Xã Thạnh Nhựt trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp

Cuộc Cách mạng Tháng Tám thành công, chính quyền cách mạng non trẻ được thành lập là một thắng lợi vĩ đại của dân tộc nhưng đang ở trong hoàn cảnh cực kỳ khó khăn. Giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm, đặc biệt là giặc ngoại xâm đe dọa từng ngày.

Ngày 2-9-1945, tại Hà Nội, trước hàng vạn đồng bào, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc Tuyên ngôn độc lập, khai sinh Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đồng thời đanh thép trả lời cho các thế lực hiếu chiến của thực dân Pháp đang lớn tiếng đòi đặt Việt Nam trở lại dưới ách thuộc địa của chúng: Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập”.

Sau ngày lễ độc lập, các làng được cải thành xã và Ủy ban hành chính lâm thời của xã Thạnh Nhựt được thành lập do ông Nguyễn Văn Nghĩa (Sáu Nghĩa) làm chủ tịch, ông Tư Sáng làm trưởng Quốc gia Tự vệ cuộc.

Tình hình lúc này ở Thạnh Nhựt cũng như ở hầu khắp các vùng của Gò Công, sau những năm bi áp bức vơ vét của thực dân, phong kiến và phát-xít Nhật, tuyệt đại bộ phận người dân lâm vào cảnh nghèo nàn, xơ xác. Trên thị trường, hàng hóa khan hiếm nghiêm trọng, giá cả tăng vọt, trong túi lại không tiền dù mùa vụ đã thu hoạch xong, có lúa nhưng không tiêu thụ được. Nạn giấy bạc đỏ do bọn phát - xít Nhật phát hành và cưỡng ép nhân dân phải sử dụng trong thời kỳ chúng chiếm đóng nay không còn chút giá trị nào, góp phần làm cho đời sống đã khó khăn càng trầm trọng hơn.

Chính quyền cách mạng vừa thành lập đã bắt tay ngay vào việc cải thiện đời sống nhân dân. Trước mắt, là công bố xoá bỏ các thứ thuế bất công, thực hiện giảm tô xuống mức 25%, xóa bỏ công lễ, giảm tức 8% và xóa nợ cho dân nghèo. Chính quyền vận động các điền chủ, các chủ cho vay lãi đốt giấy nợ, lập hội đồng hòa giải để dàn xếp thực hiện giảm tô, tức, sắp xếp hợp lý việc giao công điền, công thổ... Chủ trương mang tính cách mạng rõ rệt này được thực hiện đã động viên nông dân hăng hái tăng gia sản xuất và đặt niềm tin vào cách mạng.

Chính quyền cách mạng mở cuộc tấn công vào giặc dốt. Tất cả những người có học trong xã được động viên mở các lớp bình dân học vụ để xoá nạn mù chữ. Trong đợt tấn công quy mô vào giặc dốt này, hơn 90% người dân của Thạnh Nhựt trước nay mù chữ, đã biết đọc, biết viết và biết làm bốn phép tính.

Một phong trào vận động nếp sống mới cũng được phát động, bài trừ hủ tục, mê tín dị đoan, đồng bóng, bói toán, nghiêm cấm cờ bạc, dẹp các nhà vệ sinh trên sông, tổ chức các đội cứu thương chữa bệnh bằng phương pháp khoa học. Phong trào này chỉ trong một thời gian ngắn đã làm thay đổi hẳn bầu không khí sinh hoạt trong xóm, ấp. Có thể nói, vai trò tuyên truyền, mẫu mực vận động của các hội viên đoàn thể, của các thành viên trong Mặt trận Việt Minh trong thực hiện tất cả những việc trên là rất lớn.

Tháng 9-1945, nhân dân Thạnh Nhựt hưởng ứng “tuần lễ vàng” đóng góp vào ngân quỹ cứu quốc theo lời kêu gọi của Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa thành lập. Ông Phạm Văn Lãng (Chín Lùn) được cử làm trưởng ban vận động. Trong hoàn cảnh đời sống đang hết sức khó khăn, nhưng hầu hết các gia đình nhân dân trong xã tự nguyện đóng góp cho quỹ tài chính. Có người còn đem cả kỷ vật thiêng liêng của mình ra để ủng hộ cho cách mạng.

