Vũ Đức Chính – Người đưa Ra đa lên núi

Vũ Đức Chính sinh năm 1940, quê ở xã Vân Du, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên (nay là xã Xuân Trúc, tỉnh Hưng Yên). Năm 1960, khi vừa tròn 20 tuổi, ông nhập ngũ. Sau khi được học lớp sơ cấp sửa chữa ra-đa, ông về công tác tại Trung đoàn 290, Binh chủng Ra-đa, Quân chủng Phòng không - Không quân. Đơn vị có nhiệm vụ bảo vệ vùng trời từ phía nam cầu Hàm Rồng đến phía bắc đèo Hải Vân, một trong những khu vực bị máy bay Mỹ đánh phá ác liệt.

Trong chiến tranh, ra-đa của đơn vị thường xuyên bị bom đạn làm hư hỏng, trong khi lực lượng sửa chữa lại rất ít. Ông Chính cùng đồng đội phải thường xuyên di chuyển, có khi đi bộ hàng chục cây số để sửa chữa thiết bị. Từ chỗ chỉ được đào tạo sửa một loại ra-đa, ông tự học hỏi và tích lũy kinh nghiệm thực tế để có thể sửa được nhiều loại ra-đa khác nhau trong biên chế. Có thời điểm, ông đã sửa chữa gần như liên tục để bảo đảm các trạm ra-đa luôn hoạt động.

Nhận thấy các trận địa ra-đa ở đồng bằng vừa hạn chế tầm quan sát, vừa dễ bị máy bay địch phát hiện, ông Chính mạnh dạn đề xuất đưa ra-đa lên núi. Đây là phương án rất khó vì phải tháo rời thiết bị, vận chuyển qua địa hình hiểm trở rồi lắp ráp lại. Sau quá trình nghiên cứu và thuyết phục chỉ huy, phương án được chấp thuận. Sau một tháng vận chuyển, lắp đặt, trận địa ra-đa đầu tiên được đưa lên đỉnh núi U Bò, thuộc địa bàn Quảng Bình ngày nay.

Việc đưa ra-đa lên núi đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Từ đây, bộ đội ta có thể phát hiện máy bay Mỹ từ xa, thậm chí khi chúng vừa cất cánh từ các căn cứ ở Thái Lan hoặc từ hướng biển. Nhờ địa hình rừng núi che chở, trận địa ít bị địch phát hiện, giúp các đơn vị phòng không chủ động ứng phó. Kinh nghiệm này góp phần phục vụ chiến đấu trong các chiến dịch lớn như Khe Sanh, Đường 9 - Nam Lào.

Không chỉ giỏi sửa chữa, ông Chính còn có nhiều sáng kiến trong việc chống nhiễu và nhận diện máy bay B-52. Trước thủ đoạn gây nhiễu khiến màn hình ra-đa gần như trắng xóa, ông nghiên cứu cách đổi tần số, kết hợp với đặc điểm về độ cao bay của từng loại máy bay để nhận biết mục tiêu. Những kinh nghiệm ấy được Trung đoàn 290 áp dụng hiệu quả và phổ biến trong lực lượng phòng không, góp phần giúp quân dân ta đối phó với máy bay B-52 trong chiến dịch “Điện Biên Phủ trên không” năm 1972.

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, Vũ Đức Chính đã sửa chữa gần 500 lần/chiếc các loại máy ra-đa, làm chủ nhiều loại ra-đa sóng mét và sóng cen-ti-mét. Với những đóng góp xuất sắc, ngày 6-11-1978, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, cùng nhiều huân chương và phần thưởng cao quý khác. Câu chuyện của ông là hình ảnh đẹp về người lính kỹ thuật luôn chủ động học hỏi, sáng tạo và tìm cách vượt qua khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ.