XÃ THẠNH NHỰT LÃNH ĐẠO ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ (1954 - 1961)

Thi hành Hiệp định Genève, chính quyền cách mạng miền Nam nói chung và ở Thạnh Nhựt nói riêng đã giải thể, lực lượng vũ trang cách mạng đi tập kết ra miền Bắc. Cán bộ, đảng viên ở lại phải rút vào bí mật, trong tay không còn vũ khí. Thực lực cách mạng lúc này chỉ còn là khối quần chúng tin Đảng và biện pháp cách mạng chỉ là đấu tranh chính trị hoà bình theo tinh thần Hiệp định đã ký kết.

Đồng chí Sung, bí thư chi bộ đi dự khóa học truyền đạt về tinh thần, nội dung Hiệp định Genève và phương pháp lãnh đạo quần chúng đấu tranh chính trị đòi địch thi hành Hiệp định do tỉnh Mỹ Tho mở ở kênh Dương Văn Dương (Đồng Tháp Mười) trở về. Các đảng viên Bình Thạnh Nam được chi bộ tổ chức học tập về nhiệm vụ và phương thức đấu tranh mới và sau đó tổ chức học tập ra quần chúng. Trừ những cán bộ, đảng viên được đưa đi tập kết, các cán bộ, đảng viên ở lại mỗi người được sắp xếp vào một trong hai từ thể hoạt động theo phương châm bí mật hay ra công khai trong các chức hợp pháp, bản hợp pháp.

Tháng 8-1954, để đáp ứng yêu cầu lãnh đạo cách mạng trong tình hình mới, ta tái lập tỉnh G Công, chia trở lại hai huyện Đông, Tây. Hai xã Bình Thạnh Nam và Bình Thạnh Bắc được giải thế, lập lại hai xã Thạnh Nhựt, Bình Phục Nhì theo ranh giới cũ. Xã Thạnh Nhựt vẫn thuộc huyện Tây. Chi bộ Thạnh Nhựt được tái lập do đồng chí Sung làm bí thư.

Về phía địch, liền sau khi lệnh ngưng bắn của Hiệp định có hiệu lực, địch đưa quân đóng lại đồn chợ Cầu Ngang. Địch xác định Thạnh Nhựt là một trong bốn trọng điểm quan trọng của khu vực tây Gò Công (Đồng Sơn, Vĩnh Lợi, Bình Luông Đông, Thạnh Nhựt). Nơi đây, chúng thành lập một tiểu khu phần có đại đội 5 vệ binh tỉnh do tên thượng sĩ Đào Văn Khuê chỉ huy đóng giữ. Tên Tổng Trà trở về Thạnh Nhựt triệu tập bọn tề đã bỏ việc trở lại làm việc.

Năm 1956, địch ở Gò Công nhận định phân lớn số hội đồng hương chính của chúng bất lực trong hoạt động đánh phá phong trào cách mạng cơ sở Chúng chủ trương thay đổi nhân sự để loại trừ những người mà chúng cho là không trung thành với chúng và cải tổ thành ủy ban hành chính. Ngày 22-10-1956, phó tỉnh trưởng Gò Công Lê Văn Để ký quyết định giải nhiệm hội đồng hương chính Thạnh Nhựt, chỉ định ủy ban hành chính với danh sách mới: chủ tịch Ngô Văn Thình, tổng thư ký kiêm ủy viên tài chính Nguyễn Văn Kiểu, ủy viên cánh sát kiếm thông tin Huỳnh Văn Chơn, phụ tá tổng thư ký kiêm hộ tịch Võ Văn Tạo. Đây là những người được địch lựa chọn, tín nhiệm.

Cũng trong tháng 10-1956, Ngô Đình Diệm ra Chỉ dụ số 57 rêu rao là nhằm để “hữu sản hoá nông dân", một lần nữa đánh vào quyền lợi ruộng đất của người nông dân theo kháng chiến. Đến tháng 12-1956, Thanh niên cộng hòa là công cụ đoàn ngũ hoá thanh niên hỗ trợ cho bộ máy kềm kẹp đàn áp của địch được tổ chức tới xã.

