xã hàm ninh (7)

PHÁT TRIỂN PHONG TRÀO CHIẾN TRANH
NHÂN DÂN, CHIẾN TRANH DU KÍCH, 1960 -1965

Kết quả thực hiện chủ trương của Huyện ủy có tác dụng hỗ trợ cho phong trào đấu tranh chính trị trong xã, cán bộ cách mạng có điều kiện thuận lợi bám dân, bám địa bàn để hoạt động, giữ vững cơ sở và phong trào cách mạng ở xóm, ấp, phát triển lực lượng đấu tranh vũ trang. Năm 1959 Huyện ủy rút Trương Vĩnh Thới (Năm Sĩ), Xã Đội trưởng Hàm Ninh, về Đội Bảo vệ Huyện ủy, Lâm Văn Lến (Hai Bá) về Đội Giao liên tuyến Cao Miên để tập trung lo hàng hóa, lương thực cho huyện. Tháng 7 năm 1961, Lâm Văn Đe (Ba Tiền) được Huyện ủy đưa về tỉnh học chính trị, sau đó điều động, phân công về công tác tại Văn phòng Huyện ủy. Chi bộ Hàm Ninh vắng đi những cán bộ, đảng viên cốt cán lúc bấy giờ. Chi ủy xã được kiện toàn (tháng 11 năm 1961 đến cuối năm 1962) phân công như sau:

- Võ Đông Lâm (Hai Thảo): Bí thư chi bộ

- Lê Văn Nhúm (Tư Hòa): Phó Bí thư (11/1961- 4/1962)⁽¹⁾

(1) Tháng 4-1962 Lê Văn Nhúm (Tư Hòa) bị kỷ luật, phải đưa ra khỏi chi ủy; Hà Văn Bây (Tám Phương) thay làm Phó Bí thư chi bộ.

- Hà Văn Bây (Tám Phương): Chi ủy viên

- Nguyễn Văn Sung (Tám Đảo): Chi ủy viên

- Nguyễn Văn Nhan (Tư Điệp): Chi ủy viên.

Thời điểm này (1960), Phú Quốc mới được tiếp thu Nghị quyết 15 của Trung ương Đảng. Huyện ủy chính thức tiến hành thành lập đơn vị vũ trang của huyện và công khai các hoạt động vũ trang. Các xã cũng được chỉ đạo hình thành tiểu đội du kích, các tiểu tổ dân quân. Huyện ủy phân công Nguyễn Văn Nhan (TưĐiệp) trở lại chi bộ xã Hàm Ninh, bổ sung làm chi ủy viên, phụ trách xây dựng phong trào chiến tranh du kích của xã.

Chính quyền Phú Quốc không chế, dồn dân Bãi Bổn về lập ấp chiến lược ở Rạch Hàm; một số bà con chạy vào Hòn Tre, Hà Tiên. Trong khu quy khu được bố trí: khu A là các gia đình có con, có chồng là Việt cộng nằm vùng; khu B -gồm các gia đình có người thân đi tập kết. Nhân dân bị kiểm soát ngày đêm, rất gắt gao.

Tại ấp Bãi Bổn, Trung đội lính bảo an thường phục kích khống chê" con đường từ Hàm Ninh về vùng Cửa Dương phía Tẫy Bắc đảo, nhằm cắt đứt con đường mang tính huyết mạch của huyện. Trước tình hình đó, Huyện ủy giao nhiệm vụ cho Địa phương quân huyện kết hợp du kích xã ấp Hàm Ninh tìm cách đánh diệt Trung đội bảo an để khai thông tuyến đường này.

