Vũ Xuân Thiều
Vũ Xuân Thiều (1945–1972) là một phi công của Không quân Nhân dân Việt Nam, được biết đến nhiều nhất qua trận đánh đêm 28/12/1972 trong Chiến dịch “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không”. Ông được Nhà nước Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1994 vì những đóng góp và sự hy sinh trong chiến đấu.
Tiểu sử
Vũ Xuân Thiều sinh năm 1945 tại xã Hải An, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định và lớn lên tại Hà Nội. Ông từng học tại Trường THPT Chu Văn An và Đại học Bách khoa Hà Nội trước khi tình nguyện nhập ngũ năm 1965. Sau quá trình đào tạo phi công tại Liên Xô, ông trở về nước năm 1968 và phục vụ trong lực lượng tiêm kích MiG-21 của Không quân Nhân dân Việt Nam.
Trận đánh ngày 28/12/1972
Trong đợt tập kích chiến lược của Hoa Kỳ vào Hà Nội và Hải Phòng cuối năm 1972, Vũ Xuân Thiều được lệnh xuất kích từ sân bay Cẩm Thủy để đánh chặn đội hình máy bay ném bom B-52. Theo các nguồn tư liệu của Việt Nam, ông tiếp cận mục tiêu trong điều kiện tác chiến ban đêm và nhiễu điện tử rất mạnh, phóng hai tên lửa vào B-52. Sau đó, do khoảng cách quá gần hoặc chủ động tiếp tục công kích, máy bay MiG-21 của ông va chạm với chiếc B-52 và ông hy sinh. Phía Việt Nam ghi nhận đây là một chiến công bắn hạ B-52.
Tuy nhiên, các tài liệu của Hoa Kỳ đưa ra cách diễn giải khác. Một số tài liệu Mỹ cho rằng chiếc MiG-21 của Vũ Xuân Thiều đã bị máy bay hộ tống F-4 bắn hạ trước khi có thể tiêu diệt B-52, và không ghi nhận tổn thất B-52 trong sự kiện này. Vì vậy, diễn biến chính xác của trận đánh vẫn là chủ đề có những cách ghi nhận khác nhau giữa các nguồn lịch sử của hai phía.
Di sản và ghi nhận
Sau khi hy sinh ở tuổi 27, Vũ Xuân Thiều được truy tặng Huân chương Quân công hạng Ba và đến năm 1994 được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên ông được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và công trình tưởng niệm tại Hà Nội, Nam Định, Đà Nẵng, Nha Trang cùng một số địa phương khác, phản ánh sự ghi nhận đối với hình tượng người phi công hy sinh trong chiến tranh.
Ý nghĩa lịch sử
Trong lịch sử quân sự Việt Nam, Vũ Xuân Thiều là một trong những phi công gắn liền với các trận đánh B-52 trong tháng 12/1972. Hình ảnh của ông thường được nhắc đến như biểu tượng của tinh thần quyết tâm chiến đấu trong chiến dịch bảo vệ bầu trời miền Bắc, đồng thời cũng là một nhân vật mà việc tái dựng chi tiết trận không chiến được nghiên cứu và tranh luận dựa trên các nguồn tư liệu từ nhiều phía.