Ngày 23-9-1945, thực dân Pháp nổ súng ở Sài Gòn. Uv ban hành chính lâm thời Nam Bộ ra lời kêu gọi kháng chiến. Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi cho đồng bào Nam Bộ, tin tưởng vào chiến sĩ và nhân dân Nam Bộ đang hy sinh đấu tranh để giữ vững nền độc lập của nước nhà. Nền độc lập mà nhân dân ta vừa giành được dưới sự lãnh đạo của Đảng chỉ được tính từng tháng, từng ngày. Trong thời gian gần hai tháng độc lập ngắn ngủi, người dân Thạnh Nhựt thực hiện chủ trương của Đảng đã làm một cuộc chạy đua cật lực với địch: Các đoàn thể Thanh niên, Phụ nữ, Nông dân cứu quốc được gấp rút củng cố, kết nạp hội viên, tăng cường sinh hoạt giáo dục phát huy tinh thần yêu nước của người dân, quyết tâm cùng với lực lượng tự vệ chiến đấu hậu thuẫn chính quyền cách mạng, sẵn sàng bảo vệ độc lập, gìn giữ quê hương.

Tỉnh Gò Công thành lập các tổ chức kháng chiến. Ủy ban kháng chiến được thành lập từ tỉnh đến các xã. Người dân được vận động hiến những vật dụng bằng đồng, thau, sắt, thép cho binh công xưởng của tỉnh lúc này đang đóng tại Vĩnh Lợi sản xuất vũ khí chống giặc. Hàng trăm nam nữ thanh niên Thạnh Nhựt hăng hái gia nhập các đơn vị vũ trang Cộng hòa vệ binh tỉnh, Quốc vệ đội Gò Công, bổ sung vào lực lượng tự vệ, đi dân công, tải thương phục vụ mặt trận chống địch ở Cầu Nổi. Lộ 24, lộ Chợ Giồng, lộ Cầu Ngang bị đào phá, cây cối cặp lộ bị đốn ngã ngang dọc trên mặt đường chặn xe địch. Một bộ phận lực lượng Cộng hòa vệ binh Nam Bộ từ Sài Gòn được tăng cường về Gò Công bố trí trên lộ 24 án ngữ địch từ Mỹ Tho xuống. Các chiến sĩ được bà con Thạnh Nhựt hết lòng chăm sóc, giúp đỡ đào phòng tuyến, lo cho miếng ăn, chỗ nghỉ chu đáo trong lúc chờ địch. Các chiến sĩ giữ nghiêm kỷ luật của đội quân cách mạng, tranh thủ thời gian đóng quân gần gũi đồng bào, tuyên truyền ý nghĩa kháng chiến.

Ngày 26-10-1945, sau khi đánh vỡ mặt trận của ta ở Cầu Nổi, địch tiến vào tỉnh lỵ Gò Công. Lực lượng vũ trang ta tiếp tục bao vây địch trong tỉnh lỵ đồng thời tích cực để phòng địch từ các hướng sông Cửa Tiểu, Mỹ Tho đánh vào đầu não kháng chiến của tỉnh đang ở Vĩnh Lợi, Vĩnh Hựu.

Đầu tháng 11-1945, chủ trương của Ủy ban kháng chiến hành chính Nam Bộ hợp nhất Ủy ban kháng chiến và Ủy ban hành chính thành Ủy ban kháng chiến hành chính (gọi tắt là kháng hành) được thực hiện đến xã. Nhiệm vụ trung tâm của chính quyền kháng chiến trong lúc này là tổ chức cuộc chiến đấu tự vệ giữ làng, hỗ trợ cuộc chiến đấu của lực lượng cấp trên và sơ tán dân, làm vườn không nhà trống, đưa dân vào nếp sinh hoạt thời chiến, giảm thiểu thiệt hại tính mạng, tài sản của dân khi có chiến sự xảy ra.

Giữa tháng 12-1945, địch mở cuộc tấn công lớn vào các xã Long Hựu, Vĩnh Hựu, Vĩnh Lợi. Cánh quân địch từ Mỹ Tho theo lộ 24 xuống bị đơn vị Cộng hòa vệ binh Nam Bộ và đội Tự vệ chiến đấu Thạnh Nhựt chận đánh kịch liệt, làm chậm bước tiến của chúng vào hợp điểm tại Chợ Giồng.