Thực hiện chủ trương của Huyện ủy, chi ủy bố trí một số cơ sở quần chúng theo dõi nắm tình hình, kịp thời thông báo cho chỉ huy Địa phương quân. Lúc này Địa phương quân do Trương Như Hà (Năm Sĩ) chỉ huy; đã nhờ cơ sở làm gà, cá tẩm ướp gia vị nướng cho thơm để làm mồi nhử dụ bầy quân khuyển. Năm Pha, Thời và Tư Son đi rải đặt mồi theo kế hoạch; du kích xã tham gia phục kích cùng lực lượng Địa phương quân. Đêm trăng rằm (15 tháng 3 Âm lịch, tức đêm 19 tháng 4 năm 1961) đúng như tin báo, địch đưa một tiểu đội bảo an kèm đơn vị biệt kích, dẫn theo bầy chó đi lùng sục. Bầy chó này rất hung dữ, đã nhiều lần phát hiện, rượt đuổi cán bộ, du kích. Lần này, quân Giải phóng bô" trí mồi gà, cá nướng rải dẫn theo hướng đã bố trí lực lượng mai phục. Đúng theo dự đoán, bầy chó gặp mồi ngon từng con tha đi ăn riêng lẻ. Quân lính chủ quan có bầy chó đi trước, không nghe sủa nên cứ hành quân và lọt vào ổ phục kích. Chỉ huy trận này là Trương Như Hà (Năm Sĩ) và Lê Khoan (Hai Khánh); xã Hàm Ninh có Nguyễn Văn Nhan (TưĐiệp), Nguyễn Văn Sung (Tám Đảo) cùng mây du kích. Quân Giải phóng đồng loạt nổ súng. Bị tấn công bất ngờ, bọn bảo an, biệt kích không kịp phản ứng, chạy dạt xuông biển. Dưới ánh sáng trăng, cả tiểu đội địch bị diệt gọn, trong đó có Thiếu úy Nhịn và Trung sĩ Minh. 3 lính bị thương, bị bắt sống, được băng bó, giáo dục răn đe tại chỗ, rồi thả cho về.

Thu toàn bộ vũ khí đạn dược, trong đó có 3 súng tiểu liên Thompson, 5 súng trường Max 36, 1 súng ngắn Colt 9. Trên đường rút quân qua ấp, đồng bào ấp Bãi Bổn mở cửa ùa ra đón các chiến sĩ cách mạng mừng chiến thắng.

Đây là chiến thắng giòn giã của Địa phương quân huyện trong đó có sự trực tiếp chung tay góp sức của Hàm Ninh. Sau trận này, con đường lên xuống Hàm Ninh - Bắc đảo được an toàn hơn do địch không còn đưa quân mật phục như trước. Cũng qua trận này, du kích xã học tập được một sô" kinh nghiệm chiến đâu, tinh thần được củng cô", thêm hăng hái. Bọn lính đồn bảo an bất ngờ với sự xuất hiện của Việt cộng với sô" lượng đông, bị xóa phiên hiệu một tiểu đội và sĩ quan chỉ huy, nên xuống tinh thần. Nhân cơ hội này, cơ sở binh vận rỉ tai tuyên truyền là: “Bộ đội Việt cộng về đông lắm, súng ống đầy đủ ” làm binh lính càng hoang mang; số tề điệp cũng ngán ngại, lo sợ có ngày phải đền tội...

Kế trận Bãi Bổn, để phá kềm và tạo an toàn cho việc đi lại hoạt động của cán bộ và cơ sở cách mạng ở Dương Tơ và Hàm Ninh, Huyện ủy chủ trương cho điều nghiên để đánh diệt đồn Dân vệ Hàm Ninh. Lính dân vệ đồn này thường dùng số chỉ điểm để đi ruồng bố lùng sục gây không ít khó khăn trong công tác giao liên và tiếp tế vào vùng căn cứ của 2 xã. Huyện ủy chỉ đạo cho chi ủy chuẩn bị cho đơn vị du kích và các cơ sở hợp pháp trong vùng kềm ở đồn Hàm Ninh sấn sàng phối hợp với lực lượng Địa phương quân đánh diệt đồn.

