Vũ Hoàng Ngọc Minh

Đặng Thùy Trâm (26 tháng 11 năm 1942 – 22 tháng 6 năm 1970) là một bác sĩ, liệt sĩ cho Việt Minh trong Chiến tranh Việt Nam. Sinh ra tại Huế nhưng lớn lên tại Hà Nội trong một gia đình giàu tri thức. Tuổi thơ của Đặng Thùy Trâm trải qua thời kỳ khốn khó trong những năm kháng chiến. Là người yêu thích văn học, Đặng Thùy Trâm đọc nhiều sách, thuộc nhiều thơ, bị ảnh hưởng rất lớn bởi tính cách của các nhân vật lý tưởng trong văn học như Pavel Korchagin trong 'Thép đã tôi thế đấy', Ruồi trâu... Đó là những nhân vật mà chất lý tưởng luôn rừng rực trong trái tim tuổi thanh xuân của họ. Và không khó để hiểu một Thùy Trâm giàu tình cảm, cảm xúc qua những cuốn nhật ký thời chiến, cô gái Thùy Trâm của tuổi đôi mươi cũng tràn đầy năng lượng, năng nổ và tích cực tham gia các hoạt động văn nghệ của trường. Chị từng là học sinh của Trường Chu Văn An, Hà Nội và là giọng ca xuất sắc của trường Chu Văn An và Đại học Y Hà Nội. Bên cạnh việc say mê học tập, luôn giúp đỡ bạn bè gặp khó khăn, Thùy Trâm còn tích cực tham gia câu lạc bộ thơ văn cùng khóa của trường Chu Văn An, gồm có các thành viên sau này trở thành các nhà văn, nhà thơ như Nguyễn Khoa Điềm, Tô Nhuận Vĩ, Vương Trí Nhàn... Chị và các anh bạn cùng lớp Lê Văn Kiếm, Hoàng Ngọc Kim, Dương Đức Niệm kết thành nhóm phấn đấu vào Đảng. Nối nghiệp gia đình, Thùy Trâm thi đỗ vào Đại học Y khoa Hà Nội chuyên khoa Mắt và được nhà trường cho tốt nghiệp sớm một năm để đi chiến trường. Năm 1966, Thùy Trâm xung phong vào công tác ở chiến trường B. Sau ba tháng hành quân từ miền Bắc, tháng 3 năm 1967, chị vào đến Quảng Ngãi và được phân công về phụ trách bệnh viện huyện Đức Phổ, một bệnh xá dân sự nhưng chủ yếu điều trị cho các thương bệnh binh. Chị được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 27 tháng 9 năm 1968. Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một chuyến công tác từ vùng núi Ba Tơ về đồng bằng, Đặng Thùy Trâm bị địch phục kích và hy sinh khi chưa đầy 28 tuổi đời, 2 tuổi Đảng và 3 năm tuổi nghề. Đặng Thùy Trâm ko chỉ là một nữ bác sĩ mà còn là một “nhà báo đặc biệt” của thời chiến. Chị không cầm máy ảnh hay viết bài cho tòa soạn, nhưng những trang nhật ký của chị đã ghi lại chân thực cuộc sống, cảm xúc và sự khốc liệt của chiến tranh Việt Nam. Những dòng chữ ấy sau này trở thành cuốn sách nổi tiếng, khiến hàng triệu người xúc động.

Câu chuyện: “Những trang nhật ký giữa lửa đạn”

Năm ấy, Đặng Thùy Trâm còn rất trẻ khi xung phong vào chiến trường Quảng Ngãi. Công việc của chị là cứu chữa thương binh, nhưng mỗi đêm, dưới ánh đèn dầu le lói, chị lại lặng lẽ mở cuốn sổ nhỏ và viết.

Trong nhật ký của mình, Đặng Thùy Trâm đã thể hiện một tình yêu rộng lớn, một tình người gắn với lý tưởng sống, lẽ sống của cuộc đời đồng chí, đó là tình cảm với nhân dân, với đồng đội. Khi đứng lớp giảng bài cho học sinh của lớp y tá sơ cấp, xót thương những đứa em và cũng là đồng đội cùng chiến đấu với mình do hoàn cảnh chiến tranh mà không có điều kiện học tập, đồng chí Đặng Thùy Trâm đã tâm sự: “Mình đến với lớp không phải chỉ vì tinh thần trách nhiệm, mà cả bằng tình thương của một người chị đối với những đứa em đã chịu biết bao thiệt thòi đau khổ vì bọn bán nước nên không tìm đến với khoa học được”. Đồng chí đau đáu lo lắng cho anh em, đồng bào, đồng chí trong suốt những đêm thâu; lòng quặn đau khi bom đạn chiến tranh tàn phá hủy diệt quê hương, giết chóc nhân dân mình. Trong một bài thơ, đồng chí Đặng Thùy Trâm đã từng viết:

“Tôi đứng đây giữa núi rừng lộng gió

Mưa đan dày trùm cả rừng cây

Nghe gió mùa đông bắc thổi về đây

Lòng bỗng thấy nhớ thương da diết.

