xã cửa dương

Chiều muộn, con thuyền nhỏ lặng lẽ xuôi theo dòng Dương Đông. Mặt nước phẳng như gương phản chiếu màu trời cuối ngày. Tôi ngồi bên ông ngoại, người đã ngoài tám mươi tuổi, lặng nghe tiếng chèo khua nhẹ.

Ông chỉ tay về phía thượng nguồn.

– Cháu có biết vì sao nơi này gọi là Dương Đông không?

Tôi lắc đầu.

Ông cười hiền.

– Ngày xưa, khi người Việt rời quê vào Nam tìm đất sống, họ gặp con sông này quanh năm nước ngọt. Ghe buôn đi ngang đều ghé lấy nước. Dần dần người dân dựng nhà, lập xóm. Rồi cái tên Dương Đông theo họ suốt bao đời.

Ông kể, vùng đất Cửa Dương hôm nay vốn là nơi rừng núi nối tiếp nhau từ Gành Dầu đến tận sông Dương Đông. Những ngọn núi như Khu Tượng, Chóp Chài, Cầu Ké, Ông Phụng… đứng sừng sững giữa màu xanh bạt ngàn. Rừng nhiều đến mức ban ngày cũng chỉ có vài tia nắng lọt xuống.

Ngày ấy, người đến đây chẳng phải vì giàu có.

Có người trốn sự áp bức của chế độ phong kiến.

Có người nghèo khổ, tha hương kiếm kế sinh nhai.

Có người yêu nước, tìm nơi gây dựng cuộc sống tự do.

Tất cả gặp nhau trên mảnh đất Cửa Dương.

Ông ngoại bảo:

– Chính những con người ấy đã làm nên tính cách của Cửa Dương. Họ chịu thương, chịu khó và chẳng bao giờ khuất phục.

Tôi nhìn dòng nước lững lờ chảy.

Ngày nay, hai bên bờ đã có đường lớn, nhà cửa đông đúc, khách du lịch qua lại tấp nập. Nhưng trong mắt ông, con sông vẫn như thuở ban đầu.

Ông nhặt một viên sỏi, ném nhẹ xuống nước.

– Dòng sông này từng nuôi sống bao thế hệ. Sau này, nó còn chứng kiến những năm tháng kháng chiến. Bao người đi qua rồi không trở lại. Nhưng con sông vẫn ở đây, kể chuyện bằng chính sự lặng lẽ của mình.

Tôi bất giác cúi đầu.

Có những trang sử không viết bằng mực.

Chúng được viết bằng bước chân của những người đi mở đất, bằng những mái chèo xuôi ngược trên dòng Dương Đông và bằng tình yêu dành cho quê hương.

Con sông vẫn chảy.

Như ký ức của Cửa Dương, chẳng bao giờ cạn