Trương Như Hà (Năm Sĩ) được giao chỉ huy 2 tiểu đội Địa phương quân huyện, dùng chiến thuật “hóa trang kỳ tập”, mặc đồ binh lính Sài Gòn để tấn công đồn. Chiều 15 tháng 5 năm 1961 đơn vị tổ chức chặn đường, trưng dụng chiếc xe đò thường qua lại chở hàng, chở khách Dương Đông - Hàm Ninh. Khách phải xuống xe đi bộ và họ cũng tưởng lính quận đi càn, nên phải tuân theo mệnh lệnh. Lý Kim Sáng (Bảy Y) mặc đồ sĩ quan lái xe chạy thẳng vào cổng đồn dân vệ. Lính gác đồn tưởng lầm là quân ở quận sang tiếp tế, nên mở cổng. Đơn vị xộc vào, nhanh chóng triển khai lực lượng, khống chế toàn bộ lính trong đồn; thu tất cả vũ khí, đạn dược; gồm 15 súng, trên 10.000 viên đạn và nhiều đồ quân trang, quân dụng. Lính đồn được giáo dục chính sách của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam và được tha tại chỗ. Tranh thủ tình hình, Năm Sĩ thông nhất với Bí thư chi bộ Hai Thảo nhanh chóng tập hợp quần chúng tổ chức mít-tinh mừng sinh nhật Bác Hồ ngày 19 tháng 5. Chi ủy chỉ đạo cơ sở nhanh chóng vận động gần 300 người dân trong ấp đến dự; khí thế cách mạng tưng bừng. Hàng trăm người, kể cả số hàng binh, cùng hô vang các khẩu hiệu “Hồ Chí Minh muôn năm! ”, “Mặt trận Dân tộc Giải phóng muôn năm! ”...

về sự kiện này, trong Công điện số" 1698/M/QV/NA2, ngày 15 tháng 7 năm 1961, do Tỉnh trưởng Kiên Giang gởi Bộ trưởng Nội vụ Việt Nam Cộng hòa, báo cáo như sau: “Hồi 16 giờ 30, ngày 15-5- 1961, một toán ước 2 tiểu đội Việt cộng vũ trang, giả quân bạn, dùng xe đò đột nhập vào đồn dân vệ xã Hàm Ninh... Bị bất ngờ, ta không phản ứng kịp, khiến ỉ dân vệ tử thương, một số khác bị thương và trên 10 súng trường bị mất... ”

Sau đó, đồng bào ráp lại san bằng đồn Hàm Nính và trụ sở tề ấp, xã. Lúc quân Giải phóng chiếm đồn thì vỢ của viên phó đồn đột ngột chuyển dạ, nhưng sanh khó, đang có nguy cơ đe dọa tính mạng của người mẹ và thai nhi. Chỉ huy đã phân công Lý Kim Sáng (Bảy Y) là y tá của Địa phương quân huyện vào đỡ đẻ an toàn cả cặp song sinh và người mẹ. Bà con chứng kiến trầm trồ khen ngợi và cảm phục nghĩa cử cao đẹp của những người cách mạng. Đó cũng là thắng lợi về mặt chính trị và công tác vận động quần chúng, công tác binh vận; cảm hóa binh lính Sài Gòn ở Hàm Ninh. Cuối năm 1961, tổ Binh vận xã đã vận động 2 lính bảo an lấy cắp một số súng trường giao cho cách mạng; số súng này đích thân Năm Sĩ nhận về Huyện đội. Chiến thắng liên tiếp ở xã Hàm Ninh trong vòng chưa đầy 1 tháng làm chánh quyền và binh lính ở Phú Quốc choáng váng; phong trào cách mạng bừng lên khí thế, lan tỏa từ xã đến khấp huyện. Nhiều thanh niên từ vùng địch tạm chiếm tìm vào vùng giải phóng, vùng căn cứ, tình nguyện tham gia cách mạng, nhất là xin vào đơn vị vũ trang Địa phương quân. Riêng xã Hàm Ninh có 30 thanh niên thoát ly, tham gia các tổ chức cách mạng và riêng có 6 thanh niên tham gia du kích mật của xã.

Bấy giờ, với số vũ khí và đạn dược thu được sau một số trận đánh, huyện đã chuyển 5.000 viên đạn về đất liền cho Tỉnh đội; góp phần có ý nghĩa xây dựng lực lượng vũ trang của tỉnh. Hàm Ninh cũng được huyện giao lại một số súng đạn (có 8 súng trường) để trang bị cho tiểu đội du kích. Lúc này, quân Sài Gòn tăng cường đối phó, đưa quân biệt kích trên bờ, lập các “đồn nổi” ngoài biển; (cứ 2, 3 tàu binh đóng neo thành một cụm, để ngăn cắt đường dây liên lạc bằng đường biển từ Phú Quốc về tỉnh và ngược lại.

