Vũ Đình Hòe – Người đặt nền móng cho nền giáo dục mới
Vũ Đình Hòe là nhà trí thức yêu nước, đã từ bỏ con đường làm quan để cống hiến cho cách mạng và khởi xướng phong trào Bình dân học vụ, góp phần xóa nạn mù chữ cho nhân dân.
Nhà giáo Ưu tú Vũ Thế Khôi, con trai cố Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục (nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo) Vũ Đình Hòe đã kể lại hành trình của cha ông, từ một trí thức “Tây học” trở thành người đứng đầu ngành giáo dục nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Ông kể, cha mình xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo, bố mẹ chỉ cho ăn học đến hết diplom (lớp 7), còn thì “gõ đầu trẻ” tự kiếm sống và tự nộp học phí theo học tú tài và cử nhân luật để – “ra làm quan” như cụ viết trong hồi ký.
Nhưng cái mộng làm quan tân cử nhân luật đành từ bỏ chỉ sau một lần ở dinh công sứ Hà Đông chứng kiến tận mắt ông “quan phụ mẫu” An Nam quần chùng áo dài sụp lạy “cụ lớn” Công sứ Tây-đó là cái nhục làm nô bộc cho “mẫu quốc” .
Bỏ lại phía sau cơ hội thăng tiến, ông Hòe trở lại nghề dạy học, tham gia nhóm trí thức “Tây học” ra báo Thanh Nghị vận động dân chủ, làm hội phó Hội truyền bá chữ Quốc ngữ. Sau khi Nhật đảo chính Pháp (9/3/1945), thời cuộc chuyển biến mau chóng, “nhóm Thanh Nghị” trực tiếp nhảy vào lĩnh vực chính trị, công khai thảo luận trên trang báo những vấn đề lớn của dân tộc.
Bước ngoặt lớn đến vào mùa thu 1945, khi ông được đồng chí Lê Trọng Nghĩa trao cho chiếc "sâu kèn" (thư giới thiệu) lên Tân Trào dự Quốc dân Đại hội. Trở về sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, ông được Đại tướng Võ Nguyên Giáp giao trọng trách Bộ trưởng Quốc gia Giáo dục. Trong bối cảnh đất nước vừa giành độc lập, 95% dân số mù chữ, ông Vũ Đình Hòe khởi xướng phong trào “Bình dân học vụ”-một chiến dịch diệt giặc dốt chưa từng có.
Với khẩu hiệu “con dạy cha, chồng dạy vợ, em dạy anh chị, người biết chữ dạy người chưa biết; mở lớp khắp nơi nơi: đình chùa, hàng quán, ngay cổng chợ từ thành thị tới nông thôn, từ miền xuôi đến miền ngược, ánh đèn học đêm rực sáng trong từng xóm nhỏ. Chỉ sau 5 tháng, miền bắc đã có gần 1 triệu người biết chữ; một năm sau, con số ấy lên tới 2 triệu người. Đây là kỳ tích giáo dục mà Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần khen ngợi phong trào diệt giặc dốt, coi là “một trong những chiến công lớn của dân tộc trong thời bình đầu tiên”.
