VUA HÀM NGHI (1871 – 1943): VỊ MINH QUÂN YÊU NƯỚC VÀ NGỌN CỜ ĐẦU CỦA PHONG TRÀO CẦN VƯƠNG

VUA HÀM NGHI (1871 – 1943): VỊ MINH QUÂN YÊU NƯỚC VÀ NGỌN CỜ ĐẦU CỦA PHONG TRÀO CẦN VƯƠNG

1. Tuổi thơ bình dị và cơ duyên lên ngai vàng giữa bão táp lịch sử

Vua Hàm Nghi tên thật là Nguyễn Phúc Ưng Lịch, sinh ngày 3 tháng 8 năm 1871 tại Kinh thành Huế. Ông là con thứ năm của Kiên Thái Vương Nguyễn Phúc Hồng Cai và bà Phan Thị Nhàn. Trước khi bước lên ngai vàng, Ưng Lịch sống một cuộc đời giản dị, gần gũi với tầng lớp bình dân trong dân gian thay vì chốn cung điện nhung lụa.

Năm 1884, sau sự kiện vua Kiến Phúc đột ngột qua đời, triều đình Huế rơi vào cảnh khủng hoảng nghiêm trọng trước sự can thiệp thô bạo của thực dân Pháp. Phái chủ chiến do Phụ chính đại thần Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường đứng đầu đã quyết định đưa Ưng Lịch – khi ấy mới 13 tuổi – lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu là Hàm Nghi. Trở thành hoàng đế giữa thời kỳ vận mệnh quốc gia ngàn cân treo sợi tóc, vị vua trẻ tuổi sớm bộc lộ phong thái trầm tĩnh, khảng khái và ánh mắt cương nghị, không chịu khuất phục trước sự hống hách của quân xâm lược phương Tây.

2. Cuộc binh biến Kinh thành Huế và ngọn lửa Chiếu Cần Vương

Đêm mùng 4 rạng sáng ngày 5 tháng 7 năm 1885 (tức đêm 22 rạng 23 tháng 5 năm Ất Dậu), phái chủ chiến nổ súng tấn công đồn Mang Cá và tòa Khâm sứ Pháp tại Huế nhằm giành lại thế chủ động. Tuy nhiên, trước ưu thế vũ khí hiện đại của đối phương, cuộc phản công thất bại. Tôn Thất Thuyết quyết định rước vua Hàm Nghi cùng Tam cung rời bỏ Kinh thành, xuất bôn lên chiến khu Tân Sở (Quảng Trị) để tổ chức kháng chiến lâu dài.

Tại Tân Sở, ngày 13 tháng 7 năm 1885, dưới danh nghĩa vua Hàm Nghi, bản Chiếu Cần Vương lịch sử đầu tiên được ban bố khắp cả nước:

• Hiệu triệu toàn dân đánh giặc: Chiếu chỉ vạch trần dã tâm cướp nước của thực dân Pháp, khẳng định tinh thần tự chủ và kêu gọi sĩ phu, văn thân cùng bách tính muôn nơi đồng lòng phò vua giúp nước.

Dù tuổi đời còn nhỏ, vua Hàm Nghi đã kiên cường chịu đựng mọi gian khổ nơi núi rừng heo hút, từ Tân Sở (Quảng Trị) dời sang miền tây Quảng Bình, Hà Tĩnh. Ông dứt khoát từ chối mọi lời dụ dỗ, chiêu hàng của giặc Pháp, quyết tâm bám trụ cùng nghĩa quân.

3. Khí tiết bất khuất khi sa vào tay giặc và chuỗi ngày lưu đày bi tráng

Tháng 11 năm 1888, do sự phản bội của tên tay sai Trương Quang Ngọc, vua Hàm Nghi bị địch vây bắt tại vùng rừng núi Tuyên Hóa (Quảng Bình). Khi bị bắt, vị hoàng đế 17 tuổi vẫn giữ trọn tư thế hiên ngang, dõng dạc mắng nhiếc kẻ phản bội và khẳng định dứt khoát tư cách hoàng đế yêu nước, không thừa nhận bất cứ chức vị bù nhìn nào do giặc xếp đặt.

Không thể khuất phục được ý chí của nhà vua, thực dân Pháp quyết định đưa ông đi đày biệt xứ sang Algiers (thủ đô của Algérie, Bắc Phi). Suốt hơn nửa thế kỷ sống nơi đất khách quê người, vua Hàm Nghi vẫn một lòng hướng về quê hương nguồn cội:

• Giữ trọn cốt cách dân tộc: Ông kiên quyết giữ nếp sống, y phục truyền thống Việt Nam với áo dài, khăn đóng, búi tóc củ hành và từ chối học tiếng Pháp trong những năm đầu lưu đày.

Vua Hàm Nghi qua đời ngày 14 tháng 1 năm 1943 tại Algiers vì bạo bệnh, hưởng thọ 72 tuổi.

4. Tấm gương kiên trung bất tử của Cố đô Huế

Vua Hàm Nghi là biểu tượng ngời sáng cho tinh thần xả thân vì độc lập dân tộc của triều Nguyễn, một tấm gương "thà chết vinh còn hơn sống nhục". Ông không chọn ngai vàng nhung lụa làm nơi an thân trong cảnh nô lệ, mà sẵn sàng bước vào chốn rừng thiêng nước độc, cùng bách tính chia sẻ gian lao để bảo vệ giang sơn xã tắc.

Hình ảnh vị vua trẻ tuổi đứng giữa đại ngàn Trường Sơn ban chiếu Cần Vương mãi mãi là trang sử vàng son chói lọi trong lịch sử dân tộc. Tinh thần quật cường của vua Hàm Nghi là niềm tự hào lớn lao của vùng đất Cố đô Huế, tiếp thêm ngọn lửa nhiệt huyết, lòng tự tôn dân tộc cho các thế hệ trẻ hôm nay trên con đường học tập, lao động và bảo vệ Tổ quốc.