Vũ Đăng Toàn - Chiếc xe tăng 390 và cánh cổng lịch sử

Vũ Đăng Toàn và hành trình của xe tăng 390 tiến vào Dinh Độc Lập

Buổi sáng 30/4/1975, Sài Gòn đứng trước thời khắc lịch sử. Từ nhiều hướng, các cánh quân của Quân Giải phóng đồng loạt tiến vào trung tâm thành phố, khép lại những ngày chiến đấu cuối cùng của Chiến dịch Hồ Chí Minh. Trong đội hình thọc sâu của Quân đoàn 2, những chiếc xe tăng của Lữ đoàn Tăng thiết giáp 203 tiến về mục tiêu quan trọng nhất: Dinh Độc Lập.

Giữa đội hình ấy có một chiếc xe tăng mang số hiệu 390. Người chỉ huy chiếc xe là Chính trị viên Đại đội 4, Vũ Đăng Toàn. Cùng ông trên xe là pháo thủ số 1 Ngô Sĩ Nguyên, lái xe Nguyễn Văn Tập và Lê Văn Phượng, người thay pháo thủ số 2 Đỗ Cao Trường sau khi ông Trường bị thương trong những trận đánh trước đó.

Hành trình của xe tăng 390 vào Sài Gòn không phải là một chuyến đi bình thường. Phía trước vẫn còn những ổ kháng cự, những cây cầu và tuyến phòng thủ mà quân đội Sài Gòn tổ chức để ngăn bước tiến của Quân Giải phóng. Mỗi mét đường tiến về trung tâm thành phố đều gắn với sự quyết đoán, lòng dũng cảm và khả năng chớp thời cơ của những người lính.

Vượt qua cầu Sài Gòn

Khoảng sáng 30/4, đội hình xe tăng của Đại đội 4 tiến về phía cầu Sài Gòn. Đây là một trong những cửa ngõ quan trọng để lực lượng thọc sâu tiến vào nội đô. Khi đến gần cầu, đội hình gặp sự kháng cự quyết liệt.

Trong tình thế đó, chần chừ đồng nghĩa với đánh mất thời cơ. Qua bộ đàm, Vũ Đăng Toàn trao đổi với Đại đội trưởng Bùi Quang Thận. Hai người cùng những cán bộ chỉ huy nhanh chóng hội ý và thống nhất phải vượt qua cầu, tiếp tục tiến về phía trước. Theo hồi ức của Vũ Đăng Toàn, lúc ấy đồng hồ khoảng 9 giờ 30 phút. Quyết định được đưa ra rất nhanh bởi mọi người hiểu rằng thời cơ chiến thắng đang đến gần nhưng vẫn có thể xuất hiện những biến động bất ngờ.

Những chiếc xe tăng tiếp tục tiến lên.

Tiếng động cơ vang giữa thành phố. Những cỗ xe thép vượt qua cầu Sài Gòn, tiến sâu vào nội đô. Đội hình xe tăng đi trước, bộ binh bám theo phía sau. Mục tiêu của họ đã ở rất gần: Dinh Độc Lập.

Nhưng con đường cuối cùng không hề dễ dàng. Đội hình tiếp tục gặp các điểm chống trả, trong đó có khu vực cầu Thị Nghè. Các lực lượng công binh phải nhanh chóng khắc phục vật cản, mở đường để xe tăng và bộ binh tiếp tục cơ động.

Đối với những người lính trên xe 390, mỗi phút lúc này đều quý giá. Họ biết rằng phía trước là trung tâm đầu não của chính quyền Sài Gòn. Nếu Dinh Độc Lập được kiểm soát, chiến dịch sẽ đi đến một bước ngoặt quyết định.

Hai chiếc xe tăng và cánh cổng Dinh Độc Lập

Khoảng cuối buổi sáng, đội hình của Đại đội 4 tiếp cận Dinh Độc Lập.

Đi đầu là xe tăng 843 do Đại đội trưởng Bùi Quang Thận chỉ huy. Theo sau là xe tăng 390 do Vũ Đăng Toàn chỉ huy. Hai chiếc xe cùng tiến về phía cổng dinh.

Trước mặt họ là hệ thống cổng sắt kiên cố.

Xe 843 lao vào cổng phụ nhưng bị mắc lại sau cú húc. Tình thế đòi hỏi chiếc xe phía sau phải lập tức hành động. Nếu dừng lại, đội hình phía sau sẽ bị cản trở; nếu tiếp tục tiến lên, những người lính trên xe phải đối mặt với nguy hiểm ngay trước mắt.

Vũ Đăng Toàn quyết định cho xe 390 tiến lên.

Mệnh lệnh được truyền tới lái xe Nguyễn Văn Tập.

Chiếc xe tăng nặng hàng chục tấn rùng mình chuyển bánh. Động cơ gầm lên. Xe 390 lao thẳng về phía cánh cổng chính Dinh Độc Lập.

