“Vua đào hầm”. Câu chuyện về anh đến giờ vẫn được anh em tù Phú Quốc truyền tai nhau như một biểu tượng của lòng kiên trung.

Tôi vẫn nhớ như in về anh Đặng Thái Lập – người mà chúng tôi gọi bằng cái tên đầy kính trọng: “Vua đào hầm”. Câu chuyện về anh đến giờ vẫn được anh em tù Phú Quốc truyền tai nhau như một biểu tượng của lòng kiên trung.

Anh Lập vốn là một thiếu úy, trung đội trưởng đặc công . Nghe nói trước khi bị bắt, anh đã tham gia nhiều trận đánh lớn, từng phục kích tiêu diệt những tên ác ôn và cùng đồng đội đánh chìm tàu địch. Nhưng rồi vào cuối tháng 1 năm 1968, trong một trận chiến gần Sài Gòn, anh không may rơi vào tay giặc và bị đưa vào trại giam Biên Hòa.

Ngay khi vào tù, anh lấy tên khác là Đặng Hồng Sơn. Nhưng điều khiến chúng tôi khâm phục nhất là tinh thần không bao giờ khuất phục của anh. Đi đến đâu, anh cũng bí mật đào hầm, tìm cách tổ chức cho anh em trốn thoát. Có lần trốn được, có lần bị bắt lại, nhưng chưa bao giờ anh bỏ cuộc. Chính vì vậy mà anh em gọi anh là “Vua đào hầm”.

Cuối năm 1970, địch đưa anh ra trại giam Phú Quốc – nơi khắc nghiệt nhất. Vậy mà ngay ngày đầu tiên đến, anh đã âm thầm quan sát địa hình. Tôi còn nhớ hôm đó, anh nhìn rất lâu vào một hố rác gần khu trại. Và chỉ đến hôm sau thôi, bọn cai ngục đã phát hiện một đoạn hầm dài khoảng 4 mét được đào ngay tại đó. Chúng nổi điên lên.

Một tên chỉ điểm đã tố cáo đúng số tù của anh – 3278. Bọn cai ngục lập tức lùa toàn trại ra điểm danh, đe dọa nếu không ai nhận sẽ đàn áp tất cả. Cuối cùng, anh Lập cùng 6 người khác đứng ra. Họ bị đánh đập dã man, máu me đầy người, quần áo rách nát.

Nhưng điều khiến tôi không bao giờ quên là sau khi trở về trại, anh vẫn tiếp tục đào hầm. Như thể đó là lẽ sống của anh. Đối với anh, đào hầm không chỉ là trốn thoát – mà là trở về với tự do, với đồng đội, với Tổ quốc.

Lần cuối cùng, khi anh đang đào thì bị bắt quả tang. Bọn cai ngục tra tấn anh dã man, bắt anh khai ra tổ chức trong trại. Nhưng anh chỉ nói một câu:
“Chỉ có mình tôi làm, không có ai khác.”

Chúng không tin, liền tống anh vào khu biệt giam. Tôi nghe kể lại rằng chúng dùng búa gõ bật từng móng tay của anh. Tên cai ngục còn nói chỉ cần anh hứa không đào hầm nữa thì sẽ tha. Nhưng anh Lập đã trả lời dứt khoát:
“Còn sống, tôi còn đào.”

Câu nói ấy như một lời thách thức. Anh còn dồn hết sức lực, đạp thẳng vào một tên cai ngục đứng gần.

Chính từ lúc đó, bọn chúng càng trở nên tàn bạo hơn. Chúng đục xương bánh chè, đóng đinh vào khuỷu tay, khuỷu chân anh. Mỗi lần đóng đinh, chúng lại hỏi: “Còn đào hầm không?”
Và lần nào anh cũng trả lời: “Có.”

Đến cuối cùng, không khuất phục được anh, chúng đóng đinh xuyên qua đầu anh. Rồi vứt anh trở lại trại giam như một món đồ vô tri.

Chỉ khoảng 15 phút sau… anh hy sinh.

Chúng tôi khi ấy không ai cầm được nước mắt. Nhưng trong nỗi đau ấy, lại có một niềm tự hào sâu sắc. Anh Lập đã ra đi, nhưng tinh thần của anh thì không bao giờ chết.

Đối với chúng tôi, anh không chỉ là “Vua đào hầm”…
mà còn là biểu tượng của lòng dũng cảm, của ý chí không bao giờ khuất phục