Vũ Ngọc Nhạ
Vũ Ngọc Nhạ (1928–2002), tên thật Vũ Xuân Nhã, là một nhà tình báo chiến lược của Việt Nam hoạt động chủ yếu trong giai đoạn chiến tranh Việt Nam. Ông được biết đến nhiều nhất với vai trò xây dựng và điều hành mạng lưới tình báo A22, hoạt động sâu trong bộ máy chính quyền Việt Nam Cộng hòa và sau này được phong quân hàm Thiếu tướng.
Dấu mốc sự nghiệp
Ông sinh ngày 30/3/1928 tại Thái Bình, tham gia hoạt động cách mạng từ những năm 1940 và được giao nhiệm vụ chuyên trách về công tác tình báo. Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông vào miền Nam dưới vỏ bọc một giáo dân Công giáo, từng bước xây dựng quan hệ trong giới Công giáo và chính trường Sài Gòn.
Hoạt động tình báo
Điểm nổi bật trong sự nghiệp của Vũ Ngọc Nhạ là khả năng "luồn sâu, leo cao" để tiếp cận các trung tâm quyền lực. Theo các nguồn tư liệu của Việt Nam, ông từng giữ vai trò cố vấn hoặc người có ảnh hưởng trong các mối quan hệ với ba đời tổng thống của chính quyền Việt Nam Cộng hòa: Ngô Đình Diệm, Nguyễn Văn Thiệu và Dương Văn Minh. Từ vị trí này, ông cùng mạng lưới A22 thu thập nhiều tài liệu chiến lược phục vụ công tác tình báo. Những đánh giá về quy mô và hiệu quả của hoạt động này có thể khác nhau giữa các nguồn nghiên cứu lịch sử và các góc nhìn học thuật khác nhau.
Mạng lưới A22
Mạng lưới A22 do Vũ Ngọc Nhạ xây dựng gồm nhiều cộng sự hoạt động trong các cơ quan dân sự, quân sự và chính trị của chính quyền Sài Gòn. Năm 1969, mạng lưới bị phát hiện; nhiều thành viên bị bắt và Vũ Ngọc Nhạ bị tuyên án tù chung thân. Đến năm 1973, ông được trao trả theo quy định của Hiệp định Paris và tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ được giao.
Di sản
Sau năm 1975, ông tiếp tục công tác trong quân đội và được phong quân hàm Thiếu tướng vào năm 1988. Cuộc đời và hoạt động của ông trở nên phổ biến với công chúng sau khi tiểu thuyết Ông cố vấn – Hồ sơ một điệp viên được xuất bản. Vũ Ngọc Nhạ qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh năm 2002. Trong các tài liệu chính thống của Việt Nam, ông được xem là một trong những nhân vật tiêu biểu của ngành tình báo quân sự trong thời kỳ chiến tranh.
