VỪ A DÍNH – CẬU BÉ GIỮ BÍ MẬT GIỮA NÚI RỪNG

Nhắc đến những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp ở Tây Bắc, người ta thường nghĩ đến những chiến dịch lớn, những đoàn quân hành quân qua núi rừng hay những trận đánh quyết liệt trên chiến trường. Nhưng ở Pú Nhung, một vùng đất của người H’Mông thuộc Tuần Giáo, Điện Biên, cuộc kháng chiến còn được góp sức bởi những con người rất nhỏ tuổi. Trong số đó có Vừ A Dính, một cậu bé sinh ngày 12/9/1934 trong một gia đình có truyền thống ủng hộ cách mạng. Khi chiến tranh ngày càng lan rộng, gia đình Dính trở thành một cơ sở giúp đỡ cán bộ cách mạng. Chính môi trường ấy đã đưa cậu bé vùng cao đến gần với công việc kháng chiến từ khi tuổi đời còn rất nhỏ.

Năm 1947, khi mới 13 tuổi, Vừ A Dính xin tham gia làm liên lạc cho đội vũ trang huyện Tuần Giáo. Công việc của một cậu bé liên lạc khi ấy không phải là những nhiệm vụ lớn lao. Dính mang thư từ, đưa tin, tiếp tế lương thực và hỗ trợ cán bộ cách mạng di chuyển qua những địa bàn mà quân Pháp đang kiểm soát hoặc thường xuyên càn quét. Đội vũ trang mà Dính tham gia hoạt động trên một địa bàn rộng, từ Điện Biên đến Tuần Giáo rồi lên Tủa Chùa. Những chuyến đi giữa núi rừng khiến cậu bé phải đối mặt với nguy hiểm thường xuyên, nhưng cũng chính trong những công việc ấy, Dính dần trở thành một mắt xích quen thuộc của lực lượng cách mạng ở địa phương.

Tuổi nhỏ không đồng nghĩa với việc nhiệm vụ nhẹ nhàng. Là một người giao liên, Dính phải biết đường, biết tìm cách tránh những cuộc truy lùng và quan trọng hơn là biết giữ bí mật. Những điều ấy được thử thách khắc nghiệt vào tháng 6/1949. Sau một lần bí mật gặp mẹ, Vừ A Dính trở về thì rơi vào ổ phục kích của quân Pháp. Trên người cậu lúc đó có một bọc vải chứa khoảng một trăm viên đạn mà mẹ vừa trao để chuyển cho lực lượng cách mạng. Cậu bị bắt ngay sau đó.

Đây là thời điểm câu chuyện của Vừ A Dính chuyển sang một hoàn cảnh hoàn toàn khác. Từ một cậu bé quen với đường rừng và những chuyến liên lạc, Dính trở thành người bị quân Pháp tra hỏi để tìm thông tin về lực lượng cách mạng. Theo tư liệu của Báo Nhân Dân, những người bắt giữ liên tục hỏi Dính Việt Minh ở đâu, nhưng cậu không cung cấp thông tin. Khi bị đưa về đồn, Dính tiếp tục bị đánh đập và dụ dỗ. Cậu vẫn không khai. Có lúc bị đánh đến mức mặt tím bầm, môi sưng, chân bị gãy, Dính vẫn giữ câu trả lời của mình.

Những ngày cuối cùng của Vừ A Dính diễn ra trong sự khắc nghiệt của một cuộc chiến mà cậu bé chưa tròn 15 tuổi gần như không có khả năng tự vệ. Quân Pháp tìm nhiều cách để buộc Dính chỉ ra nơi lực lượng cách mạng hoạt động. Nhưng trước những lời dụ dỗ về thuốc men, thức ăn và tiền bạc, cậu vẫn không thay đổi. Sau nhiều ngày không khai thác được thông tin, quân Pháp đã bắn chết Vừ A Dính vào ngày 15/6/1949 rồi treo thi thể cậu lên một cây đào cổ thụ tại Khe Trúc. Vừ A Dính hy sinh khi chưa tròn 15 tuổi.

Điều đáng nói là Vừ A Dính không phải một người lính trưởng thành đã trải qua nhiều năm chiến đấu. Khi hy sinh, cậu vẫn là một thiếu niên. Những công việc mà Dính từng làm cũng bắt đầu từ những điều rất giản dị: đưa tin, chuyển lương thực, giúp cán bộ đi lại và giữ bí mật cho cơ sở cách mạng. Nhưng trong hoàn cảnh chiến tranh, những việc tưởng như nhỏ bé ấy lại có thể quyết định sự an toàn của cả một mạng lưới hoạt động. Chính vì vậy, câu chuyện của Dính không chỉ nằm ở khoảnh khắc cuối cùng, mà còn nằm ở quãng thời gian cậu bé Pú Nhung đã lựa chọn đứng về phía cuộc kháng chiến khi tuổi đời còn rất nhỏ.

Sau khi hy sinh, câu chuyện về Vừ A Dính tiếp tục được lưu truyền trong các thế hệ thiếu nhi. Năm 1951, Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam tuyên dương Vừ A Dính tại Đại hội Thiếu nhi toàn quốc. Năm 1952, Chính phủ truy tặng Huân chương Quân công hạng Ba. Đến năm 2000, Chủ tịch nước truy tặng liệt sĩ Vừ A Dính danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Có một chi tiết rất đặc biệt khi tìm tư liệu cho câu chuyện này: Vừ A Dính không để lại một bức ảnh chân dung thật nào được xác nhận. Bức tượng đồng về Vừ A Dính được thực hiện nhiều năm sau, dựa trên khuôn mặt của một người cháu trong gia đình. Vì vậy, hình ảnh Vừ A Dính mà nhiều người biết đến ngày nay phần lớn là hình tượng được tái hiện lại, chứ không phải ảnh chụp của cậu bé trong những năm kháng chiến.

Có lẽ vì thế, câu chuyện về Vừ A Dính càng cần được kể bằng những gì đã thực sự xảy ra thay vì cố dựng lại một chân dung không còn nguyên vẹn. Một cậu bé 13 tuổi bước vào công việc liên lạc, đi qua những con đường núi, mang theo thư từ và lương thực, rồi ở tuổi chưa tròn 15 đã phải đối mặt với những cuộc tra hỏi mà người lớn cũng khó chịu đựng. Dính không có một cuộc đời dài để kể lại những năm tháng ấy. Nhưng từ những tư liệu còn lại, có thể thấy rõ một điều: trong cuộc kháng chiến ở Tây Bắc, đã từng có những đứa trẻ lớn lên giữa chiến tranh và sớm phải đưa ra những lựa chọn vượt xa tuổi của mình.