Vừ A Dính – Người thiếu niên Mông không khuất phục trước quân Pháp

Giữa những dãy núi trùng điệp của Tây Bắc, trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, có một cậu bé người Mông đã trở thành biểu tượng của lòng dũng cảm và lòng trung thành với cách mạng. Đó là Vừ A Dính, người con của bản Đề Chia, xã Pú Nhung, huyện Tuần Giáo, tỉnh Lai Châu cũ, nay thuộc tỉnh Điện Biên.

Vừ A Dính sinh ngày 12-9-1934, trong một gia đình người Mông giàu lòng yêu nước. Cha của Dính là ông Vừ Chống Lầu, một cơ sở của Việt Minh, còn mẹ là bà Sùng Thị Plây cũng tích cực giúp đỡ lực lượng kháng chiến. Tuổi thơ của Dính gắn liền với những bản làng vùng cao, nhưng cũng sớm chứng kiến cảnh quê hương bị quân Pháp càn quét, người dân bị bắt bớ và cuộc sống bị đảo lộn bởi chiến tranh.

Chính hoàn cảnh ấy đã khiến cậu bé Vừ A Dính sớm hiểu được nỗi đau của quê hương. Khi mới khoảng 13 tuổi, Dính rời gia đình, tham gia làm liên lạc cho đội vũ trang huyện Tuần Giáo.

Công việc của một người liên lạc giữa vùng chiến sự chưa bao giờ là dễ dàng, càng đặc biệt nguy hiểm đối với một cậu bé. Dính phải đi qua những con đường rừng, bản làng và những khu vực quân Pháp thường xuyên hoạt động để đưa tin, dẫn đường, canh gác và hỗ trợ lực lượng cách mạng. Tuổi nhỏ nhưng Dính rất nhanh nhẹn, gan dạ và thông thuộc địa hình núi rừng.

Trong những ngày tháng ấy, Pú Nhung trở thành một trong những địa bàn có phong trào kháng chiến mạnh mẽ. Nhân dân các dân tộc trong vùng cùng nhau che chở cán bộ, cung cấp lương thực và hỗ trợ lực lượng vũ trang. Vừ A Dính cũng trở thành một mắt xích nhỏ nhưng quan trọng trong mạng lưới liên lạc của lực lượng kháng chiến.

Chiến tranh ngày càng khốc liệt. Trong một cuộc càn quét của quân Pháp vào Pú Nhung, mẹ của Dính cùng ông nội và các em bị bắt đưa về đồn Bản Chăn. Gia đình chịu thêm một mất mát lớn khi cha Dính cũng bị thực dân Pháp bắt và sát hại trong năm 1949.

Những biến cố ấy không khiến người thiếu niên lùi bước.

Dính tiếp tục làm nhiệm vụ.

Đến tháng 6-1949, trong khi đang thực hiện công việc liên lạc, Vừ A Dính bị quân Pháp bắt. Cậu bé khi ấy mới 14 tuổi.

Điều quân Pháp quan tâm nhất là tìm ra nơi hoạt động của cán bộ và lực lượng cách mạng. Dính là một người liên lạc nên biết nhiều thông tin quan trọng. Nhưng dù bị địch tìm cách khai thác, Dính vẫn không tiết lộ những thông tin về cơ sở và lực lượng cách mạng.

Ở tuổi 14, sự lựa chọn ấy đặc biệt khó khăn.

Một bên là sự an toàn của chính mình.

Một bên là sự an toàn của những người đang hoạt động cách mạng và những người dân đã che chở cho họ.

Vừ A Dính đã lựa chọn giữ bí mật.

Một số tư liệu kể rằng Dính từng tìm cách đánh lạc hướng quân Pháp, khiến chúng không thể tìm được cơ sở cách mạng mà chúng muốn truy tìm. Dù các chi tiết cụ thể của cuộc đối chất không còn đầy đủ tư liệu gốc để xác minh, các nguồn tư liệu về nhân vật đều thống nhất ở điểm quan trọng: Vừ A Dính không khai báo, không làm lộ cơ sở cách mạng.

