VƯƠNG THỪA VŨ: Từ làng quê Vĩnh Ninh đến Thủ đô hoa lửa

Trung tướng Vương Thừa Vũ: Người con Hà Nội, chiến đấu vì Thủ đô anh hùng, Tổ quốc linh thiêng

Có những người gắn bó với một thành phố bằng nơi mình sinh ra, có những người gắn bó bằng những năm tháng cống hiến, chiến đấu và trở về. Với Trung tướng Vương Thừa Vũ, Hà Nội vừa là quê hương, vừa là nơi ghi dấu những chặng đường quan trọng nhất trong cuộc đời binh nghiệp của ông. Từ những ngày khói lửa cuối năm 1946 đến buổi sáng lịch sử 10/10/1954, dấu ấn của vị tướng quê làng Vĩnh Ninh đã trở thành một phần ký ức của Thủ đô.

Người con làng Vĩnh Ninh và mối duyên sâu nặng với Thủ đô

Ở thôn Vĩnh Ninh, xã Vĩnh Quỳnh, huyện Thanh Trì, Hà Nội, Trung tướng Vương Thừa Vũ vẫn được nhắc đến như một người con quê hương có nhiều đóng góp cho lịch sử dân tộc. Ông tên thật là Nguyễn Văn Đồi, sinh ngày 24/12/1910 và mất năm 1980. Trong cuộc đời hoạt động cách mạng, ông đảm nhiệm nhiều trọng trách trong Quân đội nhân dân Việt Nam, nổi bật là Chỉ huy trưởng Mặt trận Hà Nội trong những ngày đầu Toàn quốc kháng chiến và Chủ tịch Ủy ban Quân chính thành phố khi Thủ đô được tiếp quản năm 1954. Những dấu mốc ấy khiến tên tuổi ông gắn bó mật thiết với lịch sử hiện đại của Hà Nội.

Sinh ra trong một giai đoạn đất nước còn nhiều biến động, ông từng trải qua những năm tháng mưu sinh xa quê, sang Vân Nam, Trung Quốc cùng gia đình, rồi học tập và tham gia hoạt động cách mạng. Năm 1941, ông trở về nước, tham gia phong trào cứu nước và bị thực dân Pháp bắt giam. Sau khi vượt ngục, ông tiếp tục hoạt động cách mạng, từng bước trưởng thành qua thực tiễn chiến đấu và công tác quân sự. Con đường ấy đã đưa người con của làng Vĩnh Ninh trở lại với Hà Nội trong một thời khắc đặc biệt: khi vận mệnh của Thủ đô và chính quyền cách mạng non trẻ đứng trước thử thách lớn.

Hà Nội trong 60 ngày đêm khói lửa

Tháng 12/1946, cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ. Hà Nội bước vào những ngày chiến đấu quyết liệt, khi quân và dân thành phố phải đối mặt với lực lượng Pháp có ưu thế về quân số, vũ khí và trang bị. Trong hoàn cảnh ấy, Vương Thừa Vũ được giao làm Chỉ huy trưởng Mặt trận Hà Nội, trực tiếp tổ chức và chỉ huy cuộc chiến đấu bảo vệ thành phố.

Trong 60 ngày đêm chiến đấu, từ ngày 19/12/1946 đến ngày 17/2/1947, ông chỉ đạo lực lượng vũ trang phối hợp với các đội tự vệ, tổ chức nhiều cách đánh linh hoạt trong lòng thành phố. Phương thức tác chiến kết hợp lực lượng bên trong nội thành với lực lượng bên ngoài, đánh địch ở nhiều vị trí và tìm cách bảo toàn lực lượng đã góp phần kìm chân quân Pháp, tạo thời gian cần thiết để Trung ương và các lực lượng kháng chiến chuẩn bị cho cuộc chiến đấu lâu dài.

Đằng sau những phương án tác chiến là một Hà Nội không chỉ có đường phố, nhà cửa và các công trình, mà còn có những khu dân cư, những gia đình và cuộc sống của người dân cần được bảo vệ. Bởi vậy, chỉ huy chiến đấu ở Hà Nội không đơn thuần là bài toán quân sự. Đó còn là việc tổ chức lực lượng giữa không gian đô thị đông dân, bảo vệ cơ sở cách mạng và tìm cách giảm thiểu tổn thất trong điều kiện chiến tranh khốc liệt.

Trong những ngày ấy, Vương Thừa Vũ gắn bó với Hà Nội bằng trách nhiệm của người chỉ huy trên một mặt trận quan trọng. Thành phố mà ông hiểu từng địa bàn, từng tuyến đường và các cửa ô không chỉ là một vị trí chiến lược cần giữ vững, mà còn là nơi có người dân đang cùng bộ đội trải qua những tháng ngày gian khó. Những quyết định quân sự của ông vì thế đã góp phần tạo nên một chương đặc biệt trong lịch sử kháng chiến của Thủ đô.