Tất cả những việc này cũng với việc đưa bọn công dân vụ tiến hành lập hồ sơ phân loại nhưng người tham gia kháng chiến trong những tháng dâu năm 1957, là bước chuẩn bị ráo riết của địch cho đợt đánh phá cách mạng một cách triệt de trong thời gian sắp tới.

Đầu năm 1957, tỉnh Gò Công giải thể, sáp nhập vào tỉnh Mỹ Tho. Huyện Tây đổi thành huyện Hòa Đồng.

Cuối năm 1957, Chi bộ tổ chức học tập Đề cương đường lối cách mạng miền Nam và Đề án vũ trang tuyên truyển của Xứ ủy Nam Bộ. Học xong, đang triển khai ra quần chúng thì chiến dịch “tố cộng, diệt cộng" của địch từ quận Gò Công đã tràn tới quận Hòa Đồng. Địch huy động các lực lượng bảo an, dân vệ, kết hợp công an, dọ thám bất kể ngày đêm đến từng nhà cán bộ hồi cư bắt ra trình diện, bắt đi học tập tố cộng thực hành âm mưu thâm độc và xảo quyệt đánh vào cán bộ, đảng viên và nhân dân hòng tiêu diệt hạ tầng cơ sở của cách mạng. Trong danh sách địch gọi ra trình diện học tập ở Thạnh Nhựt có nhiều người là đảng viên. Chấp hành chủ trương của Huyện ủy, phần lớn đảng viên, cán bộ Thạnh Nhựt không ra trình diện mà tạm lánh (điều lắng).

Từ năm 1958, Chi bộ phân tán, các dảng viên hợp pháp bí mật còn ở lại trong xã và cơ sở quân chúng tạm thời nằm im. Địch lúc này hoành hành ngang ngược. Chúng lập tổ chức phản động: "Mặt trận chiêu an chống cộng, tập hợp những tên phân bôi tiếp tay lùng kiếm đánh phá cơ sở cách mạng Mặt trận chiều an chống cộng xã Thạnh Nhựt có các tên thư ký Nguyễn Văn Chính, ủy viên Tuyên huấn Phạm An Lạc và thủ bốn Nguyễn Văn Bệ hoạt động ráo riết, trợ giúp tích cực cho bọn cán bộ “xây dựng” lung lạc tinh thần học viên lớp tổ cộng. Trong lúc này, địch cũng đã xây dựng xong tổ chức bán quân sự “dân vệ đoàn”, đã vũ trang, dần dần thay thế cho lực lượng vệ binh đóng ở xã để cho bọn này rút về tỉnh đổi thành "bảo an đoàn" chịu sự điều động của tỉnh trường, quận trường để giữ an nính trong tỉnh, quận. Cũng trong lúc này, Ngô Đình Diệm ra Luật 10/59, thiết lập tòa án quân sự đặc biệt kéo lê máy chém đi khắp nơi hành hình các chiến sĩ cách mạng và tuyên bố đặt miền Nam trong "tình trạng khẩn cấp", công khai đặt cộng sản ra ngoài vòng pháp luật, thực chất là đấy cao hơn một bước nữa việc đàn áp những người chống chế độ độc tài, gia đình trị, bộc lộ rõ rệt bộ mặt phản động chống nhân dân làm cho không khí xóm làng trong những ngày này thật căng thẳng.

Nhưng cũng chính trong lúc này, Nghị quyết 15 của Bộ Chính trị Trung ương Đảng đã được thông Nam. Nghị quyết xác định "Con đường phát trien qua ở Hà Nội và đang được chuyển dân vào miên cơ bản của cách mạng miền Nam là khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân. Nghị quyết đáp ứng mong đợi thiết tha của đảng viên, cán bộ, quần chúng cách mạng miền Nam dang bị sông trong cảnh giam cầm, chèn ép, tủ từng dên tột cùng của chế độ Mỹ - Diệm, đang sục sôi căm thù, có nguyện vọng bức thiết vùng lên dùng bạo lực vũ trang để phá ách kểm kẹp giải phóng bản thân và giải phóng xóm làng.

