“Xé rào” – tinh thần dám làm

Sau năm 1975, nền kinh tế Việt Nam vận hành theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung, trong khi thực tế sản xuất tại nhiều địa phương gặp rất nhiều khó khăn. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, tình trạng thiếu nguyên liệu, thiếu hàng hóa và khó khăn trong sản xuất đặt ra yêu cầu phải tìm cách giải quyết. Trong vai trò lãnh đạo thành phố, Võ Văn Kiệt ủng hộ những cách làm linh hoạt nhằm tháo gỡ các nút thắt cho doanh nghiệp và người lao động. Những cách làm này thường được nhắc đến với cụm từ “xé rào”, tức là tìm cách vượt qua những quy định không còn phù hợp để giải quyết vấn đề thực tế, dù khái niệm này mang tính mô tả hơn là tên chính thức của một chính sách. Điều quan trọng trong câu chuyện là Võ Văn Kiệt tin rằng nếu cơ chế quản lý khiến sản xuất không thể phát triển thì cần phải xem xét lại cơ chế đó. Ông quan tâm đến kết quả thực tế: người dân có việc làm hay không, nhà máy có sản xuất được không và hàng hóa có đến được với người tiêu dùng hay không. Những thử nghiệm ở Thành phố Hồ Chí Minh trở thành kinh nghiệm thực tiễn quan trọng cho quá trình đổi mới tư duy kinh tế sau này. Võ Văn Kiệt không cho rằng mọi cách làm địa phương đều có thể áp dụng ngay trên toàn quốc, nhưng ông nhìn thấy trong những thử nghiệm ấy khả năng tìm ra phương thức quản lý phù hợp hơn. Những tranh luận xung quanh cách làm của thành phố cũng góp phần tạo ra sự thay đổi trong nhận thức về quản lý kinh tế. Từ thực tiễn, ngày càng có nhiều người nhận ra rằng cần giải phóng sức sản xuất và tạo động lực cho người lao động. Đây là một trong những tiền đề quan trọng dẫn tới công cuộc Đổi mới được khởi xướng năm 1986. Võ Văn Kiệt vì thế thường được nhắc đến như một nhà lãnh đạo có tinh thần dám nghĩ, dám làm và đặc biệt coi trọng thực tiễn.