Vua Gia Long - Vị hoàng đế đầu tiên triều nhà Nguyễn, hành trình 25 năm bôn tẩu và dấu ấn quốc hiệu Việt Nam

Vua Gia Long (1762 – 1820), tên thật là Nguyễn Phúc Ánh (Nguyễn Ánh), là vị hoàng đế sáng lập ra triều đại nhà Nguyễn — triều đại phong kiến cuối cùng trong lịch sử Việt Nam, trị vì từ năm 1802 đến khi qua đời.

Nguyễn Phúc Ánh sinh năm 1762 tại Phú Xuân (Huế), là con trai thứ ba của Nguyễn Phúc Luân (Hoàng tử được định ngôi Chúa) và bà Nguyễn Thị Thoa. Cũng là cháu của vị chúa Nguyễn cuối cùng ở Đàng Trong.

Năm 1777,khi ông 15 tuổi, quân Tây Sơn đánh chiếm Gia Định và tàn sát dòng họ Nguyễn Phúc. Cả Chúa Nguyễn Phúc Thuần và Nguyễn Phúc Dương đều bị giết, Nguyễn Ánh là một trong những người may mắn trốn thoát khỏi sự truy sát.

Năm 1778, ông hội quân khôi phục Gia Định. Đến năm 1780 (khi mới 18 tuổi), Nguyễn Ánh chính thức xưng Nguyễn Vương tại Gia Định và bắt đầu cuộc chiến 25 năm với Tây Sơn để khôi phục lại cơ nghiệp của dòng tộc

Trong những năm 20 tuổi, ông liên tục bị quân Tây Sơn (đặc biệt là Nguyễn Huệ) đánh bại, phải nhiều lần dạt ra các đảo Phú Quốc, Thổ Chu rồi sang Xiêm La (Thái Lan) lánh nạn và tìm lực lượng hỗ trợ.

Sau nhiều thất bại lớn và phải cầu viện sự giúp đỡ của Xiêm La và Pháp, ông giữ vững được Nam Hà và đến năm 1802 thì đánh bại quân Tây Sơn, lên ngôi hoàng đế, thống nhất Việt Nam sau nhiều thế kỷ nội chiến.

Tận dụng thời cơ triều đại Tây Sơn suy yếu sau khi vua Quang Trung qua đời, Nguyễn Ánh tiến hành cuộc tổng phản công lớn. Năm 1802, ông đánh bại hoàn toàn lực lượng Tây Sơn, thu phục lại toàn bộ bờ cõi từ Bắc chí Nam, chính thức lên ngôi Hoàng đế tại Phú Xuân, lấy niên hiệu là Gia Long (ghép từ Gia Định và Thăng Long, biểu tượng cho sự nối liền hai miền đất nước).

Đặc biệt, vào năm 1804, Vua Gia Long chính thức tuyên bố quốc hiệu Việt Nam với nhà Thanh và toàn thế giới. Dưới sự trị vì của ông, lần đầu tiên trong lịch sử, một vương triều Việt Nam nắm giữ quyền quản lý một dải giang sơn hoàn chỉnh, nối liền từ Mụn Cà Mau đến Móng Cái. Ông cũng là vị vua khẳng định và thực thi chủ quyền triệt để đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thông qua việc thành lập Đội Hoàng Sa và gửi quân ra khảo sát, đo đạc, cắm cờ chủ quyền.

Đứng trước một đất nước vừa bước ra khỏi nhiều thế kỷ chia cắt và chiến tranh, Vua Gia Long đã triển khai nhiều chính sách đặt nền móng cho sự ổn định lâu dài. Để quản lý vùng lãnh thổ rộng lớn, ông chia cả nước thành Bắc Thành, Gia Định Thành và các Trực doanh do triều đình trực tiếp cai quản tại trung ương (Phú Xuân). Cho ban hành bộ Hoàng Việt luật lệ (thường gọi là Luật Gia Long) gồm 398 điều để thiết lập kỷ cương xã hội. Ông cho khôi phục lại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, mở các kỳ thi Hương để chọn lựa nhân tài cho đất nước. Đưa Việt Nam trở thành một cường quốc quân sự hùng mạnh tại khu vực Đông dưỡng thời bấy giờ, giữ vững độc lập với phương Bắc và mở rộng ảnh hưởng sang khu vực lân bang.

Nhìn lại toàn bộ hành trình của Vua Gia Long, hậu thế không chỉ học được bài học về chí khí kiên cường vượt qua muôn vàn nghịch cảnh để chạm tới thành công, mà còn nhận ra lời khuyên sâu sắc về quản trị và đối ngoại. Trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước, việc tranh thủ nguồn lực bên ngoài là phương cách cần thiết lúc nguy nan, nhưng điểm tựa bền vững nhất vẫn phải xuất phát từ nội lực dân tộc và sự đồng lòng của nhân dân. Bài học về sự vẹn toàn lãnh thổ và giữ gìn danh xưng Việt Nam thiêng liêng mà Vua Gia Long để lại chính là lời nhắc nhở thế hệ hôm nay luôn phải trân trọng giá trị của hòa bình, sự thống nhất và chủ quyền quốc gia.