VỪ A DÍNH – NGƯỜI ANH HÙNG TUỔI NHỎ GIỮA NÚI RỪNG TÂY BẮC

Giữa núi rừng Tây Bắc những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, khi chiến tranh đã phủ bóng xuống nhiều bản làng, có một cậu bé người Mông mới ngoài mười tuổi nhưng đã sớm bước vào cuộc đấu tranh của quê hương. Đó là Vừ A Dính, người con của bản Đề Chia, xã Pú Nhung, huyện Tuần Giáo, tỉnh Lai Châu, nay thuộc tỉnh Điện Biên. Vừ A Dính sinh ngày 12/9/1934, là con thứ ba trong gia đình ông Vừ Chống Lầu và bà Sùng Thị Plây. Gia đình ông bà là một cơ sở cách mạng tại địa phương. Cha của Dính là cán bộ Việt Minh, từng bị thực dân Pháp bắt và giam tại nhà tù Sơn La; năm 1949, ông bị sát hại trong tù và sau này được truy tặng danh hiệu liệt sĩ. Mẹ của Dính cũng là một cơ sở kháng chiến, thường xuyên chịu sự kiểm soát, đàn áp của quân Pháp. Những biến động ấy diễn ra ngay trong cuộc sống gia đình, khiến cậu bé Vừ A Dính sớm chứng kiến sự khốc liệt của chiến tranh và những mất mát mà quê hương mình phải gánh chịu. Tuổi thơ của Dính không có nhiều khoảng thời gian bình yên. Những cuộc càn quét của quân Pháp thường xuyên đe dọa các bản làng. Người dân phải cảnh giác, tổ chức canh gác và tìm cách đưa gia đình vào rừng khi phát hiện quân địch. Trong một lần làm nhiệm vụ canh gác khi chưa đầy 13 tuổi, Dính phát hiện quân Pháp tiến vào khu vực bản làng và nhanh chóng chạy về báo động để người dân kịp thời tránh né. Cậu bé sau đó bị bắt. Những câu chuyện được lưu truyền về Vừ A Dính từ thời điểm ấy cho thấy một thiếu niên nhỏ tuổi nhưng gan dạ, nhanh nhẹn và sớm có ý thức bảo vệ đồng bào. Sau lần đó, Vừ A Dính càng gắn bó với hoạt động cách mạng. Khoảng năm 1947, khi mới 13 tuổi, cậu xin thoát ly gia đình và trở thành đội viên liên lạc của đội vũ trang huyện Tuần Giáo. Công việc của một liên lạc viên giữa vùng núi Tây Bắc thời chiến không hề đơn giản. Dính phải di chuyển qua những con đường rừng, đưa thư từ, tài liệu, nắm tình hình và tiếp tế lương thực cho cán bộ, chiến sĩ. Địa bàn hoạt động rộng, từ Điện Biên đến Tuần Giáo rồi Tủa Chùa, trong khi các tuyến đường đều có thể xuất hiện những cuộc phục kích. Một thiếu niên nhỏ tuổi vì thế phải dựa vào sự nhanh nhẹn, trí nhớ và hiểu biết địa hình để hoàn thành nhiệm vụ. Báo Giáo dục và Thời đại ghi lại rằng Dính rất ham học; trong những ngày hoạt động giữa chiến khu, cậu thường mang theo sách để tranh thủ học khi có thời gian. Những người từng biết về Vừ A Dính nhớ đến một cậu bé có vóc dáng nhỏ, nhanh nhẹn và luôn hoàn thành nhiệm vụ được giao. Công việc liên lạc đòi hỏi sự bí mật và chính xác. Một bức thư phải đến đúng nơi, một thông tin phải được chuyển đúng người, một chuyến tiếp tế phải vượt qua những tuyến đường mà quân địch có thể kiểm soát. Với Dính, những công việc ấy dần trở thành một phần cuộc sống. Cậu bé lớn lên giữa những cánh rừng, những bản làng và những cuộc hành quân của đội vũ trang. Nhưng chiến tranh cũng ngày càng lấy đi của Dính những người thân yêu. Gia đình ông Vừ Chống Lầu phải chịu nhiều mất mát trong các cuộc càn quét. Những đau thương ấy càng khiến cậu thiếu niên gắn bó với quê hương và quyết tâm giữ bí mật về hoạt động của lực lượng cách mạng. Năm 1949, trong một lần thực hiện nhiệm vụ, Vừ A Dính bị quân Pháp bắt giữ. Các tư liệu kể lại rằng đối phương tìm cách khai thác thông tin về lực lượng và cơ sở cách mạng, nhưng người liên lạc nhỏ tuổi không tiết lộ những điều mình biết. Trong hoàn cảnh bị bắt giữ và đe dọa, Dính vẫn giữ thái độ kiên quyết. Ngày 15/6/1949, Vừ A Dính hy sinh tại khu vực Khe Trúc, gần đồn Bản Chăn, khi