Xô viết Nghệ Tĩnh – Ngọn lửa cách mạng trên quê hương Nghệ An, Hà Tĩnh
Trong những năm 1930–1931, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương, công nhân và nông dân Nghệ An, Hà Tĩnh đã liên tiếp tổ chức các cuộc đấu tranh đòi quyền lợi và chống áp bức. Tại nhiều địa phương, chính quyền thực dân – phong kiến ở cơ sở bị tê liệt, nhân dân lập nên các hình thức tự quản được gọi là "Xô viết", tạo nên cao trào cách mạng rộng lớn đầu tiên do Đảng lãnh đạo.
Đầu năm 1930, sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập, phong trào đấu tranh của công nhân và nông dân trên cả nước phát triển mạnh. Tại Nghệ An và Hà Tĩnh – hai địa phương có truyền thống yêu nước và tinh thần đấu tranh mạnh mẽ – các cuộc mít tinh, bãi công và biểu tình diễn ra liên tiếp.
Ngày Quốc tế Lao động 1 tháng 5 năm 1930, hàng nghìn công nhân, nông dân xuống đường với các khẩu hiệu đòi cải thiện đời sống, giảm sưu thuế, chống áp bức và đòi các quyền dân sinh, dân chủ. Phong trào nhanh chóng lan rộng từ thành thị đến nông thôn.
Tháng 9 năm 1930, nhiều cuộc biểu tình quy mô lớn nổ ra tại các huyện Hưng Nguyên, Nam Đàn, Thanh Chương (Nghệ An) và Can Lộc, Đức Thọ (Hà Tĩnh). Trước sức mạnh của quần chúng, bộ máy chính quyền thực dân – phong kiến ở nhiều xã bị tê liệt hoặc không còn hoạt động hiệu quả.
Trong hoàn cảnh đó, nhân dân tại một số địa phương đã thành lập các tổ chức tự quản, thường được gọi là "Xô viết". Các tổ chức này điều hành công việc ở địa phương như giữ gìn an ninh, tổ chức sản xuất, xóa bỏ nhiều hủ tục, khuyến khích học chữ Quốc ngữ, chăm lo đời sống nhân dân và hỗ trợ những gia đình khó khăn.
Phong trào thể hiện sự đoàn kết giữa công nhân và nông dân. Nhiều cuộc đấu tranh diễn ra với quy mô lớn và có tổ chức, phản ánh khát vọng về một xã hội công bằng và cuộc sống tốt đẹp hơn.
Trước sự phát triển của phong trào, chính quyền thực dân Pháp huy động lực lượng quân sự để đàn áp. Tại một số địa phương, máy bay được sử dụng để trấn áp các cuộc biểu tình, gây nhiều thương vong cho người dân. Hàng nghìn người bị bắt, nhiều cán bộ cách mạng bị kết án tù hoặc hy sinh.
Đến giữa năm 1931, Phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh dần lắng xuống do sự đàn áp quyết liệt. Tuy nhiên, tinh thần đấu tranh của nhân dân Nghệ An và Hà Tĩnh đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử cách mạng Việt Nam.
Sau này, nhiều cán bộ trưởng thành từ phong trào tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc. Khu di tích Xô viết Nghệ Tĩnh và Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh tại thành phố Vinh ngày nay là những địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng.
