Vũ Đình Ý

ĐỜI TÔI LÀ MỘT LỜI HỨA VỚI NHỮNG NGƯỜI ĐÃ NẰM LẠI

“Có những đêm tôi giật mình thức giấc. Bàn tay lại nhói đau, như thể vẫn còn đang bới đất, bới cát, bới xương máu đồng đội dưới ánh đèn pin lờ mờ giữa chiến trường. 54 năm rồi, cái đêm ấy vẫn chưa bao giờ nguôi trong tôi…” – Lời tâm sự xót xa của ông Vũ Đình Ý như một nốt trầm đau đớn giữa bản hùng ca bi tráng của lịch sử dân tộc. Ông là người sót lại của đêm Giáng sinh rực lửa năm 1972, khi bom B52 của Mỹ san phẳng ga Lưu Xá, vùi lấp 60 thanh xuân của Đại đội 915 Thanh niên xung phong. Không chọn cách lãng quên để tìm sự thanh thản, ông Ý chọn cách nhớ, chọn cách đau để giữ lửa cho quá khứ. Hành trình hơn nửa thế kỷ đi tìm lại tên tuổi, quê quán cho đồng đội của người cựu binh già ấy đã chứng minh một chân lý xúc động: Sự hy sinh của người lính không kết thúc khi tiếng súng ngừng vang, mà nó sống mãi trong lời hứa của người ở lại.

Ông Vũ Đình Ý, cựu thanh niên xung phong Đội 91 Bắc Thái, ngồi lặng lẽ trước ban thờ 60 liệt sĩ Đại đội 915 tại phường Gia Sàng, thành phố Thái Nguyên. Đôi bàn tay sạm đen, nhăn nheo của ông chắp lại đặt lên ngực, nơi trái tim vẫn cất giấu một nỗi đau không gì bù đắp nổi. Ít ai biết rằng, người đàn ông với mái tóc điểm bạc ấy chính là người đã trực tiếp bới tìm, gom nhặt thi thể của 60 đồng đội trong cái đêm định mệnh 24/12/1972 – đêm mà “pháo đài bay” B52 của đế quốc Mỹ rải thảm xuống ga Lưu Xá, cướp đi sinh mạng của những chàng trai, cô gái đang ngày đêm bám đường chi viện cho miền Nam.

Ngược dòng thời gian về năm 1972, khi cuộc chiến tranh chống Mỹ bước vào giai đoạn khốc liệt nhất, chàng trai Vũ Đình Ý khi ấy vừa tròn 17 tuổi đã xung phong lên đường. Không cầm súng ra tiền tuyến, anh được biên chế vào Đội Thanh niên xung phong 91 Bắc Thái, nhận nhiệm vụ tại cảng cạn Lưu Xá – một trong những “tọa độ chết” của tuyến đường huyết mạch. Ngày ấy, Lưu Xá là nơi tập kết hàng hóa, vũ khí từ hậu phương miền Bắc để chuyển tải vào chiến trường, và cũng vì thế, nó trở thành mục tiêu đánh phá điên cuồng của không quân Mỹ. Ông Ý nhớ lại, ngày đó họ trẻ, khỏe và liều lĩnh lắm. Bom đạn trút xuống như mưa, nhưng cứ dứt tiếng nổ là lao ra đường san lấp hố bom, thông tuyến. Không ai nghĩ đến cái chết, chỉ tâm niệm một điều giản đơn: xe ta phải vào Nam, đồng bào miền Nam đang chờ.

Thế nhưng, nhiệt huyết tuổi trẻ ấy đã phải đối diện với một bi kịch quá sức tưởng tượng vào đúng đêm Giáng sinh năm 1972. Không có tiếng chuông giáo đường, không có niềm vui an lành, đêm Noel năm ấy ở Thái Nguyên chỉ gầm rít tiếng máy bay, tiếng còi báo động xé toạc màn đêm. Sau một ngày làm việc bốc dỡ hàng hóa kiệt sức và đói lả, Đại đội 915 bất ngờ hứng trọn trận mưa bom rải thảm từ B52. Đơn vị của ông Ý đóng cách đó vài trăm mét may mắn thoát nạn. Ngay khi tiếng bom vừa dứt, mệnh lệnh vang lên xé lòng: nhanh chóng đến khu vực hầm số 3 để cứu đồng đội.