Ngày 15-6-1949, Vừ A Dính hy sinh tại khu vực Khe Trúc, gần đồn Bản Chăn, khi chưa tròn 15 tuổi.

Một cậu bé đã nằm lại giữa núi rừng Tây Bắc.

Cậu chưa kịp trưởng thành.

Chưa kịp bước vào một giảng đường.

Chưa kịp có một nghề nghiệp.

Chưa kịp sống một cuộc đời bình thường như bao người trẻ khác.

Nhưng tuổi đời ngắn ngủi ấy đã để lại một câu chuyện được nhiều thế hệ nhắc nhớ.

Vừ A Dính không phải một vị tướng, cũng không phải người chỉ huy một chiến dịch lớn. Công việc của cậu chỉ là một người liên lạc nhỏ tuổi giữa những bản làng Tây Bắc. Nhưng trong chiến tranh, đôi khi một người đưa tin cũng có thể giữ vai trò vô cùng quan trọng. Một thông tin được chuyển đi đúng lúc có thể giúp cán bộ tránh được vòng vây; một cơ sở được giữ kín có thể bảo vệ cả một mạng lưới cách mạng.

Bởi vậy, câu chuyện Vừ A Dính không chỉ là câu chuyện về lòng dũng cảm của một thiếu niên. Đó còn là câu chuyện về những con người nhỏ bé đã góp phần tạo nên sức mạnh của cả cuộc kháng chiến.

Sau khi hy sinh, tên tuổi Vừ A Dính dần trở thành biểu tượng của thiếu nhi các dân tộc Việt Nam. Nhà văn Tô Hoài đã viết tác phẩm Vừ A Dính, góp phần đưa hình ảnh người thiếu niên Mông đến với đông đảo bạn đọc.

Ngày 8-11-2000, Vừ A Dính được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên tuổi của người thiếu niên Pú Nhung cũng tiếp tục được nhắc đến trong thời bình. Năm 1999, Quỹ học bổng Vừ A Dính được thành lập nhằm hỗ trợ học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số có hoàn cảnh khó khăn. Từ đó, cái tên Vừ A Dính không chỉ gắn với những năm tháng chiến tranh mà còn gắn với những lớp học, những cuốn sách và ước mơ của trẻ em hôm nay.

Có một điều rất đáng suy ngẫm khi nhìn lại cuộc đời Vừ A Dính.

Cậu hy sinh khi chưa tròn 15 tuổi.

Ở tuổi ấy, những đứa trẻ hôm nay có thể đang đến trường, vui chơi cùng bạn bè, sống trong vòng tay gia đình và nghĩ về những ước mơ của riêng mình. Còn Vừ A Dính đã phải bước vào cuộc chiến khi mới 13 tuổi và hy sinh chỉ hai năm sau đó.

Vì thế, nhắc đến Vừ A Dính không chỉ để ca ngợi một người anh hùng.

Mà còn để nhớ rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng tuổi trẻ của biết bao con người.

Giữa núi rừng Pú Nhung năm xưa, một cậu bé người Mông đã lựa chọn không phản bội những người đang chiến đấu vì quê hương. Cậu ra đi khi cuộc đời còn ở phía trước, nhưng câu chuyện về lòng trung thành và tinh thần trách nhiệm của cậu vẫn được truyền lại qua nhiều thế hệ.

Vừ A Dính – người thiếu niên của núi rừng Tây Bắc, người con của Pú Nhung, người anh hùng đã dành tuổi thơ của mình cho đất nước.

Và có lẽ cách đẹp nhất để thế hệ hôm nay tưởng nhớ cậu không chỉ là kể lại câu chuyện năm xưa, mà là trân trọng cuộc sống hòa bình, bảo vệ quê hương và để những đứa trẻ hôm nay được đến trường, được lớn lên bên gia đình và được tự do theo đuổi những ước mơ của mình.