Cuối năm 1962, huyện rút Võ Đông Lâm (Hai Thảo) về Công an huyện và chỉ định Nguyễn Văn Nhan (TưĐiệp)làm Bí thư chi bộ.

Đầu năm 1963, Nguyễn Văn Sung (Tám Đảo), Chi ủy viên bị địch bắt. Chi ủy xã Hàm Ninh chỉ còn 3 thành viên:

- Nguyễn Văn Nhan (TưĐiệp): Bí thư chi bộ, Chính trị viên Xã đội

- Hà Văn Bây (Tám Phương); Phó Bí thư

- Trần Văn Có (Năm Có): Chi ủy viên

Chi ủy đã tập trung lãnh đạo phát triển thực lực cách mạng, nhất là phát động phong trào chiến tranh nhân dân, chiến tranh du kích, gầy dựng cơ sở mật, xây dựng xóm, ấp chiến đấu, vận động gia đình cơ sở làm nòng cốt “phòng gian bảo mật”, bảo vệ vùng căn cứ, bến bãi giao liên trên địa bàn.

Cuối năm 1963, đầu năm 1964, xã Hàm Ninh đã lập được Xã đội. Du kích xã có 2 tiểu đội; mỗi ấp đều có ấp đội và tiểu tổ dân quân tự vệ. Xóm ấp nào cũng bô" trí nhiều bãi chông, bãi lửa và gài chất nổ để đề phòng địch thả biệt kích hoặc đi càn. Tuy nhiên, do địa bàn của xã rộng, dân thưa, địa hình rừng núi, bờ biển lại dài, nên khó có thể bao quát chặt chẽ. Vì vậy, bên cạnh sự tích cực tự lực củ a xã, xã cũng luôn được sự quan tâm chỉ đạo, hỗ trợ của Huyện ủy, Huyện đội, Công an huyện. Thời gian này lực lượng vũ trang của huyện phát triển mạnh. Chỉ huy Huyện Đội, Công an cũng thường xuyên giúp xã xây dựng tuyến phòng thủ, hướng dẫn công tác phòng chông chỉ điểm, gián điệp, trừ gian diệt ác v.v...

Lúc này, địch cho tái lập đồn Hàm Ninh và đồn Bãi Bổn; tăng cường quân số, liên tục sử dụng lực lượng tâm lý chiến để mị dân, kêu gọi chiêu hồi, kềm chặt dân trong ấp chiến lược; có lúc ra lệnh giới nghiêm cả vùng biển Hàm Ninh, cấm mọi tàu bè ra khơi; làm cho tình hình rất căng thẳng.

Tháng 11 năm 1963, địch đưa một đoàn cán bộ “tâm lý chiến”, từ Dương Đông về xã Hàm Ninh để hoạt động tuyên truyền lừa mị dân chúng qua văn nghệ, triển lãm tranh ảnh, chiếu phim... mục đích “tô" Cộng”, nói xấu cách mạng, dụ dỗ, lôi kéo thanh niên đi lính... Được tin báo, Huyện đội bố trí một tiểu đội Địa phương quân chặn đánh đoàn xe chở số “cán bộ” nói trên tại Cây Sô" 11, đường đi Hàm Ninh; diệt 20 lính, đô"t cháy 02 xe quân sự, thu vũ khí và 01 máy chiếu phim, 01 ampli và 02 chiếc loa. Máy chiếu phim thời đó là một công cụ tuyên truyền hiện đại, râ"t hiếm, ngay cả ở đất liền. Thực hiện yêu cầu của Tỉnh ủy, huyện đã chuyển máy chiếu phim này về tỉnh; sau đó được giao về Trung ương Cục miền Nam. Quân dân Phú Quốc tự hào với đóng góp có ý nghĩa này.