Ơi những người thân yêu ở nơi xa có biết

Tôi nghĩ gì trong giá lạnh chiều nay

Chiều nay…

Ai đi giữa hàng cây

Trên những con đường thênh thang của trái tim Tổ quốc.

…

Ai biết chăng dù ta có chết

Cho ngày mai, cho đất nước tự do

Thì trong ta vẫn trọn niềm mơ

Và trọn vẹn cả tình thương chung thủy…”.

Chị viết về những ca mổ gấp trong điều kiện thiếu thốn, về những người lính bị thương vẫn cắn răng chịu đau để tiếp tục chiến đấu. Chị viết về nỗi nhớ gia đình, về những ước mơ giản dị của tuổi trẻ – những điều tưởng chừng rất bình thường nhưng lại trở nên xa xỉ trong chiến tranh.

Có những ngày, bom đạn dội xuống dữ dội. Trạm xá dã chiến rung chuyển, đất đá rơi lả tả. Nhưng sau tất cả, chị vẫn ngồi đó, ghi lại mọi thứ đã xảy ra. Những trang nhật ký không chỉ là câu chuyện của riêng chị, mà còn là tiếng nói của cả một thế hệ sống trong thời “hoa lửa”.

Một lần, chị viết rằng: dù chiến tranh có khốc liệt đến đâu, con người vẫn phải sống với lý tưởng và tình yêu thương. Chính niềm tin ấy giúp chị vượt qua những ngày tháng gian khổ nhất.

Ngày 22/6/1970, trong một chuyến công tác từ vùng núi Ba Tơ về đồng bằng, Bệnh xá Đức Phổ bị lính Mỹ tập kích và đồng chí Đặng Thùy Trâm anh dũng hy sinh khi chưa tròn 28 tuổi đời. Đặng Thùy Trâm đã ngoan cường chiến đấu như tinh thần của Mariuyt, của Gavơrốt trên chiến lũy thành Paris mà đồng chí từng ngưỡng mộ. Cuốn nhật ký của chị tưởng chừng đã bị lãng quên, nhưng nhiều năm sau được tìm thấy và trao lại cho gia đình. Từ đó, những dòng chữ của chị đã sống lại, khiến cả thế giới hiểu hơn về chiến tranh và con người Việt Nam.

Sau khi tập kích bắn phá Bệnh xá Đức Phổ, Fredric Whitehurst - một lính Mỹ, tại chiến trường Đức Phổ, Quảng Ngãi tìm thấy một cuốn sổ tay được bọc bằng vải, định châm lửa đốt nhưng người thông dịch của ông đã cản: "Đừng đốt. Bản thân nó đã có lửa rồi!". Nghe lời khuyên, người lính Mỹ ấy đã không đốt quyển sổ tay. Đó là cuốn nhật ký của một nữ chiến sĩ, một bác sĩ có cái tên thật đẹp: Đặng Thùy Trâm.

Đặng Thùy Trâm không phải là nhà báo theo nghĩa thông thường, nhưng chị chính là một “phóng viên của trái tim”. Những gì chị viết ra chân thật, sâu sắc và đầy cảm xúc hơn bất kỳ bản tin nào. Câu chuyện của chị giúp chúng ta hiểu rằng: giữa chiến tranh khốc liệt, vẫn luôn tồn tại lòng nhân ái, niềm tin và khát vọng hòa bình.

Khi còn là học sinh, Đặng Thùy Trâm mơ ước được làm cô giáo dạy văn đưa cái hay, cái đẹp vào tâm hồn trẻ và ví việc đó như sứ mệnh của một kỹ sư tâm hồn. Giờ đây, Nhật ký Đặng Thùy Trâm được thế hệ trẻ trân trọng đón nhận. Đặng Thùy Trâm đã trở thành người kỹ sư tâm hồn và với mỗi chúng ta tâm hồn ấy sống mãi, ngọn lửa từ trái tim đầy nhiệt huyết và yêu thương của cô sẽ còn mãi. Từ khi cuốn nhật ký được biết đến, đã có biết bao cuộc vận động, bao phong trào ý nghĩa được phát động để người trẻ hôm nay học tập và noi gương người con gái Hà Nội kiên cường, bất khuất.