xã Phú Hữu (383)

Huỳnh Văn Nghệ - Ngọn Lửa Biết Làm Thơ

Có những con người khi sống thì lặng lẽ như một hạt bụi, nhưng khi đi qua lịch sử lại trở thành một phần không thể xóa nhòa của ký ức dân tộc; có những cuộc đời không được nhắc tên nhiều, không đứng ở trung tâm của những trang sách lớn, nhưng lại âm thầm giữ cho lịch sử không bị lạnh đi bởi những con số và sự kiện khô khan; và cũng có những con người mà nếu ta không dừng lại để lắng nghe, để thấu hiểu, ta sẽ mãi không nhận ra rằng đằng sau họ là cả một thế giới của cảm xúc, của hy sinh và của những điều đẹp đẽ đến đau lòng. Trong vô vàn những con người như thế, hình ảnh của Huỳnh Văn Nghệ hiện lên không phải bằng sự hào nhoáng của chiến công, mà bằng một thứ ánh sáng âm thầm hơn – ánh sáng của một tâm hồn vừa biết cầm súng, vừa biết rung động, vừa sống giữa khốc liệt của chiến tranh, vừa giữ được sự tinh tế của một thi sĩ; và có lẽ chính sự “mâu thuẫn đẹp đẽ” ấy đã khiến ông trở thành một nhân chứng lịch sử đặc biệt, một con người mà càng đi sâu tìm hiểu, ta càng nhận ra rằng lịch sử không chỉ được viết bằng máu và nước mắt, mà còn được viết bằng những rung động rất con người, rất gần gũi, rất thật, như chính hơi thở của cuộc đời.

Sinh ra trên vùng đất Nam Bộ – nơi mà mỗi tấc đất đều thấm đẫm mồ hôi và cả máu của những con người đã sống và chết vì Tổ quốc, Huỳnh Văn Nghệ không lớn lên trong sự bình yên, mà lớn lên trong một thời đại mà lựa chọn sống bình thường đôi khi lại trở thành một điều xa xỉ; ông bước vào con đường cách mạng không phải vì danh vọng, cũng không phải vì một lý tưởng xa vời nào đó được tô vẽ bằng những lời lẽ lớn lao, mà bởi ông không thể quay lưng trước hiện thực: khi đất nước bị xâm lược, khi quê hương bị giày xéo, khi con người quanh ông phải sống trong sự bất công và đau khổ. Ở ông, ta không thấy sự bốc đồng của tuổi trẻ, mà thấy một sự lựa chọn rất tỉnh táo nhưng cũng đầy day dứt – lựa chọn từ bỏ một cuộc sống bình thường để bước vào một con đường mà ở đó, mỗi bước đi đều phải đánh đổi bằng sự hy sinh, thậm chí bằng cả mạng sống của chính mình.

Nhưng nếu chỉ là một người chiến sĩ, có lẽ Huỳnh Văn Nghệ vẫn sẽ được nhắc đến như bao người anh hùng khác; điều khiến ông trở nên khác biệt chính là việc ông mang theo vào chiến trường không chỉ ý chí chiến đấu mà còn cả một tâm hồn thi sĩ – một tâm hồn biết rung động trước cái đẹp, biết lắng nghe những âm thanh rất nhỏ của cuộc sống, biết giữ lại cho mình những khoảng lặng giữa những ồn ào và khốc liệt của chiến tranh. Giữa rừng sâu, giữa những đêm dài không ngủ, giữa những bước chân hành quân nặng nề và những trận đánh có thể cướp đi sinh mạng bất cứ lúc nào, ông vẫn làm thơ, vẫn viết nên những câu chữ không phải để tô vẽ chiến tranh, mà để ghi lại những gì chân thật nhất mà ông đã trải qua, đã cảm nhận. Chính điều đó khiến thơ của ông không chỉ là nghệ thuật, mà còn là một dạng “chứng tích cảm xúc” của lịch sử – thứ mà những trang sử khô khan không thể nào truyền tải hết.

Trong thơ Huỳnh Văn Nghệ, ta bắt gặp không chỉ hình ảnh của những trận đánh, mà còn là hình ảnh của con người – những con người rất đỗi bình dị nhưng lại mang trong mình sức mạnh phi thường; đó là những người lính có thể cười trong gian khổ, có thể chia sẻ với nhau từng ngụm nước, từng mẩu lương khô, có thể sẵn sàng hy sinh mà không cần ai ghi nhớ tên mình. Nhưng sâu hơn thế, trong thơ ông còn có nỗi nhớ – nỗi nhớ quê hương, nhớ gia đình, nhớ những điều giản dị mà chiến tranh đã tước đi; và chính nỗi nhớ ấy đã làm cho những vần thơ trở nên mềm mại, làm cho hình ảnh người lính không chỉ là biểu tượng của sức mạnh, mà còn là biểu tượng của tình cảm, của sự gắn bó, của những khát khao rất con người.

Có lẽ, điều khiến người ta xúc động nhất khi nghĩ về Huỳnh Văn Nghệ không phải là những chiến công cụ thể, mà là cách ông đã giữ được sự “người” của mình trong một hoàn cảnh dễ làm con người trở nên vô cảm; chiến tranh có thể khiến con người trở nên chai sạn, có thể buộc con người phải quen với mất mát, với cái chết, nhưng ông đã không để điều đó xảy ra với mình. Ông vẫn đau khi chứng kiến đồng đội ngã xuống, vẫn trăn trở trước những mất mát không thể bù đắp, vẫn giữ trong mình một trái tim biết yêu thương và biết rung động; và chính điều đó đã làm nên giá trị lớn nhất của ông – không chỉ là một người anh hùng biết chiến đấu, mà là một con người biết sống.