Ngày 17-2-1960, đội vũ trang tuyên truyền đã được thành lập ở Rừng Sát để hỗ trợ cho quần chúng nổi dậy ở Gò Công. Đội chia thành hai tổ công tác về hoạt động ở huyện Gò Công và Hòa Đồng. Đầu tháng 3-1960, tổ công tác đã về đến Hòa Đồng.

Đầu năm 1960, dịch tiến thêm một bước nữa trong việc tăng cường bộ máy đàn áp ở cơ sở bằng việc lựa chọn trong thanh niên cộng hòa những phần tử mà chúng cho là hăng hái, tích cực, lập thành những đội vũ trang mang tên là “Thanh niên bảo vệ hương thôn". Ở Thạnh Nhựt, địch đã lập được một trung đội thanh niên bảo vệ hương thôn, đã đưa đi huấn luyện quân sự ở trường huấn luyện (dình Đồng Thạnh) do thiếu úy Pho chỉ huy, chuẩn bị nhận vũ khí cùng tham gia hoạt động với dân vệ đoàn.

Theo báo cáo của quận trường Hòa Đông, Dương Văn Các thì ở Thanh Nhựt dịch có 11 đoàn viên dân vệ đoàn, 238 đoàn viên thanh niên cộng hòa, 524 hội viên phong trào cách mạng quốc gia. Chủ trương hoạt động an ninh của địch là "gia tăng hoạt động quân sự, tình báo, kiểm soát chặt chẽ việc đi lại, kiện toàn kế hoạch phòng thủ chống nổi dậy của Việt Cộng, võ trang tỉnh thần dân chúng, đẩy mạnh củng cố hương thôn, huấn luyên thanh niên bảo vệ hương thôn, củng cố tổ chức thanh niên, thanh nữ cộng hòa", nhằm chuẩn bị đối phó với những cuộc nổi dậy của nhân dân.

Tình hình ta lúc này ở huyện Hòa Đồng, một loạt các xã trong đó có Thạnh Nhựt, Bình Phục Nhi - đều đang trong tình trạng không còn tổ chức Đảng. Ban cán sự Đảng huyện phân công đồng chíVõ Thị Lạc (Năm Lan) phụ trách “khai hoang" các xã trên. Đồng chí Võ Thị Lạc gốc người Bình Đại (Bến Tre), trong kháng chiến chống Pháp làm công tác đoàn thể nhiều năm ở Tân Thới sau chuyển sang công tác ở Vĩnh Hựu rồi Bình Phục Nhì. Khi Đảng lãnh đạo đấu tranh chính trị bằng biện pháp ký kết Hiệp nghị Genève, trong những năm dâu hòa bình, dông chỉ là bí thư chi bộ xã Bình Phục Nhì, đã từng qua lại hầu hết các xa trong vung nay.

Đồng chí Võ Thị Lạc về ở nhà má Tám Độ vùng Cầu Ván (Bình Hiệp Nam). Cùng công tác với đồng chí là các cán bộ phụ trách các xã trong vùng trong đó có cán bộ được ban cán sự Đảng huyện điều động từ Tân Thới sang như các đồng chí Giáp Liễu, Võ Vân Phó (Sáu Phố), có cả các đồng chí của xã Bình Ninh (Chợ Gạo) sang hỗ trợ như Năm Rẫy, Sáu Nu, Tư Cao, Minh Lùn (về sau ta phát hiện Tư Cao, Minh Lùn do địch gài vào nên đã trừng trị). Các đồng chí phân công nhau đi móc nối lại với các đảng viên hợp pháp, các cơ sở cách mạng cũ như các đồng chí Đồng Vân Dậu (Tư Dậu), Nguyễn Văn Hên (Tư Hên), Võ Văn Vĩnh (Tư Vĩnh)... Số đồng chỉ được móc nối đều hăng hái nhận công tác. Đồng chíVõ Văn Phó được cử làm trưởng vùng, đồng chíĐồng Văn Dậu được cử làm phó vùng.