Cảnh tượng mở ra trước mắt chàng thanh niên 17 tuổi là một vùng đất đá ngổn ngang, cây cối trơ trụi, khói bụi mịt mù đen đặc. Dưới ánh đèn pin yếu ớt, họ lao vào đống đổ nát. Không có cuốc xẻng, những người lính trẻ phải dùng chính đôi bàn tay trần của mình để bới từng tảng đá, cào từng lớp đất thép. Họ không sợ bom đạn rơi thêm, mà chỉ sợ những nhát cuốc vô tình làm đau thêm những người đã khuất. Bàn tay bới đất mà run rẩy, gặp chân tay ai lại nhẹ nhàng gỡ từng chút một. Máu đồng đội ứa ra, thấm đẫm đôi bàn tay ông Ý. Máu vẫn còn ấm nóng. Ông cứ quệt vội vào vạt áo, nhưng lau mãi không sạch. Cho đến tận bây giờ, trong những cơn ác mộng, ông vẫn thấy đôi bàn tay mình nhuốm đỏ máu tươi.

Đêm hôm ấy, ông cùng mọi người đã đưa được 60 thi thể ra khỏi hầm. Phần lớn họ mới chỉ mười bảy, đôi mươi – những người vừa rời ghế nhà trường, chưa một lần nếm trải hương vị tình yêu. Giọng người cựu binh già bỗng nghẹn lại khi nhớ về một người chị mà ông đã tự tay bế lên. Chị hy sinh khi tay vẫn còn nắm chặt chiếc cuốc cào đất. Ông phải khó nhọc gỡ từng ngón tay cứng đờ của chị ra và khóc nấc lên: "Chị ơi, buông ra để em đưa chị về". Thái Nguyên đêm đó tang thương đến mức không gom đủ gỗ để đóng quan tài. Cả thành phố chỉ tìm được 20 cỗ ván lành lặn, số còn lại phải ghép từ những mảnh gỗ tạp cong vênh, xót xa đến mức có người nằm xuống mà chân vẫn thò ra ngoài. Vuốt đôi mắt lạnh ngắt chưa kịp nhắm của đồng đội, chàng trai 17 tuổi thầm hứa: "Yên tâm đi, chúng em ở lại sẽ làm tiếp phần việc của các anh chị". Đêm ấy, tuổi 17 của ông vụt qua, để lại một tâm hồn vĩnh viễn mang vết sẹo chiến tranh.

Hòa bình lập lại, ông Ý trở về với cuộc sống đời thường, làm ruộng, lập gia đình và nuôi con. Nhưng ký ức đêm Noel năm nào chưa từng buông tha ông. Vợ ông kể, có những đêm ông ú ớ gọi tên đồng đội rồi khóc rống lên trong mơ. Khi bà lay gọi, ông nức nở bảo mình đang bới đất tìm xác anh em. Nỗi đau ấy, ông giấu kín trong lòng, không muốn kể lại chi tiết cho con cháu vì sợ làm nặng lòng thế hệ sau. Nhưng tự thẳm sâu tâm khảm, ông coi sinh mạng của mình là một món nợ ân tình. Ông sống là nhờ đồng đội đã nằm xuống che chắn.