Khoảnh khắc ấy diễn ra rất nhanh nhưng đã trở thành một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất của lịch sử Việt Nam hiện đại.

Cánh cổng sắt rung chuyển.

Chiếc xe tăng tiếp tục tiến.

Rồi cánh cổng chính đổ xuống.

Xe tăng 390 vượt qua cánh cổng, tiến vào sân Dinh Độc Lập. Phía sau nó, các lực lượng khác nhanh chóng tiến vào thực hiện nhiệm vụ. Theo các tư liệu lịch sử, đây là thời điểm đánh dấu việc lực lượng Quân Giải phóng đã tiến vào trung tâm đầu não của chính quyền Sài Gòn.

Một quyết định trong khoảnh khắc lịch sử

Nhìn lại sự kiện ấy, điều đáng chú ý không chỉ là sức mạnh của một chiếc xe tăng. Đằng sau cú húc đổ cổng chính là quyết định của con người.

Vũ Đăng Toàn không chỉ là một người lính ngồi trong khoang xe tăng. Ông là người chỉ huy phải đưa ra quyết định trong một tình huống mà chỉ vài giây chậm trễ cũng có thể ảnh hưởng đến cả đội hình. Khi xe 843 bị mắc ở cổng phụ, ông hiểu rằng chiếc xe của mình phải tiếp tục tiến lên.

Đó là sự quyết đoán của người lính trên chiến trường, nhưng đồng thời cũng là sự bình tĩnh được hình thành qua nhiều năm chiến đấu.

Chiếc xe 390 trước đó đã trải qua nhiều trận đánh. Những người lính trên xe hiểu rõ nguy hiểm của chiến trường và cũng hiểu nhiệm vụ của mình. Chính Vũ Đăng Toàn từng nhấn mạnh truyền thống của bộ đội tăng thiết giáp: khi đã ra trận thì phải quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ, dù chỉ còn một người và một xe cũng phải tiến công.

Sau khi xe 390 tiến vào sân dinh, những người lính tiếp tục thực hiện nhiệm vụ. Đại đội trưởng Bùi Quang Thận từ xe 843 mang lá cờ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tiến vào Dinh Độc Lập và cắm cờ trên nóc dinh. Hình ảnh lá cờ tung bay trên nóc Dinh Độc Lập trở thành biểu tượng của thời khắc chiến thắng.

Không lâu sau đó, chính quyền Sài Gòn tuyên bố đầu hàng. Cuộc chiến kéo dài nhiều thập niên đi đến hồi kết. Thành phố Sài Gòn được giải phóng, đất nước bước vào một thời kỳ lịch sử mới.

Từ một chiếc xe tăng đến một biểu tượng

Sau ngày 30/4/1975, câu chuyện về xe tăng 390 không dừng lại ở cánh cổng Dinh Độc Lập. Chiếc xe tiếp tục gắn với những nhiệm vụ của quân đội trong những năm sau chiến tranh. Nó từng tham gia chiến đấu ở biên giới Tây Nam, làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia và sau đó tiếp tục thực hiện nhiệm vụ bảo vệ biên giới phía Bắc.

Ngày nay, xe tăng 390 được lưu giữ như một hiện vật lịch sử đặc biệt. Trên thân xe vẫn còn những dấu vết của chiến tranh. Những vết lõm trên tháp pháo, những dấu tích của một thời bom đạn khiến chiếc xe không chỉ là một khối thép được bảo quản trong bảo tàng. Nó là chứng nhân của một thời đại.

Còn với Vũ Đăng Toàn và những người đồng đội, ngày 30/4/1975 không đơn giản là một trang sử được ghi trong sách. Đó là ký ức về những người đã cùng họ chiến đấu, về những cung đường đã đi qua, về tiếng động cơ xe tăng giữa những ngày cuối cùng của chiến tranh và về khoảnh khắc cánh cổng Dinh Độc Lập mở ra trước bước tiến của đoàn quân chiến thắng.

Nửa thế kỷ đã trôi qua. Thành phố đã thay đổi, đất nước đã bước sang một chặng đường mới. Nhưng hình ảnh chiếc xe tăng 390 lao qua cánh cổng chính Dinh Độc Lập vẫn còn nguyên sức gợi.

Trong hình ảnh ấy có bóng dáng của Vũ Đăng Toàn và những người lính xe tăng năm xưa. Có sự quyết đoán của một người chỉ huy, lòng dũng cảm của cả một kíp xe và khát vọng kết thúc chiến tranh của cả một dân tộc.

Cánh cổng Dinh Độc Lập đổ xuống trong một khoảnh khắc.

Nhưng ý nghĩa của khoảnh khắc ấy đã vượt qua thời gian, trở thành một biểu tượng của ngày đất nước thống nhất và của chiến thắng trong mùa Xuân lịch sử năm 1975.