Lời hẹn ngày trở về và buổi sáng lịch sử 10/10/1954

Nếu những ngày cuối năm 1946 ghi dấu Vương Thừa Vũ trong vai trò người chỉ huy bảo vệ Hà Nội, thì ngày 10/10/1954 lại đánh dấu sự trở về của ông trong đoàn quân chiến thắng.

Sau Chiến thắng Điện Biên Phủ, Hiệp định Genève được ký kết, mở đường cho việc tiếp quản Thủ đô. Trên cương vị Đại đoàn trưởng Đại đoàn 308, ông chỉ huy lực lượng tiến về Hà Nội và được giao làm Chủ tịch Ủy ban Quân chính thành phố, cùng Phó chủ tịch Trần Duy Hưng tổ chức tiếp quản.

Sáng 10/10/1954, các cánh quân tiến vào thành phố giữa rừng cờ hoa và sự chào đón của đông đảo người dân. Những tuyến phố từng chứng kiến cuộc chiến đấu năm xưa giờ trở thành nơi đón bước chân của đoàn quân trở về. Đặc biệt, Trung đoàn Thủ đô, đơn vị từng chiến đấu trong những ngày đầu kháng chiến rồi rút khỏi thành phố để bảo toàn lực lượng, nay trở lại trong ngày giải phóng.

Vương Thừa Vũ kể lại niềm xúc động khi đoàn quân tiến sâu vào Hà Nội, gặp lại những con phố và người dân sau tám năm xa cách. Ông cũng nhắc đến thời khắc đọc thư Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi đồng bào Thủ đô tại lễ chào cờ lịch sử. Đó không chỉ là nghi thức tiếp quản một thành phố, mà còn là khoảnh khắc đánh dấu sự trở về của chính quyền cách mạng và mở đầu một thời kỳ mới trong đời sống Hà Nội.

Ngày hôm ấy, Vương Thừa Vũ không chỉ trở về với tư cách một người con của Thủ đô. Ông còn mang trên vai trách nhiệm tổ chức công việc của thành phố trong những ngày đầu sau giải phóng. Từ việc tiếp quản các cơ quan, công sở đến phối hợp giải quyết những vấn đề liên quan đến đời sống nhân dân, nhiệm vụ của Ủy ban Quân chính đòi hỏi sự nghiêm túc, thận trọng và khả năng tổ chức trong một hoàn cảnh chuyển tiếp đặc biệt.

Với ông, trở về Hà Nội vì thế không phải là điểm kết thúc của một lời hẹn trong chiến tranh, mà là sự tiếp nối của trách nhiệm đối với thành phố: từ bảo vệ Thủ đô đến góp phần đưa cuộc sống nơi đây trở lại ổn định.

Một vị tướng và câu chuyện đi bộ về làng

Nếu chiến công giúp người ta nhớ đến Vương Thừa Vũ trong những trang sử lớn, thì câu chuyện về cách ông trở về quê hương lại gợi ra một khía cạnh gần gũi hơn trong chân dung vị tướng.

Bài viết Đi bộ về làng đăng trên Báo Quân đội nhân dân năm 2016 kể rằng, mỗi lần về thôn Vĩnh Ninh, ông thường cho xe dừng ở cuối làng rồi đi bộ qua cánh đồng để về nhà. Khi người lái xe thắc mắc, ông giải thích rằng lâu lâu mới được về thăm làng, ông muốn đi bộ để ngắm cảnh, vơi nỗi nhớ quê và giữ tình cảm thân thiết, gần gũi với mọi người.

Những người dân trong làng thường biết ông là người làm việc trong quân đội, nhưng không phải ai cũng biết đầy đủ cấp bậc và trọng trách mà ông đảm nhiệm. Khi nghe những chuyện vui buồn của bà con, ông tìm đến hỏi han, chia sẻ. Hình ảnh ấy được lưu lại trong ký ức địa phương như một biểu hiện của nếp sống giản dị, không xa cách với những người hàng xóm nơi quê nhà.

Câu chuyện đi bộ về làng có ý nghĩa đặc biệt khi nhìn từ mối quan hệ giữa ông và Hà Nội. Thủ đô đối với ông không chỉ là không gian của những chiến dịch, những quyết định quân sự hay các buổi lễ trọng thể. Hà Nội còn được tạo nên từ những làng quê ngoại thành, những cánh đồng, con đường và cộng đồng dân cư mà ông đã gắn bó từ thuở nhỏ.

Trong cách trở về ấy, có thể thấy một mối liên hệ bền chặt giữa người tướng lĩnh và nơi chôn nhau cắt rốn. Dù đảm nhiệm những cương vị quan trọng, ông vẫn dành thời gian đi trên con đường làng, quan tâm đến những điều bình dị trong đời sống của người dân. Đó là chi tiết đời thường nhưng giàu sức gợi, giúp hình dung một con người không chỉ được ghi nhớ bởi quân hàm hay chức vụ, mà còn bởi cách giữ gìn mối quan hệ với cộng đồng quê hương.

Hà Nội lưu giữ dấu ấn của người tướng lĩnh

Sau ngày tiếp quản Thủ đô, Vương Thừa Vũ tiếp tục đảm nhiệm nhiều chức vụ trong quân đội, trong đó có Phó tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam. Năm 1974, ông được phong quân hàm Trung tướng. Ông qua đời năm 1980, để lại những dấu ấn trong lịch sử xây dựng và chiến đấu của quân đội cũng như trong tiến trình lịch sử Hà Nội.

Ngày nay, dấu ấn của ông vẫn hiện diện trong không gian tưởng niệm và đời sống của thành phố. Nhà lưu niệm Trung tướng Vương Thừa Vũ tại thôn Vĩnh Ninh là nơi lưu giữ ký ức về người con của địa phương. Tháng 10/2024, đoàn đại biểu thành phố Hà Nội đã đến dâng hương tưởng niệm ông tại đây, nhân dịp kỷ niệm 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô. Tên ông cũng được đặt cho một tuyến phố ở Hà Nội, góp phần đưa ký ức về vị tướng đến gần hơn với các thế hệ cư dân thành phố.

Những dấu ấn ấy không chỉ nhắc lại một sự nghiệp quân sự, mà còn gợi nhớ mối liên hệ giữa lịch sử lớn của Thủ đô với cuộc đời của một người con sinh ra từ làng quê ngoại thành. Hà Nội đã ghi dấu những năm tháng chiến đấu và ngày trở về của ông; ngược lại, những đóng góp của ông cũng trở thành một phần trong ký ức lịch sử của Hà Nội.

Từ làng Vĩnh Ninh đến Thủ đô, một mối gắn bó không phai

Nhìn lại cuộc đời Trung tướng Vương Thừa Vũ, có thể nhận ra hai phương diện gắn bó với Hà Nội luôn song hành: trách nhiệm của người chỉ huy trước vận mệnh thành phố và tình cảm của người con dành cho quê hương.

Ở mặt trận Hà Nội năm 1946, ông gắn bó với thành phố bằng những quyết định quân sự trong hoàn cảnh khắc nghiệt. Ngày 10/10/1954, ông trở về giữa niềm vui của người dân, đảm nhận trách nhiệm tiếp quản và tổ chức công việc của Thủ đô. Trong đời thường, câu chuyện đi bộ qua cánh đồng để về làng lại cho thấy một cách gắn bó khác: lặng lẽ, gần gũi và bắt đầu từ những điều thân thuộc.

Một thành phố không chỉ được làm nên bởi những con đường, những công trình hay các mốc son lịch sử. Thành phố còn sống trong ký ức của những con người đã đi qua chiến tranh, trong những lời kể được truyền lại qua nhiều thế hệ và trong cách cộng đồng gìn giữ hình ảnh những người từng cống hiến cho nơi này.

Với Trung tướng Vương Thừa Vũ, Hà Nội là nơi ông chiến đấu, trở về và để lại dấu ấn. Còn Vĩnh Ninh là miền quê nhắc ông nhớ về nguồn cội. Hai không gian ấy không tách rời nhau, mà cùng tạo nên chân dung một vị tướng có cuộc đời gắn với những bước ngoặt của Thủ đô, đồng thời vẫn giữ mối liên hệ gần gũi với làng quê đã nuôi dưỡng mình.

Bởi vậy, khi nhắc đến Vương Thừa Vũ, người ta không chỉ nhớ đến vị chỉ huy Mặt trận Hà Nội hay người đứng đầu Ủy ban Quân chính trong ngày tiếp quản Thủ đô. Người ta còn có thể nhớ đến một người trở về làng bằng đôi chân của mình, đi qua cánh đồng quen thuộc để tìm lại cảm giác gần gũi với quê hương. Chính những chi tiết như thế làm cho lịch sử trở nên gần gũi hơn, và giúp câu chuyện về một vị tướng tiếp tục sống

trong ký ức của Hà Nội hôm nay.