Chính vì lời hứa năm xưa, từ năm 2008 khi Ban liên lạc Đại đội 915 được thành lập, ông Ý trở thành người "giữ lửa" miệt mài nhất. Mặc kệ tuổi tác và sức khỏe ngày một yếu, ông lặn lội khắp các tỉnh thành để tìm kiếm thân nhân gia đình liệt sĩ, vận động xây nhà bia tưởng niệm. Ông tâm sự: "Ngày xưa tôi dùng tay bới đất tìm đồng đội. Giờ tôi dùng cả phần đời còn lại để tìm tên tuổi, quê quán cho họ". Có lần tìm đến tận Nam Định, báo tin cho một người mẹ liệt sĩ đã 90 tuổi, cụ bà ôm chầm lấy ông khóc nức nở vì ngỡ con mình đã đi biền biệt không về. Phút giây ấy, ông hiểu rằng sinh mệnh mà mình đang mượn của đồng đội có ý nghĩa đến nhường nào.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Khu vực ga Lưu Xá hoang tàn năm xưa nay đã là Di tích lịch sử quốc gia khang trang, nơi hàng ngàn người trẻ về dâng hương tri ân mỗi năm. Ở tuổi 71, đôi mắt ông Ý đã mờ, bàn tay từng cào đất cào đá nay đã run rẩy. Nhưng khi nhắc nhở thế hệ trẻ, giọng nói của người lính già vẫn rực lửa. Ông dặn dò các cháu sinh ra trong hòa bình là một sự may mắn, nhưng may mắn đó phải được đền đáp bằng sự cống hiến, bằng cách sống thật tốt và làm việc hết mình.

Nhìn lên những di ảnh khói nhang nghi ngút, ông mỉm cười thanh thản. Đời ông không làm được gì to tát, chỉ biết sống trọn vẹn nghĩa tình để một ngày nào đó về với đất mẹ, khi gặp lại 60 anh chị em ở bên kia thế giới, ông có thể ngẩng cao đầu: "Tôi đã giữ trọn lời hứa với mọi người". Lửa dẫu có tàn, nhưng hơi ấm từ câu chuyện thời hoa lửa của người thanh niên xung phong Vũ Đình Ý sẽ còn cháy mãi, soi đường cho những người ở lại.

Câu chuyện về người cựu binh Vũ Đình Ý và Đại đội 915 không chỉ đơn thuần là một trang sử cũ, mà là một nhát cắt đầy đau đớn và kiêu hãnh về cái giá của hòa bình. Đọc những dòng hồi ức ấy, lòng tôi thắt lại trước hình ảnh chàng thanh niên 17 tuổi dùng đôi bàn tay trần bới đất, bới đá để gom nhặt từng phần xương máu của đồng đội dưới làn mưa bom B52. Nỗi đau ấy quá lớn, lớn đến mức 54 năm sau vẫn còn khiến đôi bàn tay ấy nhói đau và những cơn ác mộng vẫn rống lên giữa đêm trường. Tôi nhận ra rằng, hòa bình mà thế hệ trẻ chúng tôi đang thừa hưởng không hề miễn phí, nó được đánh đổi bằng thanh xuân dở dang của những chàng trai, cô gái nằm lại ga Lưu Xá khi chưa một lần biết đến hương vị tình yêu, và bằng cả "vết sẹo" tâm hồn đeo đẳng suốt đời người ở lại. Từ niềm xúc động sâu xa, tôi tự thấy mình mang một món nợ ân tình với quá khứ. Trách nhiệm của chúng tôi hôm nay không chỉ là nghiêng mình trước các anh linh, mà còn phải sống sao cho xứng đáng với sự may mắn của mình. Phải biến lòng biết ơn thành hành động, sống trách nhiệm, cống hiến hết mình để xây dựng đất nước, để lời hứa năm xưa của ông Ý với đồng đội tiếp tục được viết tiếp bằng khát vọng của tuổi trẻ hôm nay. Những người anh hùng đã ngã xuống để chúng ta được đứng vững, và nhiệm vụ của chúng ta là phải giữ cho ngọn lửa ký ức ấy luôn rực cháy, để sự hy sinh của họ mãi mãi là điểm tựa tinh thần cho dân tộc.

Đây là chân dung của ông Vũ Đình Ý cùng với hai người đồng đội của mình hồi tưởng lại những ký ức bi tráng của ngày xưa ấy!

Từ trái qua: ông Vũ Đình Ý, bà Đặng Thị Tỵ, bà Trần Thị Hoài, cựu thanh niên xung phong Đại đội 915, Đội 91 Bắc Thái. Ảnh: Quỳnh Nguyễn