chưa tròn 15 tuổi. Theo tư liệu được lưu giữ tại Trường Tiểu học Lê Văn Thọ, sau khi sát hại Dính, quân Pháp treo thi thể em lên một cây đào cổ thụ và tổ chức phục kích nhiều ngày với ý định bắt những người đến đưa thi thể em về. Nhưng kế hoạch ấy không đạt được mục đích. Câu chuyện về sự hy sinh của Vừ A Dính nhanh chóng được truyền lại trong các bản làng vùng Tây Bắc, trở thành một câu chuyện về lòng dũng cảm của một thiếu niên trong những năm tháng chiến tranh. Cái chết của một cậu bé chưa tròn 15 tuổi là một mất mát lớn đối với gia đình, đồng đội và quê hương. Nhưng trong ký ức của những người biết câu chuyện ấy, Vừ A Dính không chỉ được nhớ đến bởi tuổi đời còn rất trẻ. Em được nhắc đến bởi những nhiệm vụ đã thực hiện, sự gan dạ trong những lần đối mặt với nguy hiểm và thái độ không khuất phục khi bị bắt. Câu chuyện ấy sau này được lưu truyền qua nhiều thế hệ, trở thành một trong những biểu tượng tiêu biểu về thiếu nhi tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp. Năm 1952, Chính phủ truy tặng Vừ A Dính Huân chương Quân công hạng Ba. Năm 1951, Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam đã tuyên dương Vừ A Dính trong phong trào thiếu nhi toàn quốc; đến ngày 8/11/2000, Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho Vừ A Dính. Từ một cậu bé của bản Đề Chia, tên tuổi Vừ A Dính dần trở thành một phần của ký ức lịch sử về thiếu nhi Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến. Tên em được đặt cho nhiều trường học, chi đội, liên đội và các hoạt động dành cho thiếu nhi. Quỹ học bổng Vừ A Dính cũng được thành lập với mục tiêu hỗ trợ học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số và những vùng biển đảo, góp phần tiếp nối tinh thần quan tâm đến thế hệ trẻ. Câu chuyện về Vừ A Dính vì thế không chỉ dừng lại ở một trang sử của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Nó còn là câu chuyện về một cậu bé vùng cao đã trưởng thành rất sớm trong hoàn cảnh đất nước có chiến tranh. Ở tuổi mà nhiều đứa trẻ còn đang cắp sách đến trường, Dính đã làm nhiệm vụ liên lạc giữa những con đường rừng đầy nguy hiểm. Ở tuổi chưa tròn 15, cuộc đời em đã kết thúc, nhưng câu chuyện về sự hy sinh ấy vẫn được kể lại cho những thế hệ sau. Nhìn lại cuộc đời Vừ A Dính, điều còn lại không chỉ là những mốc thời gian hay những phần thưởng được trao sau khi em hy sinh. Đó còn là ký ức về một thiếu niên người Mông đã sống giữa núi rừng Tây Bắc trong những năm tháng chiến tranh và lựa chọn gắn bó với quê hương, với đồng đội và với nhiệm vụ của mình. Câu chuyện ấy giúp thế hệ hôm nay hiểu thêm về những mất mát của chiến tranh, về sự tham gia của đồng bào các dân tộc trong sự nghiệp kháng chiến và về những thiếu niên đã trở thành một phần của lịch sử khi tuổi đời còn rất nhỏ. Hơn bảy thập niên đã trôi qua kể từ ngày Vừ A Dính hy sinh. Núi rừng Tây Bắc đã đổi thay, những bản làng xưa đã có thêm những con đường mới, trường học mới và một cuộc sống bình yên hơn. Nhưng cái tên Vừ A Dính vẫn được nhắc lại. Không phải bởi cuộc đời em dài, mà bởi một tuổi đời ngắn ngủi đã để lại câu chuyện được nhiều thế hệ ghi nhớ. Giữa dòng chảy của lịch sử, câu chuyện về người thiếu niên Pú Nhung nhắc chúng ta rằng những trang sử lớn của dân tộc không chỉ được tạo nên bởi những chiến dịch hay những trận đánh, mà còn được viết từ cuộc đời của những con người rất trẻ. Vừ A Dính là một trong những cái tên như thế – một thiếu niên vùng cao đã trở thành biểu tượng của lòng dũng cảm và sự hy sinh trong những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp.