“Vườn không nhà trống” và cuộc phản công
Khi quân Mông Cổ chiếm Thăng Long, họ phát hiện kinh thành gần như trống rỗng. Nhà Trần đã chủ động đưa người và lương thực ra khỏi khu vực, khiến quân địch gặp khó khăn về hậu cần.
Một trong những yếu tố góp phần làm thay đổi cục diện chiến tranh năm 1258 là kế sách “thanh dã”, thường được hiểu là chủ động làm cho vùng đất quân địch chiếm đóng không còn nguồn cung cấp thuận lợi.
Sau khi Trần Thái Tông quyết định rút khỏi Thăng Long, quân Mông Cổ tiến vào kinh thành. Nhưng họ không có được điều mà một đội quân xâm lược thường cần: lương thực và nguồn cung tại chỗ.
Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết quân Mông Cổ tiến vào thành mới phát hiện kinh thành trống rỗng; việc thiếu lương thực và gặp sự chống trả của nhân dân khiến họ ngày càng khó khăn.
Trong khi đó, lực lượng chủ lực nhà Trần không bị tiêu diệt. Trần Thái Tông và triều đình có thời gian tập hợp, củng cố quân đội.
Điều này tạo ra sự thay đổi quan trọng về tương quan lực lượng. Quân Mông Cổ tuy chiếm được kinh thành nhưng lại bị cô lập. Quân Trần tuy tạm thời rút lui nhưng càng lúc càng chủ động.
Đến cuối tháng 1/1258, thời cơ phản công xuất hiện.
Trần Thái Tông cùng thái tử Trần Hoảng trực tiếp chỉ huy quân thủy bộ tiến về Đông Bộ Đầu. Quân Mông Cổ bị đánh bất ngờ và phải tháo chạy.
Câu chuyện cho thấy một bài học quân sự quan trọng của cuộc kháng chiến: giữ được lực lượng đôi khi quan trọng hơn giữ một thành phố.