Cùng với tổ công tác vũ trang của huyện và tự vệ mật, các đồng chí ráo riết đi sát cơ sở phát động quần chúng. Hoạt động ban đầu mạnh nhất là ở các ấp Bình Hiệp Nam, Bình Hội Trung rồi về sau lan dẫn ra các ấp khác, dán khẩu hiệu trong các vườn dừa, rãi truyền đơn cảnh cáo tế áp, giải tán việc canh gác ban đêm ở các nhà vuông (trạm canh áp), kêu gọi anh em thanh niên không đi canh gác cho dịch. Một loạt những tên tẻ ấp và mặt bảo chỉ điểm cho địch bị cảnh cáo và trừng trị như các tên Nguyễn Văn Mùi, Võ Văn Sáu, Hai Phát, Ba Cư, Tám Đường, Tư Hải, Bảy Ngà và nhiều tên tai mất của địch trong quần chúng, khiến chính quyền cơ sở của địch bị tê liệt. Ách kểm kẹp của địch bị phá vỡ, khí thế của phong trào quần chúng nổi lên mạnh mẽ. Khắp nơi trong xã, đêm đêm tiếng trống mô vang động. Truyền đơn, khẩu hiệu kêu gọi nhân dân vùng dậy đánh đổ ngụy quyền dán rải đẩy khấp khiến kẻ thù dù rất ngoan cố, tàn ác cũng phải run sợ.

Đến đầu năm 1961, trên cả một vùng rộng phía nam lộ 24 cho đến rạch Cầu Ngang giáp với các xã Bình Ninh, An Thạnh Thủy (Chợ Gạo), Vĩnh Bình, hoạt động của bọn tế xã, dân vệ, thanh niên bảo vệ hương thôn đã bị giới hạn. Tai mắt dịch bị cất hầu hết. Địch chỉ còn dám đi lại, hạch sách, xét hỏi vào ban ngày trên những con lộ lớn như lộ 24 và lộ Cầu Ngang. Đây là điều kiện thuận lợi cho việc củng cố xây dựng lại các tổ chức Đảng ở cơ sở đảm bảo cho việc nhanh chóng thúc đẩy phong trào cách mạng tiến lên.

Chi bộ liên xã Thạnh Nhựt-Bình Phục Nhì được thành lập. Đồng chí Võ Văn Phó được ban cán sự Đảng huyện chỉ định giữ nhiệm vụ bí thư, đồng chí Nguyễn Văn Hên phụ trách quân sự, đồng chí Đồng Văn Dậu phụ trách an ninh, đồng chí Nguyễn Văn Mi (Năm Liêm) phụ trách nông hội, đồng chí Ngô Thoại Sanh (Năm Sanh) phụ trách phụ nữ, đồng chí Võ Văn Nu phụ trách thanh niên.

Nghị quyết đầu tiên của Chi bộ là lãnh đạo đấy mạnh đấu tranh chính trị lên song song với đấu tranh vũ trang, tiến công địch bằng cả hai chân chính trị và quân sự kết hợp ba mũi giáp công: vũ trang, chính trị, bình vận, khẩn trương xây dựng lực lượng về mọi mặt, đánh địch đạt kết quả ở mức cao hơn nữa.

Để thực hiện nhiệm vụ này, chi bộ triển khai thành lập các ban diệt ác phá kểm, ban vận động đấu tranh chính trị, ban công tác bình vận. Mỗi ban phân công đảng viên lãnh đạo kết hợp quần chúng cốt cán xúc tiến công tác. Ban diệt ác phá kểm do đồng chí Võ Văn Phó làm trưởng ban gồm các đồng chí Nguyễn Văn Hên, Võ Văn Vĩnh và tổ tự vệ có các đồng chí Trần Văn Kiên, Võ Văn Thị, Năm Rây.

Ban vận động dâu tranh chính trị gồm các dòng chí Năm Lục, Ba Xe, Sáu Xương, Bà Mai, Tám Thôn, Ba Nhân và Tư Chẳng. Mùi hoạt động của các ban công tác là hướng lên khu vực dọc lộ Cầu Ngang, lộ Chợ Giồng, vùng ven lộ 24 để tạo thế đứng chân vững chắc. Địch vẫn còn làm chủ ban ngày ở những nơi này, cho nên lực lượng công tác chỉ hoạt động vào ban đêm, đến gần sáng phải rút về Tân Thới Trong những trường hợp đặc biệt phải êm lại, cũng chỉ để một bộ phận nhỏ trú tạm ở Gò Keo thuộc ấp Hòa Mỹ của Bình Ninh (Chợ Gạo).