Chiếm xong Chợ Giồng, địch đưa lính Âu Phi và thân binh (partisan) do tên quan hai Margens (dân gọi là quan hai mặt lừa) theo lộ Chợ Giồng lên lộ Cầu Ngang vào chiếm chợ Cầu Ngang. Địch tiến quân chật vật vì cầu cống, mặt đường bị phá hoại. Địch đóng trong ngôi nhà xưa (của một người dân tên là Tư Giác) lập thành một đồn lớn cấp đại đội ở phía bên kia Cầu Ngang (mé Bình Ninh). Bên này Cầu Ngang, chỗ chợ (mé Thạnh Nhựt) có đồn trung đội của lính Com-măng-đô. Trên lộ 24, chỗ cây số 6 và ngã ba Thạnh Nhựt có đồn cấp trung đội lính thân binh do sĩ quan Pháp chỉ huy. Bộ máy tể làng được tái lập. Số đông là tề cũ địch gọi lại cho lên chức, một số bị bắt ép, một số thuộc loạilưng chừng nhưng thấy thế địch mạnh nên theo địch. Nhưng cũng có tên ác ôn như tổng Trà (nguyên là hương trưởng làng Thạnh Nhựt), Pháp cho y chức phó tổng, ở chung với tổ Thạnh Nhựt tại chợ Cầu Ngang. Tên này tích cực tuyển mộ lính làng đóng đồn cạnh đồn Com-măng-đô. Từ các đồn bót này và từ Chợ Giồng, binh lính Pháp, có bọn tay sai (Việt gian) tiếp tay thực hiện chính sách khủng bố, tổ chức càn quét, đốt phá, cướp lúa thóc, gà vịt, tiển, vàng, giết chóc, bắt bớ hãm hiếp, đánh đập dã man những ai sa vào tay chúng. Chúng coi sinh mạng con người còn thua con vật, hòng uy hiếp khuất phục cán bộ cách mạng và buộc người dân phải chịu trở lại ách cai trị của chúng. Một không khí chết chóc, căng thẳng bao trùm thôn xóm. Lúc nào cũng nghe tiếng súng cắc đùng của bọn lính ở các đồn bót bắn vào những chỗ nghi ngờ và tiếng súng nổ đây đó của bọn lính đi lùng sục.

Trong lúc này, các cơ quan kháng chiến cấp tỉnh và lực lượng của bộ đội Cộng hòa vệ binh Nam Bộ, Cộng hòa vệ binh tỉnh, Cộng hòa tự vệ đều đã chuyển sang đất Bến Tre. Ở Thạnh Nhựt, một số cán bộ lánh ra khỏi xã. Tuy nhiên, các đồng chítrung kiên vẫn bám lại, giữ vững hoạt động của chính quyền, đoàn thể và củng cố tinh thần kháng chiến của người dân, bám đất, giữ làng, cảm hóa được dân. những người lưng chừng; không để địch kiểm soát được dân.

Ngày 6-1-1946, dù trong hoàn cảnh bị địch khống chế, o ép, chính quyền kháng chiến Thạnh Nhựt vẫn tổ chức được cuộc tổng tuyển cử. Hơn 90% cử tri của xã đã đi bỏ phiếu bầu người đại biểu của mình vào trong Quốc hôi đầu tiên của nước Việt Nam độc lập.

Ngày 17-1-1946, bản bố cáo của đồng chíNguyễn Văn Côn, Chủ tịch Ủy ban kháng chiến hành chính tỉnh Gò Công từ Bến Tre được truyền về đến tận người dân trong xã:

“Hỡi anh em, chị em, đồng bào trong tỉnh Trương Công Định!

Ngót 70 ngày qua, chúng ta sống trong vòng khói lửa, mà cũng là một dịp chúng ta chỉ cho giặc Pháp thấy sự hy sinh anh dũng của chúng ta để giành lại nền độc lập. Hay nói một cách khác, chúng ta tỏ cho 25 triệu đồng bào, nhất là trong Nam Bộ, thấy rằng chúng ta rất xứng đáng là con cháu của cụ Trương Công Định vậy.

Kháng chiến! Phải, chúng ta hy sinh đã nhiều về tánh mạng và tài sản. Nhưng chưa đủ, còn phải hy sinh nữa để tỏ cho quân thù biết rằng chúng ta “Thà chết cho tự do hơn sống làm nô lệ".

Giờ phút nghiêm trọng này đối với Tổ quốc chúng ta có trách nhiệm rất nặng nề, cũng là lúc chúng ta phải thực hành đúng lời thề trước kia đối với Tổ quốc".

Lời kêu gọi của vị lãnh đạo Đảng và chính quyển kháng chiến tỉnh đã khơi dậy lòng căm thù lũ giặc cướp nước, có tác dụng làm cho người dân cảm thấy cuộc chiến đấu của địa phương mình không đơn độc, luôn luôn có sự lãnh đạo của Đảng và cấp trên, có sự tiếp sức của cả dân tộc và cuộc kháng chiến nhất định thắng lợi.