Khi đặt cuộc đời của Huỳnh Văn Nghệ vào dòng chảy rộng lớn của lịch sử dân tộc, ta càng thấy rõ hơn ý nghĩa của những con người như ông; họ không phải lúc nào cũng đứng ở vị trí trung tâm, không phải lúc nào cũng được nhắc đến nhiều nhất, nhưng lại là những người góp phần làm nên chiều sâu của lịch sử. Nếu lịch sử chỉ là những sự kiện, những con số, những mốc thời gian, thì nó sẽ trở nên khô cứng và xa lạ; nhưng chính những con người như Huỳnh Văn Nghệ đã làm cho lịch sử trở nên sống động, trở nên gần gũi, trở nên có hồn – bởi họ mang vào đó những cảm xúc, những suy tư, những trải nghiệm rất thật mà bất cứ ai cũng có thể cảm nhận.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, câu chuyện về Huỳnh Văn Nghệ không chỉ là một bài học lịch sử, mà còn là một lời gợi mở về cách sống; trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng, nơi mà con người dễ bị cuốn vào những giá trị bề nổi, dễ đánh mất phương hướng giữa vô vàn lựa chọn, thì hình ảnh của ông như một điểm tựa tinh thần – một lời nhắc rằng giá trị của một con người không nằm ở việc họ có bao nhiêu thứ, mà nằm ở việc họ sống vì điều gì. Ông đã sống vì đất nước, vì nhân dân, vì những giá trị mà ông tin là đúng; và chính sự kiên định ấy đã làm nên một cuộc đời có ý nghĩa. Chúng ta hôm nay không còn phải đối mặt với bom đạn, nhưng không có nghĩa là chúng ta không cần đến tinh thần của những người đi trước; bởi mỗi thời đại đều có những thử thách của riêng nó, và nếu không có một nền tảng vững chắc về giá trị, con người rất dễ bị cuốn trôi. Nhìn vào cuộc đời của Huỳnh Văn Nghệ, ta nhận ra rằng điều quan trọng nhất không phải là hoàn cảnh, mà là cách ta lựa chọn để sống trong hoàn cảnh ấy; ông đã chọn không thờ ơ, không lùi bước, không sống một cách vô nghĩa, và chính sự lựa chọn ấy đã làm nên giá trị của ông.

Có thể, tên tuổi của ông không phải là cái tên được nhắc đến nhiều nhất, nhưng lại là cái tên gợi nhiều suy nghĩ nhất; bởi đằng sau đó không chỉ là một con người, mà là một cách sống, một thái độ sống, một hệ giá trị mà bất cứ thời đại nào cũng cần. Những con người như Huỳnh Văn Nghệ giống như những dòng chảy ngầm – không ồn ào, không phô trương, nhưng bền bỉ nuôi dưỡng sức sống cho cả một dân tộc; họ không cần phải đứng ở vị trí cao nhất để trở nên vĩ đại, bởi chính cách họ sống đã đủ để làm nên sự vĩ đại.

Và có lẽ, điều ý nghĩa nhất khi nhắc đến Huỳnh Văn Nghệ không phải là để ca ngợi ông bằng những lời lẽ hoa mỹ, mà là để tự hỏi chính mình: ta sẽ sống như thế nào để không lãng phí những gì mà thế hệ trước đã đánh đổi bằng cả máu và nước mắt? Trong một cuộc sống mà đôi khi con người dễ hài lòng với những điều nhỏ bé, dễ quên đi trách nhiệm của mình với cộng đồng, với đất nước, thì việc nhớ đến những con người như ông không chỉ là một hành động tri ân, mà còn là một cách để ta tự thức tỉnh, để ta sống có ý nghĩa hơn, có trách nhiệm hơn, và có chiều sâu hơn. Nhìn chung lại, Huỳnh Văn Nghệ không chỉ là một anh hùng của một thời đã qua, mà còn là một biểu tượng của những giá trị không bao giờ cũ – đó là lòng yêu nước, là sự dũng cảm, là khả năng giữ gìn vẻ đẹp của tâm hồn trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất; và khi ta nhìn lại cuộc đời ông, ta không chỉ thấy một con người đã sống, mà thấy một con người đã sống một cách trọn vẹn, đã để lại cho đời không chỉ những dấu ấn của hành động, mà còn những dư âm của cảm xúc, để rồi dù thời gian có trôi qua, những gì ông để lại vẫn còn đó, như một lời nhắc nhở âm thầm nhưng bền bỉ rằng: sống, không chỉ là tồn tại, mà là sống sao cho xứng đáng với những gì mình có, với những gì mình tin, và với những gì mà lịch sử đã gửi gắm vào mỗi con người.

*Nguồn ảnh : vnexpress.net

*Chú thích: (Ảnh 1: chân dung thi tướng Huỳnh Văn Nghệ. Ảnh 2: Hình ảnh thi tưởng ở chiến khu. Ảnh 3: tác phẩm tiêu biểu của nhà thơ Huỳnh Văn Nghệ)