Chi bộ chủ trương phải có hành động quân sự mạnh để buộc địch co lại, năng mức lên làm chủ ban ngày ở vùng ta vừa phá thế kếm kẹp. Ta theo dõi nắm được quy luật hoạt động của bọn dân vệ bót số 6 (trên lộ 24). Bọn này thường theo lộ Thôn Hồng (Thạnh Lạc Đông), lộ Cầu Ván (Bình Hội Trung) thọc sâu vào Cầu Ván (Bình Hiệp Nam) lùng kiếm ta. Ta tổ chức dụ địch vào để đánh. Đêm 25-3-1961, ta trừng trị hai tên mật báo của địch là Đoàn Văn Mùi và Võ Văn Sáu (tự Nhi) ở Thạnh Lạc Tây.

Đêm 16 rạng ngày 17-4-1961, ta tổ chức nhân dân đánh trống mô dậy trời và rải truyền đơn từ Thạnh Lạc Đông vô Bình Hội Trung. Quả nhiên, ngày hôm sau, một tiểu đội dân vệ bốt số 6 do canh sát Thời (năm 1950, Thời là xả đội trường Thanh Nhựt) chỉ huy, có hai tên thám báo là Tâm Đô và Chín Bông (hai tên này trong kháng chiến chống Pháp là đảng viên Thạnh Nhựt phản bội đầu hàng địch) cùng đi theo lộ Thôn Hồng vào lộ Cầu Ván. Đội công tác vũ trang huyện do đồng chí Trần Văn Khái (Bảy Xìa) chỉ huy phối hợp tự vệ mật, lực lượng chung một trung đội bố trí đánh chúng. Toàn bộ địch lọt vào đội hình phục kích của ta. Cảnh sát Thới và tên Đỏ bị bắn chết. Tên Bông chạy thoát, số còn lại sáu tên bị ta bắt sống trong đó có hai tên lính ác ôn là Nguyễn Văn Minh và Tô Văn Thôn. Ta thu toàn bộ vũ khí của địch gồm một tiểu liên Sten và tám súng trường Đông Dương (oảnh tẩm sào). Sau trận đánh, đội công tác huyện rút về Tân Thới. Lực lượng tự vệ mật phân tán tại chỗ. Địch tổ chức hai cánh truy kích: cánh bảo an Hòa Đồng do tên thiếu ủy Vàng chỉ huy theo đường Vĩnh Hựu, cảnh bảo an Chợ Gạo do tên thiếu ủy Pho chỉ huy theo đường Bình Ninh. Hai cánh gặp nhau tại Vàm Giống (Vĩnh Hựu) rồi tiến đến Hòa Mỹ. Tại đây, vào lúc 14 giờ ngày 17 tháng 4 năm 1961, Mỹ ngụy đã gây ra cuộc thảm sát 34 người dân vô tội của các xã Bình Ninh, Thạnh Nhựt, Bình Phục Nhi bị địch dồn ép phải chạy về đây.

Trận đánh của đội công tác vũ trang huyện và tự vệ mặt ở Cầu Ván đã giáng một đòn nặng lên tỉnh thần bọn dân vệ và bộ máy kếm kẹp địch ở cơ sở. Sau trận đánh, địa phương được đội công tác huyện chia cho ba khẩu súng. Một tháng sau, tiểu đội du kích Thạnh Nhựt - Bình Phục Nhì được thành lập do đồng chí Nguyễn Văn Đại (Bảy Đại) chỉ huy.

Đội du kích mới thành lập đã phục đánh bọn dân vệ hộ tống tế xã đi thu thuế tại đầu lộ Cầu Ván. Địch hoảng hốt bỏ chạy. Ta thu được một số lựu đạn và đạn.