Bấy giờ, được sự thống nhất của Huyện ủy, Huyện đội chỉ đạo cho lực lượng Địa phương quân lên kế hoạch đánh diệt đồn Bãi Bổn. Xóa được đồn Bãi Bổn sẽ làm thông suốt giao thông xã liền xã, xã liền căn cứ huyện. Đặc biệt là mở rộng địa bàn an toàn để bảo vệ bộ phận giao liên của Huyện ủy; bên cạnh đó cũng phá được kềm cho ấp Bãi Bổn. Đơn vị Địa phương quân đã chia thành 3 hướng tấn công, bao vây đồn 2 đêm 1 ngày, sử dụng súng phổng lựu bắn cầu vòng vào đồn hàng trăm trái đạn pháo (của công trường tự chế). Binh lính trong đồn bị giam hãm, quân bên ngoài cũng không thể chi viện được. Chúng dùng tàu chiến từ biển bắn vào dọn bãi, hỗ trợ cho Đại đội bảo an tháo chạy, bỏ đồn. Âp Bãi Bổn được giải phóng. Sau này rút dân về lập thêm ấp mới ở Xà Lực, tạo địa bàn giải phóng rộng lớn ấp liền ấp. Nhân dân Bãi Bổn vui mừng trước chiến thắng này. Trong đêm đó, Địa phương quân cùng du kích xã Hàm Ninh hành quân về Rạch Hàm phá hỏng hàng rào ở ấp chiến lược gần Dinh Bà, Hàm Ninh. Hôm sau, dân lấy cớ đấu tranh, đòi trở về nơi ở cũ làm vườn rẫy. Từ đó, sự kềm kẹp của địch phần nào có nới lỏng.

Đến tháng 1 năm 1964, Nguyễn Văn Nhan (Tư Điệp) làm Bí thư chi bộ xã chưa tròn năm thì do yêu cầu, Huyện ủy rút về làm Đội trưởng Đội giao liên biển của huyện. Hà Văn Bây (Tám Phương) thay Tư Điệp. Chi ủy xã còn 3 thành viên; phân công như sau:

-Hà Văn Bây (Tám Phương): Bí thư chi bộ

- Trần Văn Lúa (Sáu Lúa): Phó Bí thư

- Lê Hồng Mao (Hai Mao) : Chi ủy viên

Thời kỳ này chi bộ tập trung phát triển chiến tranh du kích, vận dụng thực hiện, kết hợp 3 mũi giáp công: đấu tranh quân sự, chính trị và binh vận.

Đầu năm 1964, chính quyền Sài Gòn có sắc lệnh thay tên gọi “Ấp Chiến Lược” bằng “Ấp Tân Sinh” để lừa mị nhân dân; dù dưới hình thức nào thì mục đích của chúng vẫn là kềm kẹp và tách dân ra khỏi cách mạng;

nhân dân vẫn quen gọi là “Ấp Chiến Lược”. Phong trào cách mạng miền Nam vẫn tập trung thực hiện nhiệm vụ làm thất bại âm mưu gom dân, lập ấp chiến lược của chế độ Sài Gòn, bảo đảm nhân tài, vật lực cho cách mạng; tiêu diệt sinh lực và làm rã từng bộ phận quân đội Sài Gòn.

ở Phú Quốc, Huyện ủy tiếp tục tích cực chỉ đạo lực lượng võ trang huyện, xã ra sức tiến công trên khắp các địa bàn, phá “quốc sách ấp chiến lược ” của địch...

Huyện ủy đã thành lập “Ban chỉ đạo phá ấp chiến lược, chông qui khu gom dân” và chỉ đạo các xã thường xuyên quan tâm đến công tác này. Qua phong trào, Bãi Bổn đã được giải phóng, tiếp theo, lực lượng vũ trang cách mạng cùng nhân dân tổ chức phá bỏ hàng rào ấp chiến lược ở Rạch Hàm, Hàm Ninh, phá khu dồn dân, qui khu ở Cây cầy, Dương Tơ, đốt hàng rào ấp chiến lược ở Cửa Cạn, Ngã Ba Gành Gió v.v... vận động nhân dân trở về vườn rẫy cũ sản xuất, một số thanh niên vào vùng căn cứ tham gia cách mạng. Phong trào cách mạng có bước phát triển mạnh trong thời kỳ này.

Xã Hàm Ninh đã chấp hành sự lãnh đạo của Huyện ủy, vượt qua nhiều thời điểm vô cùng khó khăn, phát triển chiến tranh du kích, đạt nhiều thắng lợi; bảo vệ được vùng căn cứ, bến bãi giao liên; đóng góp công sức không nhỏ vào thành tích chiến đấu, phát triển thực lực cách mạng của huyện nhà.