vững chắc cho nền công nghiệp nặng xã hội chủ nghĩa.

Giáo sư, kỹ sư Võ Quý Huân qua đời năm 1967 tại Hà Nội khi tài năng và sự nghiệp đang ở độ cống hiến sung sức nhất, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho Đảng, Nhà nước và thế hệ các nhà khoa học, công nhân ngành công nghiệp Việt Nam. Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng nền khoa học - kỹ thuật nước nhà, ông đã được Đảng và Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Công nghệ, Huân chương Độc lập hạng Nhất cùng nhiều phần thưởng cao quý khác. Tên của ông được trân trọng đặt cho các tuyến đường lớn tại Hà Nội và thành phố Vinh (Nghệ An).