Vũng Đục – nơi ghi dấu sự hy sinh của những chiến sĩ cách mạng Vùng mỏ
Khu di tích và danh thắng Vũng Đục, thuộc phường Cẩm Đông, TP Cẩm Phả, rộng khoảng 10.000m², là một quần thể gồm đền, đài, hang động, tập trung tại núi Bàn Cờ, bên bờ vịnh Bái Tử Long thơ mộng. Đây là nơi tưởng nhớ công ơn của những chiến sĩ cách mạng đã ngã xuống cho sự nghiệp giải phóng Vùng mỏ, đồng thời là địa chỉ giáo dục lòng yêu nước, tinh thần đấu tranh kiên cường của cha ông cho thế hệ hôm nay.
Trong những năm 1948-1949, thực dân Pháp đã bắt hàng trăm đoàn viên công đoàn, thanh niên cứu quốc và những người dân yêu nước ở khu mỏ. Chúng tra tấn dã man, đưa nhiều người vào bao tải, dùng thuyền chở ra Vũng Đục và dìm sống xuống biển. Nhiều người trong số họ còn trẻ, tràn đầy sức sống, có cả lãnh đạo cốt cán và quần chúng yêu nước.
Trong số những nạn nhân, nổi bật là 8 nữ liệt sĩ được xác định trong hồ sơ Ban Thường vụ Công đoàn mỏ Cẩm Phả năm 1959, gồm: Nguyễn Thị Tý, Phạm Thị Tỵ, Đoàn Thị Mão, Nguyễn Thị Bích, Trần Thị Thu, Phạm Thị Ngọ, Phạm Thị Xuyến, Trần Thị Nga. Sự hy sinh của họ đã được nhà thơ Huy Cận khắc họa trong bài thơ “Năm người con gái anh hùng Cẩm Phả” đăng trên Báo Nhân Dân, với lời đề dẫn kể lại tấm gương dũng cảm chống bạo lực của các nữ chiến sĩ. Sau khi bài thơ được Bác Hồ xem, Người đã gửi 5 huy hiệu về cho Ủy ban thị xã Cẩm Phả để tặng các gia đình của 5 nữ liệt sĩ được nhắc đến trong bài thơ.
Theo sách “Lịch sử phong trào công nhân và công đoàn tỉnh Quảng Ninh”, số người hy sinh thực tế còn lớn hơn: trong 61 người bị bắt, 52 người bị giết, trong đó có 30 người bị dìm xuống Vũng Đục, gồm 8 phụ nữ. Bảo tàng Quảng Ninh còn lưu giữ nhiều hiện vật gợi nhớ sự kiện này: chiếc áo bà ba của chị Nguyễn Thị Tý, hòn đá, và hai sợi dây điện được thực dân Pháp dùng để nhấn chìm các chiến sĩ.
Để tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ, Đảng bộ và nhân dân TP Cẩm Phả đã xây dựng Đài tưởng niệm ngay dưới chân núi Bàn Cờ, nơi diễn ra sự hy sinh của các chiến sĩ. Phía sau đài là những bức phù điêu cỡ lớn, miêu tả hình ảnh anh dũng của họ. Ngôi đền liệt sĩ Vũng Đục rộng khoảng 3.000m², được xây dựng theo hình chữ Đinh, với cổng tam quan, hai nhà bia ghi công lao, cùng các công trình phụ trợ Tả vu – Hữu vu, nhắc nhở mọi người về một thời kháng chiến hào hùng của quân và dân Vùng mỏ.
Năm 1999, khu di tích Vũng Đục được xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh. Ông Phạm Thạnh, sáng lập Công ty CP Vũng Đục – đơn vị khai thác du lịch tại đây, đề xuất:
“Di tích ghi dấu những hy sinh của các anh hùng liệt sĩ xứng tầm là di tích cấp quốc gia. Chúng tôi mong ngành văn hóa và thành phố lập hồ sơ đề nghị xếp hạng cấp quốc gia cho di tích này”.
Vũng Đục hôm nay không chỉ là địa danh, mà còn là biểu tượng của tinh thần quật cường, bất khuất, nhắc nhở các thế hệ hôm nay và mai sau về giá trị của độc lập, tự do và lòng yêu nước sâu sắc.