Khi đã xây dựng được đội du kích, hoạt động của các ban công tác càng được đẩy mạnh. Bộ máy ấp và các hình thức kểm kẹp của địch như buộc các gia đình cách mạng phải trình diện, nhà dân phải treo cờ ngụy, hình Ngô Đình Diệm, bảng liên gia bị xóa triệt để. Những tên mật báo, ác ôn bị trừng trị thẳng tay. Địch mất hết tại mất; tế, dân vệ, thanh niên bảo vệ hương thôn, kể cả bảo an quận cũng phải co lại. Đến tháng 7-1961, trên khu vực từ lộ 24 trở về phía nam, ta đã đi lại được ban ngày trên các lộ Chợ Giồng, lộ Cầu Ngang. Vùng giải phóng được mở ra, liên hoàn với các xã Bình Ninh, An Thạnh Thủy (Chợ Gạo), xã Vĩnh Hựu, các đội du kích các xã chi viện lẫn nhau. Mỗi khi đội du kích xã hoạt động xa địa bàn, dân quân các ấp vẫn đảm bảo đuổi được địch mò vào thôn xóm. Không có súng thật, các đồng chí làm súng bặp dừa, súng cây, kết hợp gài chông ở các đầu lộ chận địch. Địch ở bót số 6 vào đến xóm Đập, đến đầu lộ Cầu Ván đã bị rượt. Bọn lính ở Chợ Giồng mon men đến đầu lộ Thạnh Lạc Đông đã phải tháo chạy trở lại. Địch không còn dám đi lẻ tẻ nữa. Đội du kích liên xã Thạnh Nhựt - Bình Phục Nhì phối hợp với đội công tác vũ trang huyện áp sát bao vây bắn tỉa đồn địch ở chợ Cầu Ngang và trên lộ 24, phối hợp với ban công tác bình vận kêu gọi binh sĩ địch bỏ ngũ, yếm trợ dân công cuốc phá giao thông địch. Ba binh sĩ dân vệ được gia đình kêu gọi mang súng trở về tham gia du kích. Hàng ngàn lượt đoàn viên, hội viên đoàn thể dùng xà beng, cuốc, xuống phá hoại lộ 24, lộ Chợ Giồng, lộ Cầu Ngang.

Đến cuối năm 1961, đội du kích đã phát triển lên một trung đội. Chi bộ kết nạp thêm nhiều đảng viên mới. Tình hình đã cho phép hai xã Thạnh Nhựt và Bình Phục Nhì tách chi bộ. Được chỉ đạo của Huyện ủy Hòa Đồng, xã Thạnh Nhựt thành lập chi bộ riêng. Chi bộ Thạnh Nhựt do đồng chí Võ Văn Phó làm bí thư, đảng viên có các đồng chíĐặng Văn Song (Sáu Song), Ngô Thoại Sanh... Đôi du kích xã Thạnh Nhựt được thành lập, có hai tiểu đội do đồng chí Giểng làm xã đội trưởng.

Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam xã Thạnh Nhựt được thành lập, ra mắt trước đông đảo nhân dân trong xã. Các đoàn thể đứng chân trong Mặt trận đều được củng cố. Trải qua thời gian sáu năm đấu tranh với địch, quần chúng cách mạng Thạnh Nhựt tuyệt đối tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, đã tay không đương đầu với sự đàn áp kểm kẹp khắc nghiệt của kẻ thù mới mạnh về vật chất, lắm mưu mô xảo quyệt hòng thay thế thực dân cũ âm mưu đặt lại ách thống trị lên nhân dân ta một lần nữa. Có lúc, địch tưởng chừng như đã đạt được mục đích nhưng khi Đảng phát động vũ trang nổi dậy, nhân dân Thạnh Nhựt đã vùng lên quật đổ chúng. Cuộc đồng khởi của nhân dân Thạnh Nhựt đã thành công. Từ thành quả của cuộc Đồng khởi; Chi bộ, quân và dân Thạnh Nhựt chuẩn bị sẵn sàng đánh bại những chiến lược chiến tranh mới của địch để đi đến thắng lợi cuối cùng.